Il-Ħamis, 1 ta’ Ottubru 2026: Omelija mill-Arċisqof Charles J. Scicluna fil-ftuħ tas-Sena Ġudizzjarja Ċivili. Konkatidral ta’ San Ġwann, Valletta.
L-omelija tal-Arċisqof Charles Jude Scicluna
Għażiż Prim Imħallef,
Membri tal-Ġudikatura,
Membri tal-professjoni legali,
Uffiċjali u impjegati tal-Qrati tagħna,
Għeżież ħuti,
Fil-bidu ta’ Sena Ġudizzjarja oħra, niġu quddiem Alla konxji mill-piż u mid-dinjità tal-ħidma fdata lil dawk li jamministraw il-ġustizzja.
Ma niġux sempliċement biex nitolbu lil Alla jbierek sena oħra ta’ ħidma. Niġu biex inqiegħdu din il-ħidma taħt il-ġudizzju tiegħu. Għax qabel ma niġġudikaw, aħna wkoll niġu ġġudikati: mill-verità, mill-kuxjenza tagħna, mill-esiġenzi tal-ġustizzja, u fl-aħħar mill-aħħar minn Alla li, kif tfakkarna l-Iskrittura, “ma jħares lejn wiċċ ħadd” (Rum 2:11).
Fl-1942, fid-dlam ta’ dinja fi gwerra, il-Papa Piju XII indirizza lir-Rota Rumana bi kliem li għadu sal-lum ma tilef xejn mill-qawwa tiegħu: “Il-verità hi l-liġi tal-ġustizzja.”
Sebgħin sena wara, fl-2012, f’riflessjoni dwar it-tfittxija għall-verità bħala dmir morali u legali, ġew proposti ħames prinċipji, imnebbħa mit-tagħlim tal-Papa San Ġwanni Pawlu II. Illum nixtieq noffrilkom dawn il-ħames prinċipji bħala meditazzjoni u, forsi, bħala ħames talbiet għas-sena li għandna quddiemna.
L-ewwel: il-ġustizzja xi drabi tissejjaħ verità.
Il-ħidma tal-ġustizzja tibda b’mistoqsija umli: x’inhi l-verità? X’ġara tassew?
Qabel l-interpretazzjoni jiġu l-fatti. Qabel il-ġudizzju jiġi s-smigħ. Qabel is-sentenza tiġi t-tfittxija paċenzjuża, u xi drabi estenwanti, għal dak li hu veru.
L-awla tal-qorti hija wieħed mill-ftit postijiet fis-soċjetà fejn għadna nitolbu solennement lill-bniedem biex jgħid “il-verità, il-verità kollha, u xejn ħlief il-verità”. Din il-formula hija aktar minn sempliċi rekwiżit dwar il-provi. Tesprimi intuwizzjoni profonda tal-bniedem: mingħajr il-verità, il-ġustizzja ssir impossibbli.
Għalhekk, l-għadu tal-ġustizzja mhuwiex biss il-gidba. Huwa wkoll in-nofs verità; is-skiet konvenjenti; il-fatt moħbi apposta; il-prova li tiġi traskurata b’negliġenza; il-leħen tas-setgħani li jitħalla jgħatti dak ta’ min hu aktar dgħajjef.
Fil-kuntest oriġinali ta’ dawn il-ħames prinċipji, “kultura tas-skiet” kienet deskritta bħala fatali, għaliex is-skiet jista’ jsir alleat tal-inġustizzja.
L-istess twissija għandha applikazzjoni usa’.
Il-ġustizzja titlob il-kuraġġ li nħallu l-fatti jitkellmu — anki meta jkunu skomdi; anki meta jfixklu lil min għandu s-setgħa; anki meta jmorru kontra l-opinjoni pubblika; u bl-istess mod, anki meta jmorru kontra l-akkuża.
Imħallef ma għandux jagħti l-lealtà tiegħu lill-verżjoni popolari tal-ġrajjiet. Avukat ma jaqdix il-ġustizzja billi jimmanipula l-verità. Xhud mhuwiex sid il-fatti. Ġurija ma taqdix dmirha jekk tinjorahom. U l-Istat mhuwiex sid il-verità.
Il-verità mhijiex tagħna biex noħolquha. Hija tagħna biex infittxuha.
It-tieni: il-ġustizzja, għax għandha sehem mill-verità, tkellem lill-kuxjenza.
Hemm xi ħaġa profondament personali fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja. Il-kodiċijiet, il-preċedenti, il-proċeduri u l-provi huma indispensabbli. Imma fl-aħħar mill-aħħar, huwa bniedem li jrid jisma’, jagħraf u jiddeċiedi.
Huwa għalhekk li l-kuxjenza hija importanti. Mhux kuxjenza mifhuma bħala preferenza personali — “Jiena nħoss li dan hu sewwa” — iżda l-kuxjenza bħala dak il-post ġewwieni fejn il-bniedem iħalli lilu nnifsu jiġi sfidat mill-verità.
Għal dawk li huma fdati bil-ħidma tal-ġustizzja, għalhekk, hemm virtù ġewwenija indispensabbli: l-umiltà intellettwali u morali.
Jista’ jkun li jien żbaljat. Jista’ jkun li ma fhimtx sewwa. L-ewwel impressjoni tiegħi setgħet qarrqet bija. L-esperjenza tiegħi tista’ ddawwalni, iżda tista’ wkoll toħloq fija preġudizzju. Il-persuna quddiemi tista’ tkun diffiċli, ma tantx tqanqal simpatija, setgħana, fqira, barranija, edukata jew mhux edukata — imma xejn minn dan ma jbiddel l-obbligu li għandi lejn il-verità.
Għalhekk, it-talba ta’ mħallef, ta’ maġistrat, ta’ avukat, ta’ ġurat, tista’ tkun sempliċi ħafna:
Mulej, agħtini kuxjenza ħielsa biżżejjed biex nagħraf il-verità meta niltaqa’ magħha, u kuraġġuża biżżejjed biex nobdiha meta nagħrafha.
It-tielet: ir-rispett lejn il-verità joħloq fiduċja fis-saltna tad-dritt; in-nuqqas ta’ rispett lejn il-verità joħloq sfiduċja u suspett.
Dan il-prinċipju għandu tifsira partikulari f’pajjiż żgħir, fejn in-nies, l-istituzzjonijiet u l-interessi inevitabbilment joperaw qrib ħafna ta’ xulxin — u fejn ir-relazzjonijiet personali, professjonali u politiċi spiss jiltaqgħu u jitħalltu. F’ambjent bħal dan, huwa partikolarment importanti li jkun hemm fiduċja li d-deċiżjonijiet huma msejsa fuq il-fatti u mhux fuq il-konnessjonijiet, l-influwenza, il-korruzzjoni, il-preġudizzju jew il-konvenjenza.
Il-ġustizzja mhux biss trid issir; is-soċjetà trid ukoll tkun tista’ tafda li l-ġustizzja qiegħda ssir.
Il-fiduċja tal-pubbliku fil-qrati, fl-aħħar mill-aħħar, ma tistax tiġi imposta. Trid tinkiseb, jum wara jum: permezz tal-indipendenza, il-kompetenza, l-integrità, il-konsistenza, it-trasparenza fejn it-trasparenza hija possibbli, id-diskrezzjoni fejn id-diskrezzjoni hija meħtieġa, u deċiżjonijiet li r-raġunament tagħhom juri li kull persuna tkun tassew instemgħet.
Għalhekk, l-aktar awtorità profonda ta’ qorti hija awtorità morali.
Iċ-ċittadini jaċċettaw deċiżjonijiet jew sentenzi li ma jogħġbuhomx meta jibqgħu konvinti li l-proċess kien onest, li l-imħallef kien indipendenti, li s-smigħ kien ġust u li l-liġi ġiet applikata bla biża’ u bla favuri.
Meta tintilef dik il-fiduċja, issir ħsara lil xi ħaġa ferm akbar minn kawża individwali. In-nisġa soċjali nnifisha tibda tinħall.
Ir-raba’: il-ħarsien tad-drittijiet għandu dejjem jinftiehem fil-kuntest tal-ħarsien tal-ġid komuni.
Il-ġid komuni mhuwiex ir-rebħa tal-maġġoranza fuq l-individwu. Lanqas id-dritt individwali ma huwa sempliċement il-libertà li wieħed ma jagħtix kas ta’ kulħadd.
Il-vokazzjoni diffiċli tal-liġi hija li żżomm dawn iż-żewġ realtajiet flimkien.
Fil-ħsieb Nisrani, il-ġid komuni huwa l-ġid ta’ kulħadd u ta’ kull wieħed u waħda. Il-ġustizzja ma tistax tissagrifika lill-individwu għall-konvenjenza tal-ħafna; lanqas ma tista’ tinsa lill-ħafna meta tkun qed tiddefendi lill-individwu.
Dan jitlob l-għerf — dak id-don sabiħ tal-Bibbja li Salamun talab mingħand Alla meta ġie fdat bil-ħidma tal-ġudizzju: “Agħti lill-qaddej tiegħek qalb li tifhem, biex jagħmel ħaqq mill-poplu tiegħek u jagħraf it-tajjeb mill-ħażin” (1 Slat 3:9).
Forsi ma hemmx talba aktar xierqa għall-bidu ta’ Sena Ġudizzjarja.
Il-ħames u l-aħħar: ir-rispett lejn il-proċedura jħares il-ġustizzja nnifisha.
Il-proċedura xi drabi tista’ tidher teknika, tqila, saħansitra frustranti.
Imma l-proċedura mhijiex l-għadu tal-ġustizzja. Proċedura xierqa hija waħda mill-aqwa ħarsien tal-ġustizzja.
Tiżgura li ż-żewġ naħat jinstemgħu. Li l-provi jiġu eżaminati. Li jingħataw ir-raġunijiet.
Meta l-proċedura titwarrab għax ir-riżultat mixtieq jidher ovvju, il-ġustizzja tista’ malajr issir arbitrarja.
Hemm ukoll tentazzjoni oħra: li nħawdu l-ħniena mat-twarrib tal-ġustizzja.
Il-ħniena Nisranija qatt ma hija indifferenza lejn il-verità.
Il-ħniena ma tgħidx li l-ħażin huwa tajjeb, li l-għemil ħażin ma jimpurtax, jew li d-drittijiet ta’ ħaddieħor jistgħu sempliċement jintesew. Il-ħniena awtentika tibda billi tħares lill-verità f’wiċċha.
Huwa għalhekk li l-ġustizzja u l-ħniena mhumiex għedewwa ta’ xulxin. Il-ħniena żżomm il-ġustizzja milli ssir vendetta; il-ġustizzja żżomm il-ħniena milli ssir sentimentaliżmu.
Għeżież ħuti, fil-bidu ta’ din is-Sena Ġudizzjarja, forsi dawn il-ħames prinċipji jistgħu jsiru ħames impenji:
Infittxu l-verità. Insawru l-kuxjenza. Nibnu l-fiduċja. Naqdu l-ġid komuni. Nirrispettaw il-proċess.
U forsi l-ħamsa li huma jinsabu miġbura f’sentenza waħda mill-Evanġelju:
“Il-verità teħliskom” (Ġw 8:32).
Il-verità xi drabi tista’ tħawwadna qabel ma teħlisna. Imma, fl-aħħar mill-aħħar, hija biss il-verità li tista’ ssostni l-ġustizzja.
Għalhekk illum nitolbu għal dawk kollha li se jidħlu fil-Qrati tagħna matul is-sena li għandna quddiemna: dawk li jfittxu l-ġustizzja, dawk akkużati b’għemil ħażin, dawk li jġorru l-ġrieħi, dawk li jiddefendu d-drittijiet, dawk li jagħtu x-xhieda, dawk mgħobbija bil-piż tad-deċiżjonijiet li jridu jieħdu.
U b’mod speċjali nitolbu għalikom li ġejtu fdati bir-responsabbiltà solenni li tamministraw il-ġustizzja.
Jalla l-Qrati tagħna jkunu postijiet fejn is-setgħa tmil quddiem il-liġi, fejn il-liġi tibqa’ għas-servizz tal-persuna umana, u fejn it-tfittxija għall-verità ma tegħja qatt.
✠ Charles Jude Scicluna
Arċisqof ta’ Malta
Qari tal-quddiesa
Qari I: Għerf 9:1-6,9-11
Responsorju: S 83:2-3,5-6,7-8,9,10,11-12
Qari II: Rum 12:1-2,9-11
L-Evanġelju: Ġw 8:31-36
Sors: www.knisja.mt