Is-Sibt, 11 ta’ Ottubru 2025: Omelija mill-Isqof Awżiljarju Mons. Joe Galea Curmi fil-Konferenza Organizzata mill-Kummissjoni Interjoċesana Ambjent. Dar il-Ħanin Samaritan, Santa Venera.
L-omelija tal-Isqof Joseph Galea-Curmi
Meta għaxar snin ilu l-Papa Franġisku ppubblika Laudato Si’, huwa offra lid-dinja mhux biss enċiklika, imma sejħa profetika – karba kemm tal-art kif ukoll tal-foqra. Fakkarna li “kollox marbut ħaġa mal-oħra” (Laudato Si’, 91), u li l-kriżi ekoloġika mhix separata mill-kriżijiet morali, soċjali u spiritwali taż-żmien tagħna.
Illum dik is-sejħa qed tinstema’ b’urġenza partikolari hawn Malta – pajjiż żgħir, sabiħ u fraġli, fejn il-ġrieħi tal-ħolqien qed isiru dejjem aktar viżibbli għal min għandu għajnejh miftuħin.
Malta – li darba kienet magħrufa għall-baħar ċar tagħha, il-bijodiversità sinjura u l-kampanja sabiħa – illum saret art mibdula. Il-concrete qiegħed jinfirex, l-ispazji naturali qegħdin jisparixxu, u anke l-baħar qed iġorr fih il-ġrieħi tat-tniġġis. Wasal iż-żmien li nirrikonoxxu ħaġa fundamentali: qegħdin neqirdu l-istess art u baħar li jsostnuna. Il-protezzjoni tal-ħolqien mhix lussu, jew slogan, u lanqas kwistjoni ta’ konvenjenza politika. Hija ħtieġa etika, spiritwali u nazzjonali.
Ir-realtà ambjentali ta’ Malta – art taħt pressjoni
Il-gżejjer Maltin huma fost l-aktar reġjuni popolati fid-dinja. Kull biċċa art tiswa, kull siġra tgħodd, kull spazju miftuħ iġorr fih il-ħajja. Imma x’naraw madwarna?
Mewġa bla waqfien ta’ kostruzzjoni – spiss eċċessiva, bla sensittività u mhux regolata – li qed tħalli ġrieħi fuq il-pajsaġġ tagħna. Wied li darba kien mimli siġar issa jinsab bil-ġebel u t-trab. Raba’ li darba kien isostni ġenerazzjonijiet issa nbidel f’qoxra tal-konkos. L-orizzont ta’ bosta bliet spiċċa jikkompeti ma’ krejnijiet u torrijiet li jitilgħu bla kontroll.
Xi wħud isejħulu progress. Le, mhuwiex! Din hija qerda kontinwa taħt il-libsa tal-iżvilupp. Hija l-illużjoni tal-prosperità mibnija fuq it-tbatija siekta tal-ħolqien.
Laudato Si’ isejjaħ dan il-fenomenu “rapidición”, jiġifieri bidla mgħaġġla (Laudato Si’, 18) – il-pass mgħaġġel tal-bidla li ma jħalli ebda ħin għar-riflessjoni, l-ebda spazju għar-ritmu naturali tal-ħajja, u l-ebda tħassib għal sostenibbiltà fit-tul.
Il-kura tal-ħolqien: espressjoni tal-fidi tagħna
Li nieħdu ħsieb l-ambjent tagħna mhijiex xi ħaġa li tiddependi fuq il-gosti tagħna. Hija l-pedament tas-saħħa, tal-ekonomija u tal-identità tagħna stess. Meta nniġġsu, nagħmlu ħsara lilna nfusna.
Meta nħammġu l-baħar bl-iskart, qed inħammġu l-futur tagħna. Meta nkopru art fertili b’asfalt, qed nisirqu mingħand uliedna. Meta nsikktu l-għanja tal-għasafar bl-istorbju tal-magni tal-kostruzzjoni, qed insikktu parti mit-tifħir tal-ħolqien lejn Alla.
Il-Papa Franġisku jfakkarna li “fost il-foqra l-iżjed imwarrba u mkasbra, hemm din l-art maħqura u mħarbta tagħna” (Laudato Si’, 2). Is-sbuħija ta’ Malta mhix riżorsa bla tarf. Hija fraġli, limitata u insostitwibbli. Ladarba tintilef, ma tistax tinbena mill-ġdid – anke jekk it-teknoloġija tagħna tkun l-aktar avvanzata.
Il-kura tal-ħolqien, mela, mhijiex biss att ta’ ambjentaliżmu; hija att ta’ fidi – rikonoxximent li l-art hija rigal qaddis fdat lilna biex inħarsuha.
Ekoloġija u ġustizzja – ħidma waħda
Laudato Si’ tinsisti li “l-karba tal-art u l-kabra tal-foqra” (Laudato Si’, 49) huma waħda. Il-protezzjoni ambjentali mhijiex biss dwar siġar u pjanti; hija kwistjoni ta’ ġustizzja.
Hija dwar l-anzjani, il-foqra u t-tfal li huma l-ewwel li jbatu meta l-arja titniġġes, meta jisparixxu l-ispazji ħodor, u meta ħafna ma jistgħux jixtru dar minħabba r-regħba spekulattiva.
Li nħarsu l-ħolqien ifisser li niddefendu d-dinjità tal-bniedem. Ifisser li naffermaw li d-dinja, id-dar komuni tagħna, tappartjeni lil kulħadd – mhux biss lil dawk li għandhom il-poter jew il-privileġġ biex jisfruttawha.
Meta nitkellmu dwar il-ħarsien tal-ħolqien f’Malta, mela, qed nitkellmu wkoll dwar ġustizzja soċjali, dwar il-ġid tal-bliet tagħna, dwar aċċess għan-natura għal kulħadd, u dwar id-dritt ta’ kull ċittadin li jgħix f’ambjent nadif, b’saħħtu u sostenibbli.
Is-sejħa għall-konverżjoni ekoloġika
Għandna bżonn b’urġenza dak li Laudato Si’ jsejjaħ “konverżjoni ekoloġika” (Laudato Si’, 217) – konverżjoni nazzjonali u personali tal-qalb.
Jeħtieġ nerġgħu nsibu l-għeruq tagħna bħala poplu li dejjem għex b’rabta mal-baħar, mal-art u mal-arja. Żmien ilu konna ngħixu b’sens qawwi ta’ qies, ta’ radd il-ħajr, ta’ rispett għar-ritmi tan-natura. Dak il-għerf ma ntilifx – qiegħed mistoħbi, jistenna li jinxtegħel mill-ġdid.
Li nrawmu din il-konverżjoni jfisser li ngħixu b’mod differenti: li nikkunsmaw b’responsabbiltà, li nagħżlu s-sempliċità fuq l-eċċess, li nħarsu lejn in-natura mhux bħala oġġett biex tisfruttah, imma bħala ġawhra fdata lilna. L-enċiklika tfakkarna: “Aħna m’aħniex Alla. L-art ġiet qabilna u ngħatat lilna” (Laudato Si’, 67). L-umiltà, ir-radd il-ħajr u s-sobrjetà huma l-pedamenti tal-virtù ekoloġika.
Responsabbiltà u l-kuraġġ li nibdlu
Il-konverżjoni tal-qalb trid tiġi akkumpanjata minn konverżjoni fil-politika. Għandna bżonn li nagħrfu nerfgħu r-responsabbiltà. L-infurzar irid ikun rigoruż, id-deċiżjonijiet tal-ippjanar trasparenti, u l-iżvilupp ekonomiku għandu jiġi ridefinit biex jinkludi s-saħħa tal-art. Kull proġett kbir għandu jitkejjel mhux biss mil-lenti tal-profitt, imma mill-impatt tiegħu fuq il-ħajja – kemm tal-bniedem kif ukoll tan-natura.
Għandna bżonn mexxejja b’kuraġġ li jgħidu “le” għall-isfruttament bla rażan, u ċittadini b’konvinzjoni li kapaċi jieqfu fuq saqajhom u jitolbu li ssir ġustizzja. Ir-riforma fil-politika tal-ippjanar għandha tagħmel il-ħajja aħjar, mhux agħar. L-ekonomija tagħna trid taqdi l-ħajja, mhux tikkonsmaha.
Dritt tal-bniedem
Fl-2022, Malta vvutat favur ir-riżoluzzjoni tal-Ġnus Magħquda li tirrikonoxxi d-dritt tal-bniedem għal ambjent nadif, b’saħħtu u sostenibbli. Dik id-dikjarazzjoni mhix simbolika – hija impenn morali.
“Dritt tal-bniedem”, qed tgħid Malta! Mela ejjew l-azzjonijiet tagħna jirriflettu dan. Ejjew naġixxu b’għaqal, b’b’koerenza u kuraġġ biex dan id-dritt isir realtà għal kull min jgħix f’Malta u jieħu n-nifs fl-arja Maltija.
Viżjoni għall-futur
Aħna msejħin nimxu minn sfruttament għal ħarsien, minn pussess għal kura, minn profitt qasir għal viżjoni fit-tul.
Immaġina Malta fejn l-ippjanar urban jirrispetta l-limiti ekoloġiċi, fejn l-arkitettura tgħaqqad b’mod tajjeb mal-pajsaġġ minflok tgħaffġu, fejn l-enerġija rinnovabbli tkun normali u mhux ħolma, fejn iż-żgħażagħ jitgħallmu jaraw il-ħolqien mhux bħala ostaklu għall-progress, imma bħala l-pedament tal-ħajja stess.
Din mhix utopija. Dan huwa l-uniku futur sostenibbli possibbli għall-gżejjer tagħna. Nixtieq nuri l-apprezzament u nirringrazzja lill-Kummissjoni Interdjoċesana Ambjent, u lil diversi organizzazzjonijiet u individwi oħra li qed jaħdmu b’dan il-viżjoni, u nħeġġiġhom ikomplu jħaddnu b’mod attiv inizjattivi sostenibbli.
Kustodji, mhux qerrieda
Għeżież ħbieb, l-isfida ta’ Laudato Si’ mhijiex biss li naħsbu b’mod “aħdar”, imma li ngħixu b’responsabbiltà, naġixxu b’ġustizzja u nħobbu fil-fond.
Jalla nkunu mfakkra:
- mhux bħala qerrieda, imma bħala kustodji tal-ħolqien;
- mhux bħala konsumaturi tas-sbuħija, imma bħala ħarriesha tagħha.
- mhux bħala poplu li bena ħitan tal-konkos dejjem ogħla, imma bħala komunità li reġgħet skopriet l-armonija bejn Alla, il-bniedem u n-natura.
Jalla kliem il-Papa Franġisku jkun il-gwida u t-tama tagħna: “Li ngħixu l-vokazzjoni tagħna li nkunu ħarriesa tal-opra ta’ Alla hi parti essenzjali minn ħajja magħġuna bil-virtujiet, mhix għażla u lanqas xi aspett sekondarju tal-esperjenza Nisranija” (Laudato Si’, 217).
Mela nilqgħu din l-isfida. Ħa ssir Malta mill-ġdid mhux art imħarbta, imma innu ta’ tifħir – gżira fejn ilkoll nieħdu ħsieb id-dar komuni tagħna.
✠ Joseph Galea-Curmi
Isqof Awżiljarju
Sors: www.knisja.mt
Ritratt: www.knisja.mt/ritratti