Martin Luteru: ir-riformatur li jibqa’ mfakkar


Nhar il-Ġimgħa, 26 t’April 2019, fis-7.00pm, fis-sala tal-Kunvent ta’ S. Wistin fir-Rabat Għawdex, ittellgħet lejla tabilħaqq interessanti li matulha ġie mniedi l-volum ta’ Patri Salvinu Caruana, Agostinjan, “Jien s’hawn nista’” Martinu Luteru. Riforma jew riforma? Provinċja Agostinjana, Malta, 2018, 484p.

F’din il-lejla, kif kien hu xieraq, sar apprezzament ta’ ktieb kapolavur dwar Martin Luteru bl-ilsien Malti. Il-Professur Mons. Hector Scerri, il-Viċi-Dekan tal-Fakultà tat-Teoloġija tal-Università ta’ Malta, fisser din il-kitba tal-professur emeritu tal-Fakultà tat-Teoloġija tal-Università ta’ Malta, l-Agostinjan Patri Salvinu, bħala volum, iktar milli sempliċi ktieb. Skont Mons. Scerri dan il-volum mela vojt li kien hawn fil-letteratura reliġjuża Maltija u Għawdxija dwar dan is-suġġett li jibqa’ dejjem attwali.

Li taqtagħha li tikteb ktieb dwar ir-raħeb ta’ Santu Wistin, il-Ġermaniż Martinu Luteru (1483 – 1546), tul din is-sena taċ-ċelebrazzjonijiet tal-500 sena mir-Riforma, mhux taċ-ċajt. Anzi! U biex inkunu għednieha kif inhi: tkun qed tistedinha bil-kbir! Dan l-għaliex, minbarra l-fatt li ssib ruħek tgħum f’baħar bla qiegħ ta’ kitba dwaru taf ukoll tkun qiegħed tiġbed għal fuqek dwal mill-iktar qawwija. Barra minhekk taf ukoll li l-kitba li titkeb tasal biex tgħaddi minn għarbiel li t-toqob tiegħu mhux dejjem ikunu xorta. Ta’ xi wħud kbar iżda t’oħrajn mill-idjeq. U li kważi xejn ma jgħaddi minnhom.

Hu x’inhu l-każ il-Professur Patri Salvinu Caruana, Agostinjan, għalkemm kien jaf sewwa b’din l-isfida xejn faċli li kellu quddiemu, ta’ skular tassew li hu xorta waħda xammar idejh, u, b’qalb u b’moħħ miftuħin beraħ, daħal b’ruħu u b’ġismu għal biċċa xogħol kbira bħal din. Personalment ma ninsa qatt is-snin ta’ riċerka li dan il-ktieb ħadlu biex, fl-aħħar, wasal għall-pubblikazzjoni. Imżejjen bil-ħila li tah l-Imgħallem u l-Feddej, fi ftit kapitli, Patri Salvinu seħħlu jagħti ħjiel tad-dinja li ssawwret ftit t’għexieren ta’ snin qabel deher fuq wiċċ din l-art Martinu Luteru. Jiġifieri, b’reqqa liema bħalha seħħlu jagħti ħjiel tal-qagħda tal-Ewropa, tal-Ġermanja, tal-Knisja Kattolika, u kif ukoll tal-Ordni tal-Irħieb ta’ Santu Wistin, fis-sekli 15 u 16. Wara li seħħlu jsawwar dawn l-irqaqat kollha tal-ħajja ta’ Luteru, Patri Salvinu fassal tliet kapitli fejn fihom ta ħjiel ta’ x’fissru r-Riforma, il-Kontro-Riforma, u l-Konċilju ta’ Trentu. F’erbgħa żidiet, Patri Salvinu daħal fl-irqaqat tat-tifsira tal-95 Teżi ta’ Luteru, ta’ Luteru u l-Lhud, ta’ Luteru u l-Anabattisti: riforma fir-Riforma; u ta’ Luteru u t-Torok. Patri Salvinu, fuq l-eżempju ta’ Missieru Santu Wistin, fassal ukoll Retractatio, jiġifieri għamla ta’ stqarrija.

Luteru jibqa’ imniżżel fl-istorja bħala l-bniedem mill-iktar mistħarreġ. Fil-fatt jibqa’ personaġġ fost dawk il-ftit li, fuqu, tant u tant inkiteb dwarhom fil-ġrajja tal-Kristjaneżmu in ġenerali, u anki tal-politika reliġjuża ġewwa Art Twelidu, il-Ġermanja, fil-qafas Ewropew. Fi ftit kliem, meta tikteb fuq Luteru trid iżżomm quddiem għajnejk li tkun qiegħed tikteb dwar bniedem li, fit-testment tiegħu tas-sena 1542, stqarr dwaru nnifsu li issa kien sar mill-iktar magħruf: fis-sema, fl-art, imma wkoll fl-infern!

Aktar mar-riforma bdiet tiżviluppa Luteru beda jitqiegħed fid-dawl ta’ ħellies tal-poplu Ġermaniż mit-tjassir ta’ Ruma u l-papat. Tant hu hekk li beda jitqies fid-dawl ta’ dak li ġab il-ħelsien tal-kuxjenza mjassra u mwerwra minn għadd ta’ miti u biżgħat. Ħafna jista’ jitfisser u jinftiehem aħjar dwar il-persuna u l-moħħ ta’ Luteru, fid-dawl tal-atmosfera ta’ qtigħ il-qalb li kienet issaltan fis-seklu ħmistax, l-iktar minn dak ta’ kemm kien qrib tmiem id-dinja. Hu fatt li ħadd ma jista’ jiċħdu li Erażmu ta’ Rotterdam, u xi oħrajn ta’ żmienu, għadda, ftit jew wisq, minn dan kollu. Biss, u kuntrarju għal dak li għamel Matrin Luteru, Erażmu u l-kumpanija baqgħu fidili lejn il-Knisja Kattolika.

Patri Salvinu kiteb li sakemm kien għadu ħaj Martinu kien hemm min deherlu li kien bniedem kbir u qaddis. Saħansitra kien hemm min ikkunsidrah ukoll bħala bniedem mibgħut minn Alla sabiex itejjeb u jsaffi l-Knisja. Madankollu kien hemm min rah f’dawl għal kollox differenti minhekk ukoll. Għal uħud Martin Luteri ma kien xejn għajr bniedem mibgħut mix-xjaten tal-infern sabiex ifarrak u jeqred il-Knisja. Imqar dwar il-karattru tiegħu hemm għaddejja kontroversja sħiħa! Hemm min sostna li kien dħuli, qalbu tajba, u ċajtier. Filwaqt li skont uħud Martin Luteru kien ta’ min jisħtu l-għaliex kien bniedem kburi, wiċċ sfieq, makakk, wikkiel u rozz għall-aħħar! Fl-ilsien Malti baqa’ t-titlu ta’ supperv bħal (daqs) Luteru! Iżda fejn qiegħdha s-sewwa dwaru?

Fl-għeluq tal-ktieb, Patri Caruana żamm ukoll quddiem għajnejh il-fatt li llum kemm il-Protestanti qegħdin jintebħu li Luteru wettaq żbalji tiegħu, u, fl-istess nifs, anki l-Kattoliċi qegħdin jintebħu dwar ir-rejaltà li mhux dejjem ingħatat l-istampa kollha tiegħu. U dan hu dovut għall-għadd kbir ta’ dellijiet koroh għall-aħħar li hemm fuqu. Hu għaldaqstant wara li wieħed ikun ta daqqa t’għajn sewwa lejn kitbietu, kliemu, u tagħlimu, li qajl qajl ikun jista’ jiżen aħjar dak li nkiteb dwaru tul il-ġrajja ta’ dawn l-aħħar 500 sena.

Wara d-diskors tal-Professur Mons. Hector Scerri, il-WR Patri Leslie Gatt, Provinċjal tal-Agostinjani, f’diskors qasir, feraħ u radd ħajr lil Patri Salvinu mhux biss għat-tagħlim fil-korsijiet li jsiru kull sena ġewwa l-Istitut Agostinjan, li bis-saħħa tagħhom qiegħed idawwal l-imħuħ ta’ għadd kbir minn fost ħutna l-Maltin, imma wkoll għall-għadd kbir ta’ kitbiet li bihom Patri Salvinu qiegħed jaqdi fedelment il-missjoni ewlenija fi ħdan il-Provinċja Agostinjana Maltija. Jiġifieri, dik li jxerred kemm jiflaħ il-kitbiet, il-ħsieb u l-ispiritwalità ta’ Santu Wistin. Wara ngħata riċeviment għal dawk kollha preżenti.

Akkwista koppja tal-ktieb Jien s’hawn nista’” Martinu Luteru. Riforma jew riforma? miktub minn Patri Salvinu Caruana Agostinjan.

Patri Mario Attard OFM Cap