Dawk frażijiet!


Patri Mario Attard OFM Cap

Dan l-aħħar wieħed għaref sewwa, fl-ilsien Latin, u mdaħħal fiż-żmien, bgħattli sensiela ta’ frażijiet. L-ilsien Latin minn dejjem affaxxinani. Mhux l-għaliex xammarli mnnieħri tafux. Iżda l-għaliex huwa ilsien strutturat u, fl-istess ħin, melodjuż. Mela poetiku!

Dan il-ħabib bgħattli xi frażijiet li tassew ġagħluni nirrifletti. L-ewwel waħda tittratta s-Salm 14: vers 1. Inspiens in corde suo dicit ‘non est Deus’. Jiġifieri “Jgħid l-iblah f’qalbu: ‘M’hemmx Alla!’” Din il-frażi ġagħlitni nitbissem! Seħħilha tfakkarni f’xi ħaġa li kien iħobb jgħidilna s-Superjur tal-Mużew meta konna żgħar. Kien jgħidilna: “Fil-Bibbja hemm miktub li m’hemmx Alla!” Aħna, ta’ tfal li konna, konna nibqgħu mistagħbin. Imbagħad, biex iwasslilna t-tagħlima li fil-ħajja ma rridux la nibilgħu kulma nisimgħu u biex nisimgħu ż-żewġt iqniepen u mhux waħda biss, kien jgħidilna: “Qal l-iblaħ!”. Eh! Issa kollox qed jagħmel sens Sup! Iva ħej! Naqra brejk! Bil-mod! Ma ngħaġlux!

Imbagħad frażi li dan il-ħabib għaddhieli kienet din: Quid novi? Jew, “x’aħbarijiet għandna?” Din il-frażi nużaha ħafna fl-Isptar. Speċjalment ma’ dawk li jkunu tarfuli li qiegħdin jagħmlu xi testijiet. Inkella dawk li għandhom xi ħadd għażiż għalihom li bħalissa qiegħed rikoverat fl-Isptar. Quid novi? turi interess ġenwin. Turi li jien qed ninteressa ruħi minnek. Li int m’initix sempliċiment numru għalija. Mela din il-ħaġa żgur li m’għandhiex x’taqsam ma dak li jgħid is-salmista f’Salm 41 meta jgħid: “Min jiġi jżurni jgħid kliem fieragħ; jixtieq isir jaf aħbarijiet ħżiena, biex ixandarhom kif joħroġ barra” (Salm 41:7). Tgħid Malta għandna minnhom dawn it-talin? Inħalli għall-imaġinazzjoni tiegħek sieħbi! U, jekk irridu nkunu onesti, min jaf kemm-il darba sibna ruħna jien u int li nagħmluha din!

Frażi oħra sabiħa u li hija tant attwali li bgħattli dan l-istudjuż tal-Latin hija: Ausculta mihi, tibi dico. Bl-ilsien Malti tiġi hekk: “Ismagħni. Qed inkellmek!” Kemm nużawha din hux! Bħalissa qed nara lil dik il-mara, ħamra nar, kważi b’għajnejha mberrqin, li lis-sieħeb tagħha qed tgħidhielu. Inkella dak ir-raġel, imxebba’ għall-aħħar l-għaliex is-sieħba tiegħu moħħha mhux f’dak li qed jgħidilha imma fis-soap opera! Għaliex, la illum it-Tlieta, l-Erbgħa, inkella l-Ħamis, ara biss tkellimha! Kemm jaqbżulek il-wires hux meta tkun qed tkellem lil xi ħadd u ma jkunx qed jagħti kasek! Xi dwejjaq!

U tant kemm dan il-fatt jibda’ jagħtik fastidju li fuq fommok, jekk tkun taf sewwa l-ilsien Latin, u mhux l-ilsien l-ieħor li titħaddet bih meta jqabbżulhomlok (u naħseb li fihmtni għal liema wieħed qed nirreferilek), lil dak jew dik tgħidlu u tgħidilha: Quit fit! Jiġifieri: “X’qed jiġri!” Importanti din il-frażi li ngħiduha. L-aktar meta l-affarijiet ma jkunux sejrin kif inkunu ippjanajniehom li għandhom imorru!

Kemm tieħu gost meta dak li jkun, l-għaliex misjuq mis-sinċerità li jara li l-affarijiet jimxu, u mhux biex jinqeda bl-opportunità biex jgħajrek xi tagħjjijra inkella imekek waħda biex jurik kemm hu onest jew kemm hi onesta, jgħidlek b’umiltà: Congressum faciamus. Jiġifieri, “ejja niltaqgħu”. Nerġa’ ngħid, sabiħa li tiltaqa’. Imma iltaqa’ ma min hu umli u lest li jiddjaloga. Tiltaqa’ qatt ma min taf li se jimmanipula l-laqgħa minn qabel biex jgħid kemm hu tajjeb hu jew hi u kemm int ħażin u ħażina int. Ma’ dawn it-tip ta’ nies mhux lant li tiltaqa’ magħhom. Ikun ħin mitluf!

Ħa nagħlaq issa bi frażi oħra li dan sieħbi għallimni: Fortis in arduis. Jiġifieri, “Qawwi/qawwija fid-diffikultajiet”. Dan hu li nawguralek sieħbi minn dawn il-frażijiet Latini! Li jgħinuk tkun sod\a fil-maltemp ta’ ħajtek. Għax li jimpurtani minn ħaddieħor, li nikkomunika ma’ ħaddieħor, li problema naffaċċjaha u nitkellimha u mhux inwaħħax lil ħaddieħor milli jitkellem u titkellem għax għandi ilsien Alla jbierek jagħmlu minni persuna tassew soda!

Utinam! Nisperaw!