Komunjoni – Parteċipazzjoni – Missjoni

FRANĠISKU
IS-XVI-IL ASSEMBLEA ĠENERALI ORDINARJA
TAS-SINODU TAL-ISQFIJIET

Lejn Knisja Sinodali:
komunjoni, parteċipazzjoni, missjoni

Dokument finali

Taqsiriet

Nota ta’ akkumpanjament
tal-Qdusija Tiegħu Franġisku

Fid-diversi mumenti tal-mixja tas-Sinodu msejjaħ minni f’Ottubru 2021 tajna widen għal dak li f’dan iż-żmien l-Ispirtu s-Santu qed jgħid lill-Knejjes.

Id-Dokument finali tas-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet jiġbor il-frott ta’ mixja mmarkata mis-smigħ tal-Poplu ta’ Alla u mid-dixxerniment tar-Ragħajja. Hija u tħalli l-Ispirtu s-Santu jdawwalha, il-Knisja kollha ġiet imsejħa taqra l-esperjenza tagħha u tgħarbel x’passi trid tmidd biex tgħix il-komunjoni, twettaq il-parteċipazzjoni u sseddaq il-missjoni li fdalha Ġesù Kristu. Il-mixja sinodali, li bdiet fil-Knejjes lokali, imbagħad għaddiet mill-fażijiet nazzjonali u kontinentali, biex waslet għaċ-ċelebrazzjoni tal-Assemblej Sinodali tal-Isqfijiet fiż-żewġ sessjonijiet ta’ Ottubru 2023 u Ottubru 2024. Issa l-mixja tkompli fil-Knejjes lokali u fil-gruppi tagħhom, b’attenzjoni għad-Dokument finali li fis-26 ta’ Ottubru li għadda ġie vvutat u approvat mill-Assemblea fil-partijiet kollha tiegħu. Jiena wkoll approvajtu u, bil-firma tiegħi, ordnajt li jiġi ppubblikat, u sseħibt mal-“aħna” tal-Assemblea li, permezz tad-Dokument finali, tindirizza l-Poplu qaddis u fidil ta’ Alla.

Fl-għarfien tal-valur tal-mixja sinodali mwettqa, issa qed nafda f’idejn il-Knisja kollha l-indikazzjonijiet li hemm fid-Dokument finali, bħala restituzzjoni ta’ dak li mmatura matul dawn is-snin, permezz tas-smigħ u d-dixxerniment, u bħala orjentament awtorevoli għall-ħajja u l-missjoni tagħha.

Id-Dokument finali jagħmel parti mill-Maġisteru ordinarju tas-Suċċessur ta’ Pietru (ara EC 18 § 1; CCC 892) u bħala tali nitlob li jiġu milqugħ. Jirrappreżenta għamla ta’ taħriġ tat-tagħlim awtentiku tal-Isqof ta’ Ruma li għandu karatteristiċi ġodda imma li fil-verità jikkorrispondi ma’ dak li kelli l-opportunità nippreċiża fis-17 ta’ Ottubru 2015, meta affermajt li s-sinodalità hija l-qafas interpretattiv adegwat biex nistgħu nifhmu l-ministeru ġerarkiku.

Dakinhar li approvajt id-Dokument, fis-26 ta’ Ottubru li għadda, għidt li dan “mhuwiex strettament normattiv” u li “l-applikazzjoni tiegħu se jkollha bżonn ta’ bosta medjazzjonijiet”. Dan ma jfissirx li ma jimpenjax sa minn issa lill-Knejjes biex jagħmlu għażliet koerenti ma’ dak li hemm indikat fih. Il-Knejjes lokali u l-gruppi tal-Knejjes issa huma msejħin jattwaw, fid-diversi kuntesti, l-indikazzjonijiet awtorevoli li hemm fid-Dokument, permezz tal-proċessi ta’ dixxerniment u ta’ deċiżjonijiet previsti mid-Drittu u mid-Dokument innifsu. Żidt ukoll li “hemm bżonn taż-żmien biex naslu għal għażliet li jinvolvu l-Knisja kollha”: dan jgħodd b’mod partikulari għat-temi fdati lill-għaxar gruppi ta’ studju, li magħhom jistgħu jiżdiedu oħrajn, fid-dawl tad-deċiżjonijiet meħtieġa. Il-konklużjoni tas-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet mhix qed tagħlaq il-proċess sinodali.

Intenni hawn b’konvinzjoni dak li indikajt fi tmiem il-mixja sinodali artikolata li wasslet għall-promulgazzjoni tal-Amoris lætitia (19 ta’ Marzu 2016): “Mhux id-diskussjonijiet duttrinali, morali jew pastorali kollha jistgħu jissolvew b’interventi tal-Maġisteru. Naturalment, fil-Knisja hemm bżonn ta’ għaqda fid-duttrina u fil-prassi, imma dan ma jżommniex milli nħaddmu diversi modi ta’ interpretazzjoni ta’ ċerti aspetti tad-duttrina jew ta’ ċerti konsegwenzi li joħorġu minnha. Dan jibqa’ jseħħ sa ma l-Ispirtu jwassalna għall-verità kollha (ara Ġw 16:13), jiġifieri meta jdaħħalna b’mod perfett fil-misteru ta’ Kristu u hekk inkunu nistgħu naraw kollox bl-għajnejn tiegħu. Barra minn hekk, f’kull pajjiż u reġjun jistgħu jitfittxew soluzzjonijiet li joqogħdu iktar għall-kultura tal-post, attenti għat-tradizzjonijiet u l-isfidi lokali” (AL 3).

Id-Dokument finali fih indikazzjonijiet li, fid-dawl tal-orjentamenti fundamentali tiegħu, diġà issa jistgħu jintlaqgħu fil-Knejjes lokali u fil-gruppi tal-Knejjes, waqt li wieħed iżomm quddiem għajnejh id-diversi kuntesti, dak li diġà sar u dak li baqa’ xi jsir biex nagħrfu u niżviluppaw dejjem aħjar l-istil proprju tal-Knisja sinodali missjunarja.

F’ħafna każi jfisser li nagħtu attwazzjoni effettiva lil dak li diġà hu previst mid-Drittu bħalissa, Latin u Orjentali. F’każijiet oħra nistgħu nipproċedu, permezz ta’ dixxerniment sinodali u fil-qafas tal-possibbiltajiet indikati mid-Dokument finali, lejn l-attivazzjoni kreattiva ta’ għamliet ġodda ta’ ministerjalità u ta’ azzjoni missjunarja, waqt li nesperimentaw u nqiegħdu l-esperjenzi taħt il-lenti tal-verifika. Fir-relazzjoni prevista għall-visita ad limina kull isqof għandu jieħu ħsieb isemmi liema għażliet saru fil-Knisja lokali fdata lilu f’rabta ma’ dak li hu indikat fid-Dokument finali, liema diffikultajiet inqalgħu, u x’kien il-frott.

Il-ħidma li takkumpanja l-“fażi tal-attwazzjoni” tal-mixja sinodali, skont l-orjentamenti offruti mid-Dokument finali, hi fdata lis-Segreterija Ġenerali tas-Sinodu flimkien mad-Dikasteri tal-Kurja Rumana (ara EC 19-21).

Il-mixja sinodali tal-Knisja Kattolika, imħeġġa wkoll mix-xewqa li nibqgħu mexjin lejn l-għaqda sħiħa u viżibbli tal-Insara, “għandha bżonn li l-kliem li ġie maqsum ikun imsieħeb mill-fatti” (Tislima finali lis-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet, 26 ta’ Ottubru 2024). L-Ispirtu s-Santu, don tal-Irxoxt, iwieżen u jorjenta l-Knisja kollha f’din il-mixja. Hu, li hu armonija, ikompli jagħmel lill-Knisja żagħżugħa bil-qawwa tal-Vanġelu, iġeddidha u jwassalha għall-għaqda perfetta mal-Għarus tagħha (ara LG 4). Għax l-Ispirtu u l-għarusa jgħidu lill-Mulej Ġesù: “Ejja” (ara Apok 22:17).

Mill-Vatikan, 24 ta’ Novembru 2024

Solennità ta’ Sidna Ġesù Kristu Sultan tal-Ħolqien kollu

Franġisku

Introduzzjoni*

Ġie Ġesù u qagħad f’nofshom; u qalilhom: “Is-sliem għalikom!”. Kif qal hekk, uriehom idejh u ġenbu. Id-dixxipli ferħu meta raw lill-Mulej. (Ġw 20:19-20)

1. Kull pass fil-ħajja tal-Knisja huwa ritorn lejn l-għajn, esperjenza mġedda tal-laqgħa mal-Irxoxt li d-dixxipli għexu fiċ-Ċenaklu dakinhar tal-Għid filgħaxija. Bħalhom, aħna wkoll, bis-sehem tagħna f’din l-Assemblea Sinodali, ħassejna l-ħniena tiegħu magħna u l-ġmiel tiegħu jmissna. Għexna l-konverżazzjoni fl-Ispirtu, fis-smigħ ta’ xulxin, u hekk ħassejna l-preżenza tiegħu f’nofsna: il-preżenza ta’ Dak li, waqt li jagħti l-Ispirtu s-Santu, ikompli jqanqal fil-Poplu tiegħu għaqda li hi armonija tad-differenzi.

2. Aħna u nikkontemplaw l-Irxoxt, niftakru li “tgħammidna fil-mewt tiegħu” (Rum 6:3). Rajna s-sinjali tal-ġrieħi tiegħu, ittrasfigurati minn ħajja ġdida, imma minquxa għal dejjem fl-umanità tiegħu. Dawn il-ġrieħi għadhom idemmgħu fil-ġisem ta’ tant ħutna, anki ħtija tagħna stess. Meta nsammru ħarsitna fuq il-Mulej, ma nkunux ninqatgħu mill-ġrajjiet traġiċi tal-istorja, imma nkunu niftħu għajnejna biex nagħrfu t-tbatija li hawn madwarna u li qed tmissna: l-uċuħ tat-tfal imwerwra mill-gwerra, il-biki tal-ommijiet, il-ħolm imxejjen ta’ tant żgħażagħ, ir-rifuġjati li jħabbtu wiċċhom ma’ vjaġġi terribbli, il-vittmi tat-tibdil fil-klima u tal-inġustizzji soċjali. It-tbatijiet tagħhom jidwu f’nofsna mhux biss fuq il-mezzi ta’ komunikazzjoni, imma anki fl-ilħna ta’ ħafna, personalment involuti bil-familji u l-popli tagħhom f’dawn il-ġrajjiet traġiċi. Fil-jiem li fihom inġbarna f’din l-Assemblea, bosta, anzi wisq gwerer komplew jipprovokaw mewt u qerda, xewqa ta’ vendetta u taħwid tal-kuxjenzi. Ningħaqdu mal-appelli mtennija tal-Papa Franġisku għall-paċi, u nikkundannaw il-loġika tal-vjolenza, tal-mibegħda, tal-vendetta, waqt li nħabirku biex nippromovu dik tad-djalogu, tal-fraternità u tar-rikonċiljazzjoni. Paċi awtentika u li ttul hija possibbli u flimkien nistgħu nibnuha. “L-hena u t-tama, in-niket u t-tħassib tal-bnedmin tal-lum fuq kollox tal-foqra u ta’ dawk kollha li jbatu” (GS 1) kienu għal darb’oħra l-ferħ u n-niket tagħna lkoll, dixxipli ta’ Kristu.

3. Sa minn meta fl-2021 il-Papa ta bidu għal dan is-Sinodu, qbadna mixja li qegħdin dejjem niskopru iżjed l-għana u l-frott tagħha. Bdejna nagħtu widen, attenti biex nagħrfu fil-ħafna ilħna dak li “l-Ispirtu qed jgħid lill-Knejjes” (Apok 2:7). Il-mixja bdiet bil-konsultazzjoni wiesgħa tal-Poplu ta’ Alla fid-Djoċesijiet u Eparkiji tagħna. Kompliet bit-tappi nazzjonali u kontinentali, fiċ-ċirkolarità ta’ djalogu kontinwament imnedija mis-Segreterija Ġenerali tas-Sinodu permezz ta’ dokumenti ta’ sintesi u ta’ ħidma. Iċ-ċelebrazzjoni tas-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet fiż-żewġ Sessjonijiet tagħha issa tippermettilna li ngħaddu lill-Qdusija Tiegħu l-Papa u lill-Knejjes kollha x-xhieda ta’ dak li għexna u l-frott tad-dixxeriment tagħna, għal ħeġġa missjunarja mġedda. Il-mixja kienet immarkata f’kull fażi tagħha mill-għerf tas-“sens tal-fidi” tal-Poplu ta’ Alla. Pass wara l-ieħor, fhimna li fil-qalba tas-Sinodu 2021-2024. Lejn Knisja sinodali. Komunjoni, parteċipazzjoni, missjoni hemm sejħa tal-Mulej, fl-impenn b’risq il-qadi tal-missjoni tagħha, fit-tiftix tal-modi kif inkunu fidili lejh.

4. Din is-sejħa hi msejsa fuq l-identità komuni tal-imgħammdin kollha, issib għeruqha fid-diversità tal-kuntesti li fihom il-Knisja hi preżenti u ssib l-għaqda tagħha fil-Missier wieħed, fil-Mulej wieħed u fl-Ispirtu wieħed. Hija tisfida lill-imgħammdin kollha, bla eċċezzjonijiet: “Il-Poplu kollu ta’ Alla hu s-suġġett tat-tħabbira tal-Vanġelu. Fih, kull imgħammed hu msejjaħ biex ikun protagonista tal-missjoni għaliex ilkoll aħna dixxipli missjunarji” (CTI, n. 53). Hekk il-mixja sinodali torjentana lejn għaqda sħiħa u viżibbli tal-Insara, kif xehdu, bil-preżenza tagħhom, id-delegati tat-tradizzjonijiet Insara l-oħra. L-għaqda tiffermenta siekta fi ħdan il-Knisja Mqaddsa ta’ Alla: hi profezija ta’ għaqda għad-dinja kollha.

5. Il-mixja sinodali kollha, b’għeruqha fit-Tradizzjoni tal-Knisja, seħħet fid-dawl tal-maġisteru konċiljari. Fil-fatt, il-Konċilju Vatikan II kien bħal żerriegħa mixħuta fl-għalqa tad-dinja u tal-Knisja. Il-ħajja ta’ kuljum ta’ dawk li jemmnu, l-esperjenza tal-Knejjes f’kull poplu u kultura, l-għadd ta’ xhieda ta’ qdusija, ir-riflessjoni tat-teologi kienu l-art li fiha warrad u kiber. Is-Sinodu 2021-2024 jissokta jieħu mill-enerġija ta’ dik iż-żerriegħa u jiżviluppa l-pontenzjalitajiet tagħha. Il-mixja sinodali fil-fatt qed twettaq dak li l-Konċilju għallem fuq il-Knisja bħala Misteru u Poplu ta’ Alla, imsejħa għall-qdusija permezz ta’ konverżjoni kontinwa li tiġi mis-smigħ tal-Vanġelu. F’dan is-sens hi att ieħor ta’ kif jiġi milqugħ il-Konċilju, ittawwal l-ispirazzjoni tiegħu u tniedi mill-ġdid għad-dinja tal-lum il-qawwa profetika tiegħu.

6. Ma naħbux il-fatt li ħassejna fina t-taħbit, ir-reżistenzi għall-bidla u t-tentazzjoni li nħallu l-ideat tagħna jirbħu fuq is-smigħ tal-Kelma ta’ Alla u fuq it-tħaddim tad-dixxerniment. Imma, il-ħniena ta’ Alla, Missier l-aktar twajjeb, tagħtina kull darba li nsaffu qlubna u nibqgħu mexjin fit-triq. Dan irrikonoxxejnieh meta bdejna t-Tieni Sessjoni b’Velja penitenzjali, li fiha tlabna maħfra għal dnubietna, mirgħuxa għalihom, u għollejna ’l fuq talb ta’ interċessjoni għall-vittmi tal-ħażen tad-dinja. Sejjaħna b’isimhom id-dnubiet tagħna: kontra l-paċi, il-ħolqien, il-popli indiġeni, il-migranti, il-minuri, in-nisa, il-foqra, is-smigħ, il-komunjoni. Dan għenna nifhmu li s-sinodalità tesiġi ndiema u konverżjoni. Fiċ-ċelebrazzjoni tas-sagrament tal-ħniena ta’ Alla nagħmlu l-esperjenza li aħna maħbuba bla kundizzjonijiet: l-ebusija tal-qlub hi mirbuħa u tiftaħna għall-komunjoni. Għalhekk irridu nkunu Knisja ħanina, li kapaċi taqsam ma’ kulħadd il-maħfra u r-rikonċiljazzjoni li jiġu minn Alla: grazzja pura li tagħha ma aħniex sidien, imma biss xhieda.

7. Diġà stajna naraw l-ewwel frott tal-mixja sinodali li bdejna fl-2021. Dak l-aktar sempliċi, imma l-aktar prezzjuż, jiffermenta fil-ħajja tal-familji, tal-Parroċċi, tal-Assoċjazzjonijiet u l-Movimenti, tal-komunitajiet żgħar Insara, tal-iskejjel u tal-komunitajiet reliġjużi li fihom qed tikber il-prattika tal-konverżjoni fl-Ispirtu, tad-dixxerniment komunitarju, tal-qsim tad-doni vokazzjonali u tal-korresponsabbiltà fil-missjoni. Il-laqgħa tal-“Kappillani għas-Sinodu” (Sacrofano [Ruma], 28 ta’April – 2 ta’ Mejju 2024) tatna li napprezzaw dawn l-esperjenzi għonja u li nerġgħu nibdew mexjin. Aħna grati u ferħana għal-leħen ta’ tant komunitajiet u Fidili li jgħixu l-Knisja bħala post ta’ akkoljenza, tama u ferħ.

8. L-Ewwel Sessjoni tal-Assemblea tat frott ieħor. Fir-Relazzjoni ta’ Sintesi ġbidna l-attenzjoni fuq xi tematiċi ta’ rilevanza kbira għall-ħajja tal-Knisja, li l-Papa, fi tmiem konsultazzjoni internazzjonali, fada lil Gruppi ta’ studju mwaqqfin minn Ragħajja u esperti mill-kontinenti kollha, imsejħin biex jaħdmu b’metodu sinodali. L-oqsma tal-ħajja u tal-missjoni tal-Knisja li diġà bdew jinżlu fil-fond tagħhom huma dawn li ġejjin:

1. Xi aspetti tar-relazzjonijiet bejn Knejjes Orjentali Kattoliċi u Knisja Latina.
2. Is-smigħ tal-karba tal-foqra u tal-art.
3. Il-missjoni fl-ambjent diġitali.
4. Ir-reviżjoni tar-Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis f’perspettiva sinodali missjunarja.
5. Xi kwistjonijiet teoloġiċi u kanonistiċi madwar forom speċifiċi ministerjali.
6. Ir-reviżjoni, f’perspettiva sinodali u missjunarja, tad-dokumenti li jiddixxiplinaw ir-relazzjonijiet bejn Isqfijiet, Reliġjużi, u Aggregazzjonijiet ekkleżjali.
7. Xi aspetti tal-figura u tal-ministeru tal-Isqof (b’mod partikulari: kriterji ta’ għażla tal-kandidati għall-episkopat, il-funzjoni ġudizzjali tal-Isqof, in-natura u l-iżvolġiment taż-żjajjar ad limina Apostolorum) f’perspettiva sinodali missjunarja.
8. Ir-rwol tar-Rappreżentanti pontifiċji f’perspettiva sinodali missjunarja.
9. Kriterji teoloġiċi u metodoloġiji sinodali għal dixxerniment flimkien ta’ kwistjonijiet duttrinali, pastorali u etiċi kontroversjali.
10. L-ilqigħ tal-frott tal-mixja ekumenika fil-Poplu ta’ Alla.

Ma’ dawn il-Gruppi nżidu l-Kummissjoni Kanonistika, attivata fi qbil mad-Dikasteru għat-Testi Leġislattivi, għas-servizz tal-innovazzjonijiet meħtieġa fin-normattiva ekkleżjastika, u d-dixxerniment fdat lis-Simposju tal-Konferenzi Episkopali tal-Afrika u tal-Madagaskar dwar l-akkumpanjament pastorali ta’ persuni f’qagħda ta’ żwieġ poligamiku. Il-ħidma ta’ dawn il-Gruppi u Kummissjonijiet wasslet għall-fażi ta’ attwazzjoni, għaniet il-ħidma tat-Tieni Sessjoni, u se tgħin lill-Papa fl-għażliet pastorali u ta’ tmexxija.

9. Il-proċess sinodali ma jagħlaqx ma’ tmiem l-Assemblea attwali tas-Sinodu tal-Isqfijiet, imma jiġbor fih il-fażi ta’ attwazzjoni. Bħala membri tal-Assemblea, inħossuh dmir tagħna nħabirku fl-animazzjoni tiegħu bħala missjunarji tas-sinodalità fi ħdan il-komunitajiet li minnhom aħna ġejjin. Lill-Knejjes lokali kollha nitolbuhom jibqgħu għaddejjin bil-mixja tagħhom ta’ kuljum b’metodoloġija sinodali ta’ konsultazzjoni u dixxerniment, waqt li jindividwaw modi konkreti u mixjiet ta’ formazzjoni biex isseħħ konverżjoni sinodali tanġibbli fid-diversi realtajiet ekkleżjali (Parroċċi, Istituti ta’ ħajja kkonsagrata u Soċjetajiet ta’ ħajja appostolika, Aggregazzjonijiet ta’ Fidili, Djoċesijiet, Konferenzi episkopali, gruppi ta’ Knejjes flimkien, u l-bqija). Għandha ssir ukoll valutazzjoni tal-progress li seħħ f’termini ta’ sinodalità u ta’ parteċipazzjoni tal-imgħammdin kollha fil-ħajja tal-Knisja. Lill-Konferenzi episkopali u lis-Sinodi tal-Knejjes sui iuris nissuġġerulhom li jiddedikaw persuni u riżorsi biex isieħbu l-mixja ta’ maturazzjoni bħala Knisja sinodali f’missjoni u biex iżommu l-kuntatti mas-Segreterija Ġenerali tas-Sinodu (ara EC 19 §§ 1 u 2). Lilha nitolbuha li tkompli tkun attenta għall-kwalità sinodali tal-metodu ta’ ħidma tal-Gruppi ta’ Studju.

10. Offrut lill-Papa u lill-Knejjes bħala frott tas-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet, dan id-Dokument finali jiġbor b’għożża l-passi kollha li saru sa issa. Jiġbor xi konverġenzi importanti li ħarġu fl-Ewwel Sessjoni, il-kontributi li waslu mill-Knejjes fix-xhur bejn l-Ewwel u t-Tieni Sessjoni u dak li mmatura, fuq kollox grazzi għall-konverżazzjoni fl-Ispirtu, matul it-Tieni Sessjoni.

11. Id-Dokument finali jesprimi l-għarfien li s-sejħa għall-missjoni hi fl-istess waqt is-sejħa għall-konverżjoni ta’ kull Knisja lokali u tal-Knisja kollha, fil-perspettiva indikata fl-Eżortazzjoni Appostolika Evangelii gaudium (ara n. 30). Il-partijiet tat-test huma ħamsa. L-ewwel waħda, intitolata Il-qalba tas-sinodalità, turi liema huma l-fundamenti teoloġiċi u spiritwali li jdawlu u jseddqu dak li ġej wara. Tipproponi mill-ġdid l-għarfien flimkien tas-sinodalità li ħareġ fl-Ewwel Sessjoni u tiżviluppa l-perspettivi spiritwali u profetiċi tiegħu. Il-konverżjoni tas-sentimenti, tax-xbihat u tal-ħsibijiet li għandna fil-qalb tagħna timxi flimkien mal-konverżjoni tal-azzjoni pastorali u missjunarja. It-tieni parti, bit-titlu Fuq id-dgħajsa, flimkien, hi ddedikata lill-konverżjoni tar-relazzjonijiet li jibnu l-komunità Nisranija u jagħtu bixra lill-missjoni fin-nisġa ta’ vokazzjonijiet, kariżmi u ministeri. It-tielet, “Itfgħu x-xbieki”, tidentifika l-prattiċi marbuta b’mod qawwi bejniethom: dixxerniment ekkleżjali, proċessi deċiżjonali, kultura tat-trasparenza, tar-rendikont u tal-valutazzjoni. Anki dwar dawn hu mitlub minna li nibdew mixjiet ta’ “trasformazzjoni missjunarja”, fejn huwa urġenti tiġdid tal-organiżmi ta’ parteċipazzjoni. Ir-raba’ parti, bit-titlu Sajda abbundanti, turi l-mod li bih hu possibbli nrawmu f’għamliet ġodda l-qsim tad-doni u n-nisġa tar-rabtiet li jgħaqqduna mal-Knisja, fi żmien fejn l-esperjenza ta’ għeruq imniżżla f’post qed tinbidel bil-kbir. Wara hemm il-ħames parti, “Jien ukoll nibgħat lilkom”, li tgħinna nħarsu lejn pass indispensabbli: nieħdu ħsieb tal-formazzjoni ta’ kulħadd, fil-Poplu ta’ Alla, għas-sinodalità missjunarja.

12. L-iżvilupp tad-Dokument finali hu ggwidat mir-rakkonti evanġeliċi tal-Qawmien. Il-ġirja lejn il-qabar mas-sebħ tal-Għid, id-dehra tal-Irxoxt fiċ-Ċenaklu u fuq ix-xatt tal-għadira nebbħu d-dixxerniment tagħna u għenu fid-djalogu tagħna. Tlabna d-don Paskwali tal-Ispirtu s-Santu, u tlabnieh jgħallimna dak li għandna nagħmlu u jurina l-mixja li għandna nimxu lkoll flimkien. B’dan id-Dokument l-Assemblea tagħraf u tagħti xhieda li s-sinodalità, dimensjoni kostituttiva tal-Knisja, hi diġà parti mill-esperjenza ta’ tant komunitajiet tagħna. Fl-istess waqt, tissuġġerixxi toroq li għandna nimxu, prattiċi li għandna nwettqu, ixfqa li għandna nesploraw. Il-Papa, li sejjaħ lill-Knisja f’Sinodu, jgħid lill-Knejjes, fdati fil-kura pastorali tal-Isqfijiet, kif għandna nissoktaw il-mixja tagħna mseddqa mit-tama li “ma tqarraqx” (Rum 5:5).

Parti I – Il-qalba tas-sinodalità

Imsejħin mill-Ispirtu s-Santu għall-konverżjoni

Kien l-ewwel jum tal-ġimgħa, filgħodu kmieni kif kien għadu d-dlam, u Marija ta’ Magdala ġiet ħdejn il-qabar u rat il-blata mneħħija mill-qabar. Għalhekk telqet tiġri għand Xmun Pietru u għand id-dixxiplu l-ieħor li kien iħobb Ġesù. (Ġw 20:1-2)

13. Dakinhar tal-Għid filgħodu nsibu tliet dixxipli: Marija ta’ Magdala, Xmun Pietru, id-Dixxiplu li Ġesù kien iħobb. Kull wieħed minnhom qed ifittex lill-Mulej bil-mod tiegħu; kull wieħed għandu r-rwol tiegħu fiż-żerniq tat-tama. Marija Maddalena hi mqanqla minn imħabba li twassalha l-ewwel waħda biswit il-qabar. Mgħarrfa minnha, Pietru u d-Dixxiplu l-Maħbub imorru ħdejn il-qabar; id-Dixxiplu l-Maħbub jiġri bl-enerġija taż-żgħożija, ifittex bil-ħarsa ta’ min jintuwixxi hu l-ewwel, imma jaf iċedi l-pass lil min, iktar anzjan minnu, irċieva l-missjoni li jiggwida; Pietru, imtaqqal mill-fatt li kien ċaħad lill-Mulej, hu mistenni mill-appuntament mal-ħniena li tagħha sa jkun ministru fil-Knisja. Marija tibqa’ fil-ġnien, tisma’ lil min jgħajtilha b’isimha, tagħraf lill-Mulej li jibgħatha tħabbar il-Qawmien tiegħu lill-komunità tad-dixxipli. Għalhekk il-Knisja tilmaħ fiha l-Appostlu tal-Appostli. Id-dipendenza reċiproka tagħhom tinkarna l-qalba tas-sinodalità.

14. Il-Knisja teżisti biex tagħti xhieda quddiem id-dinja tal-ġrajja deċiżiva tal-istorja kollha: il-qawmien ta’ Ġesù. L-Irxoxt iġib il-paċi lid-dinja u jagħtina bħala don l-Ispirtu tiegħu. Kristu ħaj hu l-għajn tal-libertà vera, il-pedament tat-tama li ma tqarraqx, ir-rivelazzjoni tal-wiċċ veru ta’ Alla u tad-destin aħħari tal-bniedem. Il-Vanġeli jirrakkontawlna li biex nidħlu fil-fidi tal-Għid u nsiru xhieda tagħha rridu nagħrfu l-vojt interjuri tagħna, id-dalma tal-biża’, tad-dubju, tad-dnub. Imma dawk li fid-dalma jkollhom il-kuraġġ li joħorġu u jfittxu, fir-realtà jiskopru li hemm min qed ifittixhom, isejħilhom b’isimhom, jaħfrilhom u jibgħathom flimkien ma’ ħuthom.

Il-Knisja Poplu ta’ Alla, sagrament tal-għaqda

15. Mill-Magħmudija fl-isem tal-Missier u tal-Iben u tal-Ispirtu s-Santu toħroġ l-identità tal-Poplu ta’ Alla. Din titwettaq bħala sejħa għall-qdusija u mandat għal missjoni biex nistiednu lill-ġnus kollha jilqgħu d-don tas-salvazzjoni (ara Mt 28:18-19). Għalhekk, huwa mill-Magħmudija, li fiha Kristu jlibbisna bih (ara Gal 3:27) u jwellidna mill-ġdid mill-Ispirtu (ara Ġw 3:5-6) bħala wlied Alla, li titwieled il-Knisja sinodali missjunarja. Il-ħajja Nisranija kollha għandha l-għajn u x-xefaq tagħha fil-misteru tat-Trinità, li jqanqal fina d-dinamiżu tal-fidi, tat-tama u tal-imħabba.

16. “Alla għoġbu jqaddes u jsalva l-bnedmin mhux individwalment, mingħajr ebda rabta ma’ xulxin, iżda ried li jagħmel minnhom poplu li jagħrfu fil-verità u jservih fil-qdusija” (LG 9). Il-Poplu ta’ Alla miexi lejn is-Saltna jitmantna kontinwament bl-Ewkaristija, għajn ta’ komunjoni u ta’ għaqda: “Għax la l-ħobża hi waħda, aħna, li aħna ħafna, aħna ġisem wieħed; ilkoll kemm aħna nieħdu sehem minn ħobża waħda” (1 Kor 10:17). Il-Knisja, mitmugħa mis-sagrament tal-Ġisem u d-Demm tal-Mulej, hija mwaqqfa bħala l-Ġisem tiegħu (ara LG 7): “Intom il-ġisem ta’ Kristu, u kull wieħed minnkom membru tiegħu” (1 Kor 12:27). Bil-ħajja tal-grazzja, hija t-Tempju tal-Ispirtu s-Santu (ara LG 4): fil-fatt, hu li jagħtiha l-ħajja u jibniha, u jagħmel minna lkoll il-ġebel ħaj ta’ binja spiritwali (ara 1 Piet 2:5; LG 6).

17. Il-proċess sinodali dewwaqna l-“gost spiritwali”  (EG 268) li nkunu Poplu ta’ Alla, miġmugħa minn kull tribù, ilsien, poplu u ġens, li jgħix f’kuntesti u kulturi differenti. Huwa qatt ma hu s-sempliċi ġabra flimkien tal-imgħammdin kollha, imma s-suġġett komunitarju u storiku tas-sinodalità u tal-missjoni, li għadha pellegrina fiż-żmien u hi diġà f’komunjoni mal-Knisja tas-sema. Fid-diversi kuntesti li fihom il-Knejjes singoli għandhom l-għeruq tagħhom imniżżla, il-Poplu ta’ Alla jħabbar u jagħti xhieda tal-Bxara t-Tajba tas-salvazzjoni; huwa jgħix fid-dinja u għad-dinja, u jimxi flimkien mal-popli kollha tal-art, jiddjaloga mar-reliġjonijiet tagħhom u l-kulturi tagħhom waqt li jagħraf fihom iż-żerriegħa tal-Verb, u jimxi ’l quddiem lejn is-Saltna. Inkorporati f’dan il-Poplu bil-fidi u l-Magħmudija, aħna mwieżna u msieħba mill-Verġni Marija, “sinjal ta’ tama żgura u ta’ faraġ” (LG 68), mill-Appostli, minn dawk li taw xhieda tal-fidi tagħhom sal-għotja ta’ ħajjithom, mill-qaddisin ta’ kull żmien u ta’ kull post.

18. Fil-Poplu qaddis ta’ Alla, li hi l-Knisja, il-komunjoni tal-Fidili (communio Fidelium) hi fl-istess waqt il-komunjoni tal-Knejjes (communio Ecclesiarum), li tidher fil-komunjoni tal-Isqfijiet (communio Episcoporum), skont il-prinċipju antikissmu li “l-Isqof hu fil-Knisja u l-Knisja hi fl-Isqof” (San Ċiprijanu, Epistola 66, 8). Għas-servizz ta’ din il-komunjoni ta’ bosta xejriet il-Mulej qiegħed lill-Appostlu Pietru (ara Mt 16:18) u s-suċċessuri tiegħu. Bil-qawwa tal-ministeru Petrin, l-Isqof ta’ Ruma hu “l-prinċipju perpetwu u viżibbli u l-fundament” (LG 23) tal-għaqda fil-Knisja.

19. “Fil-qalb ta’ Alla hemm post preferenzjali għall-foqra” (EG 197), l-emarġinati u l-esklużi, u għalhekk anki f’dak tal-Knisja. Fihom il-komunità Nisranija tiltaqa’ mal-wiċċ u l-laħam ta’ Kristu, li, għalkemm kien għani, ftaqar għalina, biex bil-faqar tiegħu aħna nsiru għonja (ara 2 Kor 8:9). L-għażla preferenzjali tal-foqra hi implikata fil-fidi Kristoloġika. Il-foqra għandhom għarfien dirett ta’ Kristu li jbati (ara EG 198) li jagħmilhom ħabbara ta’ salvazzjoni milqugħa b’don u xhieda tal-ferħ tal-Vanġelu. Il-Knisja hi msejħa tkun fqira mal-foqra, li spiss huma l-parti l-kbira tal-Fidili, tagħtihom widen u tqishom suġġetti tal-evanġelizzazzjoni, biex flimkien jitgħallmu jagħrfu l-kariżmi li huma jirċievu mill-Ispirtu.

20. “Id-dawl tal-ġnus huwa Kristu” (LG 1) u dan id-dawl jiddi fuq il-wiċċ tal-Knisja, imqar jekk immarkata mid-dgħufija tal-qagħda umana u tal-viżjoni dejqa tad-dnub. Hija tirċievi mingħand Kristu d-don u r-responsabbiltà li tkun il-ħmira effikaċi tar-rabtiet, tar-relazzjonijiet u tal-fraternità tal-familja umana (ara AG 2-4), b’xhieda fid-dinja tat-tifsira u d-destinazzjoni tal-mixja tagħha (ara GS 3 u 42). Illum qed iġġorr din ir-responsabbiltà fi żmien maħkum mill-kriżi tal-parteċipazzjoni – jiġifieri li nħossuna parti u atturi f’destin komuni – u minn kunċett individwalista tal-ferħ u tas-salvazzjoni. Il-vokazzjoni tagħha u s-servizz profetiku tagħha (ara LG 12) jikkonsistu f’li tagħti xhieda tal-pjan ta’ Alla li hi tiġbor fi ħdanha l-umanità kollha fil-libertà u fil-komunjoni. Il-Knisja, li hi “s-saltna ta’ Kristu, li għandha l-bidu tagħha f’misteru” (LG 3) u “ta’ din is-Saltna hija l-ewwel nibta u l-bidu” (LG 5), timxi għalhekk flimkien mal-umanità kollha, u tħabrek bis-saħħa kollha tagħha b’risq id-dinjità umana, il-ġid komuni, il-ġustizzja u l-paċi, u “hija nfisha tixxennaq għall-perfezzjoni tas-Saltna” (LG 5), meta Alla għad ikun “kollox f’kollox” (1 Kor 15:28).

21. Il-mixja sinodali tal-Knisja wasslitna biex niskopru mill-ġdid li l-firxa wiesgħa ta’ vokazzjonijiet, ta’ kariżmi u ta’ ministeri għandha għeruq: “Aħna wkoll, ilkoll tgħammidna fi Spirtu wieħed biex nagħmlu ġisem wieħed” (1 Kor 12:13). Il-Magħmudija hija l-fundament tal-ħajja Nisranija għax tintroduċi lil kulħadd għall-ikbar don: li aħna wlied Alla, jiġifieri għandna sehem fir-relazzjoni ta’ Ġesù mal-Missier fl-Ispirtu. Xejn ma hemm ogħla minn din id-dinjità, mogħtija ndaqs lil kull persuna, li terġa’ tlibbisna lil Kristu u tlaqqamna fih bħal friegħi fid-dielja. Fl-isem ta’ “Kristjani” li għandna l-ġieħ li nġorru hemm miġbura l-grazzja li hi l-pedament tal-ħajja tagħna u li biha nistgħu nimxu flimkien bħal aħwa.

22. Bil-qawwa tal-Magħmudija, “il-poplu qaddis ta’ Alla għandu sehem ukoll mill-uffiċċju profetiku ta’ Kristu meta jxandar ix-xhieda ħajja tiegħu, l-aktar billi jgħix tassew il-fidi u l-karità” (LG 12). Grazzi għad-dilka tal-Ispirtu s-Santu li rċevew fil-Magħmudija (ara 1 Ġw 2:20,27), dawk kollha li jemmnu għandhom stint għall-verità tal-Vanġelu, li jissejjaħ sensus fidei. Dan jikkonsisti f’ċerta konnaturalità mar-realtajiet divini, imsejsa fuq il-fatt li fl-Ispirtu s-Santu l-imgħammdin “ikollhom sehem min-natura ta’ Alla” (DV 2). Minn din il-parteċipazzjoni tiġi l-attitudni li nagħrfu b’intuwizzjoni dak li jaqbel mal-verità tar-Rivelazzjoni fil-komunjoni tal-Knisja. Għalhekk il-Knisja għandha ċ-ċertezza li l-Poplu qaddis ta’ Alla ma jistax jiżbalja fit-twemmin, meta t-totalità tal-imgħammdin tesprimi l-kunsens universali tagħha f’materja ta’ fidi u ta’ morali (ara LG 12). It-tħaddim tas-sensus fidei ma nistgħux nifxluh mal-opinjoni pubblika. Hu dejjem marbut mad-dixxerniment tar-Ragħajja fuq id-diversi livelli tal-ħajja ekkleżjali, kif turi l-artikulazzjoni tal-fażijiet tal-proċess sinodali. Hu jimmira li jilħaq dak il-kunsens tal-Fidili (consensus Fidelium) li huwa “kriterju żgur biex niddeterminaw jekk duttrina partikulari jew prassi partikulari humiex parti mill-fidi Appostolika” (Kummissjoni Teoloġika Internazzjonali, Il sensus fidei nella vita della Chiesa, 2014, n. 3).

23. Permezz tal-Magħmudija l-Insara kollha għandhom sehem fis-sensus fidei. Għalhekk, barra l-prinċipju tas-sinodalità, dan jikkostitwixxi wkoll il-pedament tal-ekumeniżmu. “Il-mixja tas-sinodalità, li l-Knisja Kattolika qiegħda tagħmel, hi u għandha tkun ekumenika, l-istess kif il-mixja ekumenika hi sinodali” (il-Papa Franġisku, Diskors lill-Qdusija Tiegħu Mar Awa III, 19 ta’ Novembru 2022). L-ekumeniżmu hu qabelxejn kwistjoni ta’ tiġdid spiritwali. Jesiġi proċessi ta’ ndiema u ta’ fejqan tal-memorja tal-ġrieħi tal-passat, sal-kuraġġ tal-korrezzjoni fraterna fi spirtu ta’ karità evanġelika. Fl-Assemblea dwiet xhieda mdawla ta’ Nsara minn diversi tradizzjonijiet ekkleżjali li jaqsmu flimkien il-ħbiberija, it-talb, il-ħajja u l-impenn b’risq il-qadi tal-foqra u l-kura tad-dar komuni. Mhux f’reġjun wieħed jew tnejn tad-dinja hemm fuq kollox l-ekumeniżmu tad-demm: Insara ta’ appartenenzi differenti li flimkien jagħtu ħajjithom għall-fidi f’Ġesù Kristu. Ix-xhieda tal-martirju tagħhom hi aktar elokwenti minn kull kelma: l-għaqda tiġi mis-Salib tal-Mulej.

24. Ma nistgħux nifhmu l-Magħmudija b’mod sħiħ jekk mhux fi ħdan l-Inizjazzjoni Nisranija, jew aħjar il-mixja li permezz tagħha l-Mulej, bil-ministeru tal-Knisja u d-don tal-Ispirtu, jintroduċina għall-fidi Paskwali u jdaħħalna fil-komunjoni Trinitarja u ekkleżjali. Din il-mixja taf firxa sinifikattiva ta’ xejriet skont l-età li fiha wieħed jaqbadha, id-diversi aċċentwazzjonijiet tat-tradizzjonijiet Orjentali u ta’ dik Oċċidentali, u l-ispeċifiċitajiet ta’ kull Knisja lokali. L-Inizjazzjoni tqegħidna f’kuntatt ma’ firxa wiesgħa ta’ vokazzjonijiet u ta’ ministeri ekkleżjali. Fihom insibu espressjoni tal-wiċċ ħanin ta’ Knisja li tgħallem lil uliedha jimxu billi timxi magħhom. Tismagħhom u, waqt li twieġeb għad-dubji tagħhom u għall-mistoqsijiet tagħhom, tistagħna bil-ġdid li kull persuna ġġorr fiha, bl-istorja u l-kultura tagħha. Fil-prattika ta’ din l-azzjoni pastorali l-komunità Nisranija tesperimenta, spiss mingħajr ma tkun taf għalkollox, l-ewwel xorta ta’ sinodalità.

25. Fi ħdan il-mixja tal-Inizjazzjoni Nisranija s-sagrament tal-Konfirmazzjoni jagħni l-ħajja ta’ dawk li jemmnu b’tiswib partikulari tal-Ispirtu fid-dawl tax-xhieda. L-Ispirtu li bih Ġesù kien mimli (ara Lq 4:1), li kkonsagrah bid-dilka u bagħtu jxandar il-Vanġelu (ara Lq 4:18), hu l-istess Spirtu li jiġi msawwab fuq kull min jemmen bħala siġill tal-appartenenza għal Alla u bħala dilka li tqaddes. Għalhekk il-Konfirmazzjoni, li tattwalizza l-grazzja ta’ Għid il-Ħamsin fil-ħajja tal-imgħammdin u tal-komunità, hija don ta’ valur kbir biex iġġedded il-miraklu ta’ Knisja mqanqla min-nar tal-missjoni, li jkollha l-kuraġġ toħroġ fit-toroq tad-dinja u l-ħila li tfisser ruħha lill-popli u l-kulturi kollha. Kull min jemmen huwa msejjaħ jikkontribwixxi għal dan il-moviment, u jilqa’ l-kariżmi li l-Ispirtu jqassam bil-kotra lil kull wieħed u waħda, waqt li jħabrek biex iqegħidhom għas-servizz tas-Saltna b’umiltà u ħeġġa kreattiva.

26. Iċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija, fuq kollox dik ta’ nhar ta’ Ħadd, hija l-ewwel għamla fundamentali li biha l-Poplu qaddis ta’ Alla jinġema’ u jiltaqa’ flimkien. Fiċ-ċelebrazzjoni Ewkaristika “l-għaqda tal-Knisja titfisser u sseħħ” (UR 2). Fis-“sehem sħiħ, ħaj u li jinftiehem” (SC 14) tal-Fidili kollha, fil-preżenza ta’ diversi ministeri u fil-presidenza min-naħa tal-Isqof u tal-Presbiteru, tidher il-komunità Nisranija, li fiha sseħħ korresponsabbiltà differenzjata ta’ kulħadd għall-missjoni. Għalhekk il-Knisja, Ġisem ta’ Kristu, titgħallem mill-Ewkaristija kif tartikola l-għaqda u l-pluralità: għaqda tal-Knisja u multipliċità tal-ġemgħat Ewkaristiċi; għaqda tal-misteru sagramentali u firxa wiesgħa tat-tradizzjonijiet liturġiċi; għaqda taċ-ċelebrazzjoni u diversità tal-vokazzjonijiet, tal-kariżmi u tal-ministeri. Xejn aktar mill-Ewkaristija ma juri li l-armonija maħluqa mill-Ispirtu mhijiex uniformità u li kull don ekkleżjali hu ddestinat għall-bini ta’ kulħadd. Kull ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija hija wkoll espressjoni tax-xewqa u appell għall-għaqda bejn l-imgħammdin kollha li għadha mhijiex sħiħa u viżibbli. Fejn iċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija tal-Ħadd mhijiex possibbli, il-komunità, imqar jekk tixtieqha, tinġabar madwar iċ-ċelebrazzjoni tal-Kelma, fejn Kristu hu xorta waħda preżenti.

27. Teżisti rabta qawwija bejn synaxis u synodos, bejn il-ġemgħa Ewkaristika u dik Sinodali. Imqar jekk f’għamla differenti, fit-tnejn li huma sseħħ il-wegħda ta’ Ġesù li hu preżenti fejn tnejn jew tlieta huma miġbura f’ismu (ara Mt 18:20). L-assemblej sinodali huma ġrajjiet li jiċċelebraw l-għaqda ta’ Kristu mal-Knisja tiegħu permezz tal-azzjoni tal-Ispirtu. Huwa hu li jiżgura l-għaqda tal-Ġisem ekkleżjali ta’ Kristu fil-ġemgħa Ewkaristika bħal f’dik Sinodali. Il-liturġija hija smigħ tal-Kelma ta’ Alla u tweġiba għall-inizjattiva tal-patt tiegħu. Anki l-assemblea Sinodali hija smigħ tal-istess Kelma, li tidwi kemm fis-sinjali taż-żminijiet u kemm fil-qalb tal-Fidili, u tweġiba tal-ġemgħa li tiddixxerni r-rieda ta’ Alla biex tqegħidha fil-prattika. L-approfondiment tar-rabta bejn liturġija u sinodalità jista’ jgħin lill-komununitajiet kollha Nsara, fid-diversi xejriet tal-kulturi u tradizzjonijiet tagħhom, biex jassumu stili ċelebrattivi li jimmanifestaw il-wiċċ ta’ Knisja sinodali. Għal dan il-għan, nitolbu li jitwaqqaf Grupp speċifiku ta’ Studju, li lilu nafdaw anki r-riflessjoni fuq kif nagħmlu ċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi iktar espressivi fis-sinodalità; nistgħu wkoll nutilizzaw il-predikazzjoni fi ħdan iċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi u l-iżvilupp ta’ katekeżi fuq is-sinodalità f’dawl mistagoġiku.

Sinifikat u dimensjonijiet tas-sinodalità

28. It-termini “sinodalità” u “sinodali” ġejjin mill-prattika ekkleżjali antika u kontinwa tal-miġemgħa li tinġabar flimkien f’sinodu. Fit-tradizzjonijiet tal-Knejjes tal-Lvant u tal-Punent il-kelma “sinodu” tirriferi għal istituzzjonijiet u ġrajjiet li maż-żmien ħadu xejriet differenti, u involvew fihom għadd ta’ suġġetti. Fil-firxa wiesgħa tagħhom dawn ix-xejriet kollha għandhom komuni bejniethom il-fatt li jinġabru flimkien biex jiddjalogaw, jiddixxernu u jiddeċiedu. Grazzi għall-esperjenza tal-aħħar snin, it-tifsira ta’ dawn it-termini ġiet mifhuma aktar, u iktar minn hekk, megħjuxa. Ġew dejjem assoċjati iktar max-xewqa ta’ Knisja iktar qrib tal-persuni u iktar relazzjonali, li tkun dar u familja ta’ Alla. Matul il-proċess sinodali mmaturat konverġenza fuq it-tifsira ta’ sinodalità li tinsab fil-bażi ta’ dan id-Dokument: is-sinodalità hija l-mixja flimkien tal-Insara ma’ Kristu u lejn is-Saltna ta’ Alla, f’għaqda mal-umanità kollha; orjentata għall-missjoni, hi tfisser li wieħed jinġabar flimkien f’assemblea fuq id-diversi livelli tal-ħajja ekkleżjali, is-smigħ reċiproku, id-djalogu, id-dixxerniment komunitarju, it-tiswir tal-kunsens bħala espressjoni ta’ Kristu li jsir preżenti ħaj fl-Ispirtu u t-teħid ta’ deċiżjoni f’korresponsabbiltà differenzjata. F’din il-linja nifhmu aħjar xi jfisser meta ngħidu li s-sinodalità hi dimensjoni kostituttiva tal-Knisja (ara CTI, n. 1). F’termini sempliċi u sintetiċi, nistgħu ngħidu li s-sinodalità hija mixja ta’ tiġdid spiritwali u ta’ riforma strutturali biex nagħmlu l-Knisja iżjed parteċipattiva u missjunarja, jiġifieri biex nagħmluha aktar kapaċi timxi ma’ kull bniedem u ddawlu bid-dawl ta’ Kristu.

29. Fil-Verġni Marija, Omm ta’ Kristu, tal-Knisja u tal-bnedmin, nilmħu jilmaw f’dawl sħiħ il-karatteristiċi ta’ Knisja sinodali, missjunarja u ħanina. Fil-fatt hi l-figura tal-Knisja li tisma’, titlob, timmedita, tiddjaloga, takkumpanja, tiddixxerni, tiddeċiedi u taġixxi. Minnha nitgħallmu l-arti tas-smigħ, l-attenzjoni għar-rieda ta’ Alla, l-ubbidjenza għall-Kelma tiegħu, il-kapaċità li nagħrfu l-bżonn tal-foqra, il-kuraġġ li nimxu, l-imħabba li tgħin, l-għana ta’ tifħir u l-hena fl-Ispirtu. Għalhekk, kif afferma San Pawlu VI, “il-ħidma tal-Knisja fid-dinja tixbah u tkompli l-ħidma ta’ Marija” (MC 28).

30. B’mod aktar dettaljat, is-sinodalità tfisser tliet aspetti distinti tal-ħajja tal-Knisja:

a)      l-ewwel nett, tirriferi għall-“istil partikulari li jikkwalifika l-ħajja u l-missjoni tal-Knisja, li jesprimi n-natura tagħha bħala l-mixja flimkien u l-ġemgħa miġbura tal-assemblea tal-Poplu ta’ Alla msejħa mill-Mulej Ġesù bil-qawwa tal-Ispirtu s-Santu għax-xandir tal-Vanġelu. Din għandha tesprimi ruħha fil-mod ordinarju tal-ħajja u l-ħidma tal-Knisja. Dan il-modus vivendi et operandi jseħħ permezz tas-smigħ komunitarju tal-Kelma u ċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija, il-fraternità tal-komunjoni u l-korresponsabbiltà u parteċipazzjoni tal-Poplu kollu ta’ Alla, fuq id-diversi livelli tiegħu u fid-distinzjoni bejn id-diversi ministeri u rwoli, fil-ħajja u fil-missjoni tiegħu” (CTI, n. 70a);

b)      it-tieni nett, “is-sinodalità tfisser imbagħad, f’sens iktar speċifiku u determinat mill-perspettiva teoloġika u kanonika, dawk l-istrutturi u dawk il-proċessi ekkleżjali li fihom in-natura sinodali tal-Knisja tesprimi ruħha fuq livell istituzzjonali, b’mod analogu, fid-diversi livelli tat-twettiq tagħha: lokali, reġjonali, universali. Dawn l-istrutturi u proċessi qegħdin hemm għas-servizz tad-dixxerniment awtorevoli tal-Knisja, li hi msejħa tindividwa d-direzzjoni li għandna nimxu fiha fis-smigħ tal-Ispirtu s-Santu” (CTI, n. 70b);

ċ)      it-tielet, is-sinodalità tfisser “is-seħħ puntwali ta’ dawk il-ġrajjiet sinodali li fihom il-Knisja hi msejħa mill-awtorità kompetenti u skond proċeduri speċifiċi determinati mid-dixxiplina ekkleżjastika, waqt li tinvolvi b’mod differenti, fuq il-livell lokali, reġjonali u universali, lill-Poplu kollu ta’ Alla taħt il-presidenza tal-Isqfijiet f’komunjoni kolleġġjali u ġerarkika mal-Isqof ta’ Ruma, għad-dixxerniment tal-mixja tiegħu u ta’ kwistjonijiet partikulari, u għat-teħid ta’ deċiżjonijiet u orjentamenti biex twettaq il-missjoni evanġelizzatriċi tagħha” (CTI, n. 70c).

31. Fil-kuntest tal-ekkleżjoloġija konċiljari tal-Poplu ta’ Alla, il-kunċett ta’ komunjoni jesprimi s-sustanza profonda tal-misteru u tal-missjoni tal-Knisja, li għandha fiċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija l-għajn u l-quċċata tagħha, jew aħjar l-għaqda ma’ Alla Trinità u l-għaqda bejn il-persuni umani li sseħħ fi Kristu permezz tal-Ispirtu s-Santu. F’dan l-isfond, is-sinodalità “tindika l-mod speċifiku kif tgħix u taħdem il-Knisja Poplu ta’ Alla li turi u twettaq b’mod konkret il-komunjoni tagħha billi ‘timxi flimkien’, meta tinġabar f’assemblea u meta tara li l-membri kollha tagħha jieħdu sehem attiv fil-missjoni evanġelizzatriċi tagħha” (CTI, n. 6).

32. Is-sinodalità mhijiex fini fih innifsu, imma timmira għall-missjoni li Kristu fada f’idejn il-Knisja fl-Ispirtu. Li tevanġelizza hi “l-missjoni essenzjali tal-Knisja […] il-grazzja u vokazzjoni preċiżi tal-Knisja, l-aqwa marka li tagħtiha l-identità tagħha” (EN 14). Meta jersqu qrib ta’ kulħadd, mingħajr differenza ta’ persuni, jipprietkaw u jgħallmu, jgħammdu, jiċċelebraw l-Ewkaristija u s-sagrament tar-Rikonċiljazzjoni, il-Knejjes lokali kollha u l-Knisja sħiħa jkunu jwieġbu konkretement għall-amar tal-Mulej li jxandar il-Vanġelu lill-ġnus kollha (ara Mt 28:19-20; Mk 16:15-16). Waqt li tagħti valur lill-kariżmi u l-ministeri kollha, is-sinodalità tgħin lill-Poplu ta’ Alla jħabbar u jagħti xhieda tal-Vanġelu lill-bnedmin ta’ kull post u kull żmien, u hekk issir “sagrament viżibbli” (LG 9) tal-fraternità u tal-għaqda fi Kristu kif iridha Alla. Sinodalità u missjoni huma marbuta b’mod qawwi ma’ xulxin: il-missjoni ddawwal is-sinodalità u s-sinodalità twassal għall-missjoni.

33. L-awtorità tar-Ragħajja “hija don speċifiku tal-Ispirtu ta’ Kristu r-Ras għall-bini tal-Ġisem kollu” (CTI, n. 67). Dan id-don hu marbut mas-sagrament tal-Ordni li jwaħħad ma’ Kristu r-Ras, Ragħaj u Qaddej, u jqiegħed lil dawk li jirċevuh għall-qadi tal-Poplu qaddis ta’ Alla biex iħares l-appostoliċità tat-tħabbira u jippromovi fuq kull livell il-komunjoni ekkleżjali. Is-sinodalità toffri “l-qafas interpretattiv l-aktar xieraq biex nifhmu l-istess ministeru ġerarkiku” (Franġisku, Diskors għall-kommemorazzjoni tal-50 anniversarju mit-twaqqif tas-Sinodu tal-Isqfijiet, 17 ta’ Ottubru 2015) u tqiegħed fil-perspettiva t-tajba l-mandat li Kristu jafda, fl-Ispirtu s-Santu, lir-Ragħajja. Hi, għalhekk, tistieden lill-Knisja kollha, inklużi dawk li jeżerċitaw awtorità, għall-konverżjoni u għar-riforma.

L-għaqda bħala armonija

34. “Bħala ħliqa spiritwali, il-bniedem jirrealizza ruħu permezz ta’ relazzjonijiet interpersonali. Aktar ma jgħix dawn ir-relazzjonijiet b’mod awtentiku, aktar timmatura l-identità personali tiegħu. Il-bniedem juri kemm jiswa mhux billi jinqata’ għalih waħdu, imma billi jqiegħed lilu nnifsu f’relazzjoni mal-oħrajn u ma’ Alla. Għalhekk dawn ir­relazzjonijiet għandhom importanza fundamentali” (CV 53). Knisja sinodali hi kkaratterizzata minn spazju li fih ir-relazzjonijiet jistgħu jwarrdu, grazzi għall-imħabba reċiproka li minnha hu magħmul il-kmandament ġdid li ħalla Ġesù lid-dixxipli tiegħu (ara Ġw 13:34-35). Fi ħdan kulturi u soċjetajiet dejjem iżjed individwalisti, il-Knisja, “poplu ta’ Alla miġbur flimkien fl-għaqda tal-Missier u tal-Iben u tal-Ispirtu s-Santu” (LG 4), tista’ tagħti xhieda tal-qawwa ta’ relazzjonijiet imsawra fit-Trinità. Id-differenzi ta’ vokazzjoni, età, sess, professjoni, kundizzjoni u appartenenza soċjali, preżenti f’kull komunità Nisranija, joffru lil kull persuna dik il-laqgħa mal-ieħor li hi indispensabbli għall-maturazzjoni personali.

35. Huwa qabelxejn fi ħdan il-familja, li mal-Konċilju nistgħu nsejħulha “Knisja tad-dar” (LG 11), li ngħixu l-għana tar-relazzjonijiet bejn persuni magħquda fid-differenzi tal-karattri, sess, età u rwoli. Għalhekk il-familji jirrappreżentaw post ipprivileġġjat fejn nifhmu u nesperimentaw il-prattiċi essenzjali ta’ Knisja sinodali. Minkejja t-tifrik u t-tbatijiet li jġarrbu l-familji, dawn jibqgħu postijiet fejn nitgħallmu naqsmu flimkien id-don tal-imħabba, tal-fiduċja, tal-maħfra, tar-rikonċiljazzjoni u tal-komprensjoni. Hu fil-familji li nitgħallmu li għandna l-istess dinjità, li aħna maħluqin għar-reċiproċità, li għandna bżonn li niġu mismugħa u li aħna kapaċi nisimgħu, li niddixxernu u niddeċiedu flimkien, li naċċettaw u nħaddmu awtorità mmexxija mill-imħabba, li aħna korresponsabbli u li rridu nagħtu kont ta’ għemilna. “Il-familja tumanizza l-persuni permezz tar-relazzjonijiet tal-‘aħna’ u fl-istess waqt tippromovi d-differenzi leġittimi ta’ kull wieħed u waħda” (Franġisku, Diskors lill-parteċipanti fil-Laqgħa Plenarja tal-Akkademja Pontifiċja tax-Xjenzi Soċjali, 29 ta’ April 2022).

36. Il-proċess sinodali wera li l-Ispirtu s-Santu l-ħin kollu jqanqal fil-Poplu ta’ Alla firxa wiesgħa ta’ kariżmi u ministeri. “Fil-bini tal-ġisem ta’ Kristu hemm ukoll membri differenti u ħidmiet differenti. Wieħed iżda huwa l-Ispirtu li għall-ġid tal-Knisja jqassam l-għotjiet differenti tiegħu skont l-għana tiegħu u l-ħtieġa tal-ministeri (ara 1 Kor 12:11)” (LG 7). Bl-istess mod ħarġet ix-xewqa li jitwessgħu l-possibbiltajiet ta’ parteċipazzjoni u ta’ tħaddim tal-korresponsabbiltà differenzjata tal-imgħammdin kollha, irġiel u nisa. Imma dwar dan kien hemm min esprima diqa mqanqla min-nuqqas ta’ parteċipazzjoni ta’ tant membri tal-Poplu ta’ Alla f’din il-mixja ta’ tiġdid ekkleżjali u ta’ taħbit li jinħass kullimkien biex tingħax b’mod sħiħ relazzjonalità sana bejn irġiel u nisa, bejn ġenerazzjonijiet u bejn persuni u gruppi ta’ identitajiet kulturali u kundizzjonijiet soċjali differenti, b’mod partikulari l-foqra u l-imwarrbin.

37. Il-proċess sinodali wera wkoll il-wirt spiritwali tal-Knejjes lokali, li fihom u permezz tagħhom teżisti l-Knisja Kattolika, u l-ħtieġa li jartikulaw l-esperjenzi tagħhom. Bis-saħħa ta’ din il-kattoliċità, “kull parti twassal id-doni tagħha lill-partijiet l-oħra u lill-Knisja kollha. B’hekk il-partijiet waħda waħda u l-ġisem kollu jissaħħu u jikbru billi jaqsmu ma’ xulxin id-doni u jaħdmu lkoll għall-milja tal-unità” (LG 13). Il-ministeru tas-Suċċessur ta’ Pietru “jħares id-diversitajiet leġittimi u fl-istess ħin jgħasses biex dak li hu partikolari mhux biss ma jagħmilx ħsara lill-għaqda iżda jserviha ta’ ġid” (ibid.; ara AG 22).

38. Il-Knisja kollha hi sa minn dejjem kotra ta’ popli u lingwi, ta’ Knejjes bir-riti, dixxiplini u patrimonji teoloġiċi u spiritwali partikulari tagħhom, ta’ vokazzjonijiet, kariżmi u ministeri għall-qadi tal-ħtiġijiet komuni. L-għaqda ta’ din il-varjetà hi mwettqa minn Kristu, il-ġebla tax-xewka, u mill-Ispirtu, mgħallem tal-armonija. Din l-għaqda fid-differenzi tiġi riflessa b’mod preċiż fil-kattoliċità tal-Knisja. Tagħha hi sinjal il-kotra ta’ Knejjes sui iuris, li l-proċess sinodali wera l-għana tagħhom. L-Assemblea titlob li tissokta din it-triq tal-laqgħa, tal-għarfien reċiproku u tal-qsim ta’ doni li jseddqu l-komunjoni ta’ Knisja ta’ Knejjes.

 39. It-tiġdid sinodali jiffavorixxi l-valorizzazzjoni tal-kuntesti bħala post li fih issir preżenti u sseħħ is-sejħa universali ta’ Alla biex nagħmlu parti mill-Poplu tiegħu, minn dik is-saltna ta’ Alla li hi “ġustizzja, u sliem, u grazzja fl-Ispirtu s-Santu” (Rum 14:17). B’dan il-mod, kulturi differenti jkunu kapaċi jilqgħu fihom l-għaqda li hemm fil-pluralità tagħhom u tiftaħhom għall-perspettiva tal-qsim ta’ doni. “L-għaqda tal-Knisja mhijiex l-uniformità, imma l-integrazzjoni organika tad-differenzi leġittimi” (NMI 46). Il-varjetà tal-espressjonijiet tal-messaġġ salvifiku tevita li tirriduċih għal għarfien uniku tal-ħajja tal-Knisja u tal-forom teoloġiċi, liturġiċi, pastorali u dixxiplinari li fihom hi tesprimi ruħha.

40. Il-valorizzazzjoni tal-kuntesti, tal-kulturi u tad-differenzi, u tar-relazzjonijiet bejniethom, hi muftieħ biex nistgħu nikbru bħala Knisja sinodali missjunarja u nimxu, bil-qawwa tal-Ispirtu s-Santu, lejn l-għaqda viżibbli tal-Insara. Intennu l-impenn tal-Knisja Kattolika li nimxu u nintensifikaw il-mixja ekumenika ma’ Nsara oħra, fid-dawl tal-Magħmudija komuni u bi tweġiba għas-sejħa li ngħixu flimkien il-komunjoni u l-għaqda bejn id-dixxipli li għalihom Kristu jitlob fl-Aħħar Ċena (ara Ġw 17:20-26). L-Assemblea tilqa’ b’ferħ u gratitudni l-progressi li saru fir-relazzjonijiet ekumeniċi matul l-aħħar sittin sena, id-dokumenti ta’ djalogu u d-dikjarazzjonijiet li jesprimu l-fidi komuni. Il-parteċipazzjoni tad-Delegati Fraterni għaniet l-iżvolġiment tal-Assemblea u aħna nħarsu bit-tama lejn il-passi li jmiss fil-mixja lejn il-komunjoni sħiħa grazzi għall-mod kif intlaqa’ l-frott tal-mixja ekumenika fil-prattiċi ekkleżjali.

41. F’kull post fid-dinja, l-Insara qed jgħixu minkeb ma’ minkeb ma’ persuni li mhumiex mgħammdin u jaqdu lil Alla billi jipprattikaw reliġjon differenti. Għalihom nitolbu b’mod solenni fil-liturġija tal-Ġimgħa l-Kbira, flimkien magħhom nikkollaboraw u nitqabdu biex nibnu dinja aħjar, u magħhom nitolbu lil Alla l-wieħed biex jeħles lid-dinja mill-ħażen li qed jifniha. Id-djalogu, il-laqgħa u l-qsim ta’ doni tipiċi ta’ Knisja sinodali huma msejħa biex jinfetħu għar-relazzjonijiet ma’ tradizzjonijiet reliġjużi oħra, bl-għan li “jistabbilixxu ħbiberija, paċi, armonija u jaqsmu valuri u esperjenzi morali u spiritwali fi spirtu ta’ verità u ħbiberija” (Konferenza tal-Isqfijiet Kattoliċi tal-Indja, Response of the Church in India to the present day challenges,9 ta’ Marzu 2016, ikkwotat fi FT 271). F’xi reġjuni, l-Insara li jħabirku biex jibnu relazzjonijiet fraterni ma’ persuni ta’ reliġjonijiet oħra jġarrbu persekuzzjonijiet. L-Assemblea tħeġġiġhom biex jipperseveraw fl-impenn tagħhom bit-tama.

42. L-għadd ta’ reliġjonijiet u kulturi, il-bosta xejriet ta’ tradizzjonijiet spiritwali u teoloġiċi, il-varjetà tad-doni tal-Ispirtu u tal-ħidmiet fil-komunità, kif ukoll id-differenzi fl-età, is-sess u l-appartenenzi soċjali fi ħdan il-Knisja huma stedina lil kull persuna biex tagħraf u tassumi l-parzjalità tagħha, tiċħad il-pretensjoni li tkun hi fiċ-ċentru u tinfetaħ biex tilqa’ perspettivi oħra. Kull persuna ġġorr magħha kontribut partikulari u indispensabbli biex l-opra komuni tkun sħiħa. Il-Knisja sinodali nistgħu nfissruha billi nirrikorru għax-xbieha tal-orkestra: il-varjetà tal-istrumenti hi meħtieġa biex jagħtu ħajja lill-ġmiel u l-armonija tal-mużika, li fih ħdanha l-leħen ta’ kull persuna għandu l-karatteristiċi distintivi tiegħu għas-servizz tal-missjoni komuni. Hekk tidher l-armonija li l-Ispirtu jwettaq fil-Knisja, hu li hu l-armonija nfisha (ara San Bażilju, Fuq is-Salm 29,1; Fuq l-Ispirtu s-Santu XVI, 38).

L-ispiritwalità sinodali

43. Is-sinodalità hi qabelxejn dispożizzjoni spiritwali li tinfirex fil-ħajja ta’ kuljum tal-imgħammdin u f’kull aspett tal-missjoni tal-Knisja. Spiritwalità sinodali li toħroġ mill-azzjoni tal-Ispirtu s-Santu u titlob is-smigħ tal-Kelma ta’ Alla, il-kontemplazzjoni, is-skiet u l-konverżjoni tal-qalb. Kif afferma l-Papa Franġisku fil-ftuħ ta’ din t-Tieni Sessjoni, “l-Ispirtu s-Santu hu gwida żgura, u l-ewwel dmir tagħna hu li nitgħallmu nagħrfu l-leħen tiegħu, għax hu jitkellem f’kulħadd u f’kollox” (Intervent fl-Ewwel Kongregazzjoni Ġenerali tat-Tieni Sessjoni tas-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet, 2 ta’ Ottubru 2024). Spiritwalità sinodali tesiġi wkoll axxeżi, umiltà, paċenzja u disponibbiltà biex naħfru u niġu maħfura. Tilqa’ bi gratitudni u umiltà l-varjetà tad-doni u tal-ħidmiet imqassma mill-Ispirtu s-Santu għall-qadi tal-Mulej waħdieni (ara 1 Kor 12:4-5). Dan tagħmlu mingħajr ambizzjoni jew għira, lanqas b’xi xewqa ta’ ħakma jew ta’ kontroll, imma billi tikkultiva l-istess sentimenti ta’ Kristu Ġesù, li “xejjen lilu nnifsu billi ħa n-natura ta’ lsir” (Fil 2:7). Il-frott ta’ dan nagħrfuh meta l-ħajja ta’ kuljum tal-Knisja tkun immarkata minn għaqda u armonija f’bosta xejriet. Ħadd ma jista’ jimxi waħdu t-triq ta’ spiritwalità awtentika. Għandna bżonn ta’ min iweżinna, inkluż bil-formazzjoni u l-akkumpanjament spiritwali, kemm bħala individwi u bħala komunità.

44. It-tiġdid tal-komunità Nisranija hu possibbli biss jekk nagħrfu l-primat tal-grazzja. Jekk tonqos il-profondità spiritwali personali u komunitarja, is-sinodalità tirriduċi ruħha għal soluzzjoni organizzattiva. Aħna msejħin mhux biss biex nittraduċu fi proċessi komunitarji l-frott ta’ esperjenza spiritwali personali, imma biex nagħmlu esperjenza ta’ kif il-prattika tal-kmandament il-ġdid tal-imħabba reċiproka tkun post u għamla ta’ laqgħa ma’ Alla. F’dan is-sens il-perspettiva sinodali, waqt li tixrob mill-wirt spiritwali għani tat-Tradizzjoni, tikkontribwixxi biex iġġedded il-forom tiegħu: talba miftuħa għall-parteċipazzjoni, dixxerniment li ngħixu flimkien, enerġija missjunarja li titwieled mill-kondiviżjoni u tilma bħala servizz.

45. Il-konverżazzjoni fl-Ispirtu hija strument li, imqar jekk għandu l-limiti tiegħu, jiswa ħafna biex jgħin fis-smigħ u d-dixxerniment ta’ “dak li l-Ispirtu qed jgħid lill-Knejjes” (Apok 2:7). It-tħaddim tiegħu qanqal ferħ, stagħġib u gratitudni, u ħafna għexuh bħala mixja ta’ tiġdid li tibdel l-individwi, il-gruppi, il-Knisja. Il-kelma “konverżazzjoni” tesprimi xi ħaġa iktar mis-sempliċi djalogu: tinseġ b’mod armoniku ħsieb u sentiment, u tnissel dinja vitali kondiviża. Għalhekk nistgħu ngħidu li fil-konverżazzjoni hemm ukoll il-konverżjoni. Dan hu fatt antropoloġiku li nsibuh f’popli u kulturi differenti, li għandhom komuni bejniethom il-prattika li jinġabru flimkien b’mod solidali biex jittrattaw u jiddeċiedu fuq kwistjonijiet vitali għall-komunità. Il-grazzja twassal għall-milja tagħha din l-esperjenza umana: il-konverżazzjoni “fl-Ispirtu” tfisser li ngħixu l-esperjenza tal-qsim flimkien fid-dawl tal-fidi u aħna u nfittxu r-rieda ta’ Alla, f’atmosfera evanġelika li fiha l-Ispirtu s-Santu jista’ jsemma’ l-leħen inkonfondibbli tiegħu.

46. F’kull fażi tal-proċess sinodali dewa l-bżonn ta’ fejqan, rikonċiljazzjoni u bini mill-ġdid tal-fiduċja fi ħdan il-Knisja, b’mod partikulari wara l-ħafna skandli marbuta mal-bosta xejriet ta’ abbużi, u tas-soċjetà. Il-Knisja hi msejħa tqiegħed fiċ-ċentru tal-ħajja tagħha u tal-azzjoni tagħha l-fatt li fi Kristu, permezz tal-Magħmudija, aħna fdati lil xulxin. L-għarfien ta’ din ir-realtà profonda jinbidel fi dmir sagru li jagħmilna kapaċi nagħrfu l-iżbalji u nibnu mill-ġdid il-fiduċja. Li nagħmlu din il-mixja hu att ta’ ġustizzja, impenn missjunarju tal-Poplu ta’ Alla fid-dinja tagħna u don li rridu nitolbu mill-għoli. Ix-xewqa li nkomplu nimxu f’din it-triq hi frott tat-tiġdid sinodali.

Sinodalità bħala profezija soċjali

47. Meta mħaddem b’umiltà, l-istil sinodali jista’ jagħmel lill-Knisja leħen profetiku fid-dinja tal-lum. “Il-Knisja sinodali hi bħal stendard merfugħ fost il-ġnus (ara Iż 11:12)” (Franġisku, Diskors għall-kommemorazzjoni tal-50 anniversarju mit-twaqqif tas-Sinodu tal-Isqfijiet, 17 ta’ Ottubru 2015). Qed ngħixu f’epoka mmarkata minn nuqqasijiet ta’ ugwaljanza li dejjem jispikkaw aktar, minn diżillużjoni dejjem tikber fil-konfront ta’ mudelli tradizzjonali ta’ tmexxija, min-nuqqas ta’ sodisfazzjon dwar kif qed taħdem id-demokrazija, minn tendenzi dejjem jikbru awtokratiċi u dittatorjali, mill-predominju tal-mudell tas-suq mingħajr attenzjoni għall-vulnerabbiltà tal-persuni u tal-ħolqien, u mit-tentazzjoni li nsolvu l-kunflitti bil-forza pjuttost milli bid-djalogu. Prattiċi awtentiċi ta’ sinodalità jippermettu lill-Insara jelaboraw kultura b’ħila ta’ profezija kritika fil-konfronti tal-ħsieb dominanti u li hekk toffri kontribut partikulari għat-tiftix ta’ tweġibiet għad-diversi sfidi li s-soċjetajiet kontemporanji jkollhom jaffrontaw u għall-bini tal-ġid komuni.

48. Il-mod sinodali kif ngħixu r-relazzjonijiet hu għamla ta’ xhieda quddiem is-soċjetà. Barra minn hekk dan iwieġeb għall-bżonn uman li nkunu milqugħa u nħossuna rikonoxxuti fi ħdan komunità konkreta. Din hi sfida quddiem l-iżolament dejjem jikber tal-persuni u tal-individwaliżmu kulturali, li anki l-Knisja spiss xorbot minnu, u ssejħilna għall-għożża ta’ xulxin, għall-interdipendenza u għall-korresponsabbiltà għall-ġid komuni. Bl-istess mod, tisfida komunitarjaniżmu soċjali esaġerat li jifga l-persuni u ma jħallihomx ikunu suġġetti għall-iżvilupp tagħhom. Id-disponibbiltà għas-smigħ ta’ kulħadd, speċjalment tal-foqra, hu f’kuntrast qawwi ma’ dinja li fiha l-konċentrazzjoni tal-poter taqta’ barra lill-foqra, l-imwarrbin, il-minoranzi u l-art, id-dar komuni tagħna. Sinodalità u ekoloġija integrali jassumu t-tnejn li huma l-perspettiva tar-relazzjonijiet u jinsistu fuq il-ħtieġa li nikkuraw ir-rabtiet li għandna: għalhekk jikkorrispondu u jintegraw ruħhom fil-mod kif il-Knisja tgħix il-missjoni tagħha fid-dinja tal-lum.

Parti II – Fuq id-dgħajsa, flimkien

Il-konverżjoni tar-relazzjonijiet

Xmun Pietru, Tumas, li jgħidulu t-Tewmi, Natanjel minn Kana tal-Galilija, ulied Żebedew u tnejn oħra mid-dixxipli tiegħu kienu flimkien, u Xmun Pietru qalilhom: “Sejjer nistad”. Qalulu: “Ħa niġu miegħek aħna wkoll”. (Ġw 21:2-3)

49. L-għadira ta’ Tiberija hija l-post li minnu beda kollox. Pietru, Indrì, Ġakbu, Ġwanni kienu ħallew id-dgħajsa u x-xbieki biex imorru wara Ġesù. Wara l-Għid, kollox jerġa’ jitlaq minn dik l-għadira. Billejl, fuq ix-xatt jidwi djalogu: “Sejjer nistad”. “Ħa niġu miegħek aħna wkoll”. Il-mixja sinodali bdiet hekk ukoll: smajna l-istedina tas-Suċċessur ta’ Pietru u lqajnieha; dħalna f’moviment miegħu u warajh. Flimkien tlabna, irriflettejna, tħabatna u ddjalogajna. Imma fuq kollox doqna kif ir-relazzjonijiet huma dawk li jwieżnu l-ħajja tal-Knisja, janimaw l-istrutturi tagħha. Knisja sinodali missjunarja għandha bżonn li ġġedded kemm dawk u kemm dawn.

Relazzjonijiet ġodda

50. Matul il-mixja kollha tas-Sinodu u fuq kull livell ħarġet it-talba għal Knisja li tkun kapaċi trawwam aktar relazzjonijiet: mal-Mulej, bejn il-bnedmin, fil-familji, fil-komunitajiet, fost l-Insara kollha, fost il-gruppi soċjali, fost ir-reliġjonijiet, mal-ħolqien. Ħafna esprimew is-sorpriża li ġew involuti u l-ferħ li setgħu jsemmgħu leħinhom fil-komunità; ma naqasx anki min qasam it-tbatija li jħossu eskluż jew iġġudikat anki minħabba s-sitwazzjoni tiegħu taż-żwieġ, l-identità u s-sesswalità. Ix-xewqa għal relazzjonijiet iżjed awtentiċi u sinifikattivi ma tesprimix biss l-aspirazzjoni li wieħed jappartieni għal grupp magħqud, imma tikkorrispondi għal għarfien profond ta’ fidi: il-kwalità evanġelika tar-relazzjonijiet komunitarji hi deċiżiva għax-xhieda li l-Poplu ta’ Alla hu msejjaħ jagħti fl-istorja. “Minn dan jagħraf kulħadd li intom dixxipli tiegħi, jiġifieri, jekk ikollkom l-imħabba bejnietkom” (Ġw 13:35). Ir-relazzjonijiet imġedda tal-grazzja u l-ospitalità offruta lil dawk fl-aħħar post skont it-tagħlim ta’ Ġesù huma s-sinjal l-aktar elokwenti tal-ħidma tal-Ispirtu s-Santu fil-komunità tad-dixxipli. Għalhekk, biex inkunu Knisja sinodali hemm bżonn ta’ vera konverżazzjoni relazzjonali. Jeħtieġ nitgħallmu mill-ġdid mill-Vanġelu li l-għożża tar-relazzjonijiet mhijiex strateġija jew l-istrument għal effikaċja akbar organizzattiva, imma hija l-mod li bih Alla l-Missier wera lilu nnifsu f’Ġesù u fl-Ispirtu. Meta mir-relazzjonijiet tagħna, imqar fid-dgħufija tagħhom, jgħaddu l-grazzja ta’ Kristu, l-imħabba tal-Missier, il-komunjoni tal-Ispirtu, aħna nistqarru bil-ħajja tagħna l-fidi f’Alla Trinità.

51. Huwa lejn il-Vanġeli li rridu nħarsu biex infasslu l-mappa tal-konverżjoni li hi mitluba minna, u nitgħallmu nagħmlu tagħna l-atteġġjamenti ta’ Ġesù. Il-Vanġeli “jippreżentawhulna l-ħin kollu jisma’ l-persuni li jiltaqgħu miegħu tul it-toroq tal-Art Imqaddsa” (DTC 11). Kienu x’kienu, irġiel jew nisa, Lhud jew pagani, għorrief tal-liġi jew pubblikani, ġusti jew midinba, tallaba, għomja, imġiddma jew morda, Ġesù qatt ma bagħat lil ħadd mingħajr ma waqaf u ta widen u mingħajr ma daħal fi djalogu. Wera l-wiċċ tal-Missier u ġie jiltaqa’ ma’ kull persuna hemm fejn tinsab l-istorja tagħha u l-libertà tagħha. Mis-smigħ ta’ dawk l-aktar fil-bżonn u tal-fidi tal-persuni li magħhom kien jiltaqa’ kienu joħorġu kelmiet u ġesti li jġeddu l-ħajja tagħhom, jiftħu t-triq għal relazzjonijiet imfejqa. Ġesù hu l-Messija li “jagħti s-smigħ lit-torox u l-kliem lill-imbikkmin” (Mk 7:37). Lilna d-dixxipli tiegħu jitlobna li nġibu ruħna bl-istess mod u jagħtina, bil-grazzja tal-Ispirtu s-Santu, il-ħila li nagħmlu dan, u nfasslu l-qalb tagħna fuq tiegħu: hekk biss “il-qalb tagħmel possibbli kull rabta awtentika, għax relazzjoni li mhijiex mibnija permezz tal-qalb mhix kapaċi tegħleb il-frammentazzjoni tal-individwaliżmu” (DN 17). Meta nagħtu widen għal ħutna, ikollna sehem mill-imġiba li biha Alla f’Ġesù Kristu jiġi jiltaqa’ ma’ kull persuna.

52. L-esiġenza tal-konverżjoni fir-relazzjonijiet bilfors tmiss dawk bejn irġiel u nisa. Id-dinamiżmu relazzjonali hu minqux fil-kundizzjoni tagħna ta’ ħlejjaq. Id-differenza sesswali hija l-bażi tar-relazzjonalità umana. “U Alla ħalaq il-bniedem fuq xbiehetu, fuq xbihat Alla ħalqu, raġel u mara ħalaqhom” (Ġen 1:27). Fil-pjan ta’ Alla din id-differenza sa mill-bidu ma ġġibx nuqqas ta’ ugwaljanza bejn raġel u mara. Fil-ħolqien ġdid, hi terġa’ tinqara fid-dawl tad-dinjità tal-Magħmudija: “Intom, li intom mgħammda fi Kristu, ilbistu ’l Kristu. Issa ma hemmx iżjed Lhudi u anqas Grieg, ma hemmx ilsir u anqas ħieles, ma hemmx raġel u anqas mara; għax intom ilkoll ħaġa waħda fi Kristu Ġesù” (Gal 3:27-28). Bħala Nsara aħna msejħin nilqgħu u nirrispettaw, fid-diversi modi u fid-diversi kuntesti li fihom tesprimi ruħha, din id-differenza li hija don ta’ Alla u għajn ta’ ħajja. Nagħtu xhieda tal-Vanġelu meta nfittxu li ngħixu relazzjonijiet li jirrispettaw id-dinjità ugwali u r-reċiproċità bejn irġiel u nisa. L-espressjonijiet rikorrenti ta’ uġigħ u ta’ tbatija min-naħa ta’ nisa ta’ kull reġjun u kontinent, sew jekk lajċi u sew jekk ikkonsagrati, matul il-proċess sinodali, juru kemm spiss dan ma jirnexxilniex nagħmluh.

Fi pluralità ta’ kuntesti

53. Is-sejħa għat-tiġdid tar-relazzjonijiet fil-Mulej Ġesù tidwi fil-pluralità tal-kuntesti li fihom id-dixxipli tiegħu jgħixu u jwettqu l-missjoni tal-Knisja. Kull wieħed minn dawn il-kuntesti għandu għana partikulari li huwa indispensabbli nagħtu kasu, marbut mal-pluraliżmu tal-kulturi. Kollha, imma, b’modi differenti, iġorru s-sinjali ta’ loġika relazzjonali mgħawġa jew xi drabi opposta għal dik tal-Vanġelu. Matul l-istorja, l-għeluq relazzjonali kompla ssaħħaħ fi strutturi ta’ dnub (ara SRS 36), li jinfluwenzaw il-mod li bih il-persuni jaħsbu u jaġixxu. B’mod partikulari, jiġġeneraw imblokki u biżgħat, li għandna bżonn naffaċċjaw u negħlbu biex nistgħu nimxu fit-triq tal-konverżjoni relazzjonali.

54. Isib għeruqu f’din id-dinamika l-ħażen li qed jifni d-dinja tagħna, ibda mill-gwerer u mill-kunflitti bl-armamenti, u mill-illużjoni li paċi ġusta tista’ tinkiseb bis-saħħa tal-armi. Daqshekk ieħor letali hi l-konvinzjoni li l-ħolqien kollu, saħansitra l-persuni, jista’ jiġi sfruttat skont il-pjaċir ta’ dak li jkun biex jikseb profitt minnhom. Konsegwenza ta’ dan huma l-ħafna ħitan li jifirdu l-persuni, anki fil-komunitajiet Insara, u jillimitaw il-possibbiltajiet ta’ xi wħud meta mqabbla ma’ dawk li jgawdu minnhom oħrajn: in-nuqqas ta’ ugwaljanza bejn irġiel u nisa, ir-razziżmu, it-taqsim tal-kasti, id-diskriminazzjoni tal-persuni b’diżabbiltà, il-vjolazzjoni tad-drittijiet tal-minoranzi ta’ kull xorta, in-nuqqas ta’ disponibbiltà biex jiġu milqugħa l-migranti. Anki r-relazzjoni mal-art, oħtna u ommna (ara LS 1), iġġorr is-sinjali ta’ qasma li tpoġġi f’periklu l-ħajja ta’ għadd bla qies ta’ komunitajiet, b’mod partikulari fir-reġjuni l-aktar foqra, jekk mhux ukoll ta’ popli sħaħ u forsi tal-umanità kollha. L-għeluq l-aktar radikali u drammatiku hu dak fil-konfront tal-istess ħajja umana, li jwassal għar-rimi tat-tfal, sa mill-ġuf tal-omm, u tal-anzjani.

55. Tant ħażen li qed jifni lid-dinja tagħna jidher ukoll fil-Knisja. Il-kriżi tal-abbużi, fid-diversi manifestazzjonijiet traġiċi tagħha, ġabet magħha tbatijiet indeskrivibbli u spiss fit-tul għall-vittmi u għal dawk li ħarġu ħajjin minnhom, u għall-komunitajiet tagħhom. Il-Knisja għandha tagħti widen b’attenzjoni u sensibbiltà partikulari għal-leħen tal-vittmi ta’ abbużi sesswali, spiritwali, ekonomiċi, istituzzjonali, ta’ poter u ta’ kuxjenza min-naħa ta’ membri tal-kleru jew ta’ persuni b’karigi ekkleżjali. Is-smigħ hu element fundamentali tal-mixja lejn il-fejqan, l-indiema, il-ġustizzja u r-rikonċiljazzjoni. Fi żmien fejn qed naraw kriżi globali ta’ fiduċja u fejn il-persuni huma mħeġġa jgħixu fis-suspett, il-Knisja għandha tagħraf in-nuqqasijiet tagħha, titlob umilment maħfra, tieħu ħsieb tal-vittmi, toħloq strumenti ta’ prevenzjoni u tagħmel sforz biex tinbena mill-ġdid il-fiduċja reċiproka fil-Mulej.

56. Is-smigħ ta’ min qed ibati minn esklużjoni u emarġinazzjoni jsaħħaħ l-għarfien tagħna: li nieħdu fuqna l-piż ta’ dawn ir-relazzjonijiet midruba biex il-Mulej, il-Ħaj, ifejjaqhom, jagħmilhom parti mill-missjoni tal-Knisja. Hekk biss hi tista’ tkun “bħal sagrament jew  sinjal u strument tal-għaqda intima ma’ Alla u tal-unità tal-ġens tal-bnedmin kollu” (LG 1). Fl-istess waqt, il-ftuħ għad-dinja jgħinha tiskopri li f’kull rokna tal-pjaneta, f’kull kultura u f’kull grupp uman, l-Ispirtu xerred iż-żerriegħa tal-Vanġelu. Dawn jagħmlu frott skont kemm inkunu kapaċi ngħixu relazzjonijiet sani, nikkultivaw il-fiduċja reċiproka u l-maħfra, negħlbu l-biża’ minn min hu differenti u nagħtu l-ħajja lil komunitajiet akkoljenti, nippromovu ekonomija attenta għall-persuni u għall-pjaneta, nirrikonċiljaw wara kunflitt. L-istorja qed tgħaddilna wirt ta’ kunflitti mmotivati wkoll f’isem l-appartenenza reliġjuża, li jheddu l-kredibbiltà tal-istess reliġjonijiet. Għajn ta’ tbatija huwa l-iskandlu tal-firdiet bejn komunitajiet Insara, it-tilwim bejn l-aħwa li rċivew l-istess Magħmudija. L-esperjenza mġedda ta’ ħeġġa ekumenika li ssieħeb il-mixja sinodali, wieħed mis-sinjali tal-konverżjoni relazzjonali, tiftaħna għat-tama.

Kariżmi, vokazzjonijiet u ministeri għall-missjoni

57. L-Insara, personalment jew f’għamla ta’ assoċjazzjoni, huma msejħa jagħmlu frott mid-doni li l-Ispirtu jsawwab fid-dawl tax-xhieda u tal-aħbar tal-Vanġelu. “Hemm imbagħad diversi doni, imma l-istess wieħed hu l-Ispirtu; hemm diversi ministeri, imma l-istess wieħed hu l-Mulej; hemm diversi ħidmiet, imma l-istess Alla, li jaħdem kollox f’kulħadd. Lil kull wieħed tingħata r-rivelazzjoni tal-Ispirtu għall-ġid ta’ kulħadd” (1 Kor 12:4-7). Fil-komunità Nisranija, l-imgħammdin kollha huma mogħnija b’doni li huma jaqsmu ma’ xulxin, kull wieħed skont il-vokazzjoni u l-kundizzjoni ta’ ħajtu. Id-diversi vokazzjonijiet ekkleżjali huma fil-fatt espressjonijiet kotrana u artikulati tas-sejħa waħda batteżimali għall-qdusija u għall-missjoni. Il-firxa wiesgħa ta’ kariżmi, li għandha oriġni fil-libertà tal-Ispirtu s-Santu, hi finalizzata lejn il-Ġisem ekkleżjali ta’ Kristu (ara LG 32) u lejn il-missjoni fid-diversi postijiet u kulturi (ara LG 12). Dawn id-doni mhumiex proprjetà esklussiva ta’ min jirċevihom u jħaddimhom, lanqas jistgħu jkunu raġuni biex wieħed iżommhom għalih jew għal xi grupp. Anki b’pastorali vokazzjonali xierqa, huma msejħin jagħtu sehemhom kemm fil-ħajja tal-komunità Nisranija, u kemm fl-iżvilupp tas-soċjetà fid-diversi dimensjonijiet tagħha.

58. Kull imgħammed iwieġeb għall-esiġenzi tal-missjoni fil-kuntesti li fihom jgħix u jaħdem, ibda mill-inklinazzjonijiet u l-ħiliet tiegħu, u hekk juri l-libertà tal-Ispirtu fit-tiswib tad-doni tiegħu. Grazzi għal dan id-dinamiżmu fl-Ispirtu, il-Poplu ta’ Alla, waqt li jagħti widen għar-realtà li fiha jgħix, jista’ jiskopri oqsma ġodda ta’ ħidma u għamliet ġodda biex iwettaq il-missjoni tiegħu. L-Insara, li f’diversi oqsma – fil-familja u fi stati oħra tal-ħajja, fuq il-post tax-xogħol u fil-professjonijiet, fl-impenn ċiviku jew politiku, soċjali jew ekoloġiku, fl-elaborazzjoni ta’ kultura mnebbħa mill-Vanġelu kif ukoll fl-evanġelizzazzjoni tal-kultura tal-ambjent diġitali – jimxu fit-toroq tad-dinja u fl-ambjenti tal-ħajja jxandru l-Vanġelu, huma mwieżna mid-doni tal-Ispirtu.

59. Mill-Knisja huma jitolbu li ma jitħallewx waħidhom, imma li jħossuhom mibgħuta u mwieżna. Jitolbu li jiġu msaħħa mill-ġisem tal-Kelma u tal-Ewkaristija, barra mir-rabtiet tal-aħwa fil-komunità. Jitolbu li l-impenn tagħhom ikun magħruf għal dak li hu: azzjoni ta’ Knisja bil-qawwa tal-Vanġelu, mhux xi għażla privata. Fl-aħħar nett jitolbu li l-komunità ssieħeb lil dawk li, minħabba x-xhieda tagħhom, ġew miġbuda mill-Vanġelu. Fi Knisja sinodali missjunarja, taħt il-gwida tar-Ragħajja tagħhom, il-komunitajiet ikunu kapaċi jibagħtu u jwieżnu lil dawk li huma bagħtu. Allura, huma jħarsu lejhom infushom prinċipalment għall-qadi tal-missjoni li l-fidili jwettqu fi ħdan is-soċjetà, fil-ħajja tal-familja u tax-xogħol, bla ma jikkonċentraw esklussivament fuq il-ħidmiet li jitwettqu fi ħdanhom u fuq il-ħtiġijiet organizzattivi tagħhom.

60. Bil-qawwa tal-Magħmudija, irġiel u nisa jgawdu mill-istess dinjità fil-Poplu ta’ Alla. Imma, in-nisa għadhom qed isibu xkiel biex jiksbu għarfien iżjed sħiħ tal-kariżmi tagħhom, tal-vokazzjoni tagħhom u tal-post tagħhom fid-diversi oqsma tal-ħajja tal-Knisja, b’dannu għas-servizz tal-missjoni komuni. L-Iskrittura tixhed għar-rwol ewlieni ta’ ħafna nisa fl-istorja tas-salvazzjoni. Kienet mara, Marija ta’ Magdala, li ġiet fdata bl-ewwel tħabbira tal-Qawmien; nhar Għid il-Ħamsin, fiċ-Ċenaklu kien hemm preżenti Marija, Omm Alla, flimkien ma’ ħafna nisa oħra li kienu mxew wara l-Mulej. Importanti li siltiet bħal dawn fl-Iskrittura jsibu spazju xieraq fil-lezzjonarji liturġiċi. Xi mumenti kruċjali fl-istorja tal-Knisja jikkonfermaw il-kontribut essenzjali ta’ nisa mqanqla mill-Ispirtu. In-nisa huma l-parti l-kbira ta’ dawk li jiffrekwentaw il-knejjes u spiss huma l-ewwel xhieda tal-fidi fil-familji. Huma attivi fil-ħajja tal-komunitajiet żgħar Insara u fil-Parroċċi; imexxu skejjel, sptarijiet u ċentri ta’ akkoljenza; jinsabu fit-tmun ta’ inizjattivi ta’ rikonċiljazzjoni u ta’ promozzjoni tad-dinjità umana u tal-ġustizzja soċjali. In-nisa jagħtu sehemhom fir-riċerka teoloġika u huma preżenti f’pożizzjonijiet ta’ responsabbiltà fl-istituzzjonijiet marbuta mal-Knisja, fil-Kurji djoċesani u fil-Kurja Rumana. Hemm nisa li jiżvolġu rwoli ta’ awtorità u huma fit-tmexxija ta’ komunitajiet. Din l-Assemblea tistieden biex jitwettqu b’mod sħiħ l-opportunitajiet kollha diġà previsti mil-Liġi Kanonika f’rabta mar-rwol tan-nisa, b’mod partikulari fil-postijiet fejn dawn għadhom mhumiex attwati. Ma hemmx raġunijiet li jżommu lin-nisa milli jassumu rwoli ta’ gwida fil-Knisja: ma nistgħux inwaqqfu dak li ġej mill-Ispirtu s-Santu. Anki l-kwistjoni tal-aċċess tan-nisa għall-ministeru djakonali tibqa’ miftuħa u titlob li jseħħ dixxerniment dwarha. L-Assemblea tistieden ukoll biex tingħata attenzjoni ikbar lil-lingwaġġ u lix-xbihat imħaddma fil-predikazzjoni, fit-tagħlim, fil-katekeżi u fit-tfassil tad-dokumenti uffiċjali tal-Knisja, biex jingħata spazju ikbar lis-sehem ta’ nisa qaddisa, teologi u mistiċi.

61. Fi ħdan il-komunità Nisranija, attenzjoni partikulari għandha tingħata lit-tfal: mhux biss għandhom isibu min iseħibhom fl-avventura tal-maturazzjoni tagħhom, imma għandhom ħafna x’jagħtu lill-komunità ta’ dawk li jemmnu. Meta l-Appostli jiddiskutu bejniethom fuq min hu l-ikbar fosthom, Ġesù jqegħdilhom f’nofshom tfajjel ċkejken, u jippreżentah bħala kriterju biex jidħlu fis-Saltna (ara Mk 9:33-37). Il-Knisja ma tistax tkun sinodali mingħajr is-sehem tat-tfal, li għandhom fihom potenzjal missjunarju li għandu jiġi vvalorizzat. Il-leħen tagħhom hu meħtieġ għall-komunità: irridu nagħtuh widen u nħabirku biex kulħadd fis-soċjetà jisimgħu, fuq kollox dawk li għandhom responsabbiltajiet politiċi u edukattivi. Soċjetà li ma tafx tilqa’ u tħares it-tfal hija soċjetà marida; it-tbatija li jgħaddu minnha ħafna minnhom minħabba l-gwerra, il-faqar u l-abbandun, l-abbuż u t-traffikar hija skandlu li jitlob il-kuraġġ tal-kundanna u l-impenn tas-solidarjetà.

62. Anki ż-żgħażagħ għandhom sehem x’jagħtu lit-tiġdid sinodali tal-Knisja. Huma partikularment sensibbli għall-valuri tal-fraternità u tal-qsim flimkien, waqt li jirrifjutaw atteġġjamenti paternalistiċi jew awtoritarji. Xi drabi l-atteġġjament tagħhom lejn il-Knisja jippreżenta ruħu bħala kritika, imma spiss jieħu l-bixra pożittiva ta’ impenn personali għal komunità akkoljenti u impenjata biex titqabad kontra l-inġustizzja soċjali u għall-għożża tad-dar komuni. It-talba li “nimxu flimkien fil-ħajja ta’ kuljum”, li għamlu ż-żgħażagħ fis-Sinodu ddedikat lilhom fl-2018, tikkorrispondi eżattament max-xefaq ta’ Knisja sinodali. Għalhekk hu fundamentali li niżgurawlhom akkumpanjament attent u paċenzjuż; b’mod partikulari ta’ min jerġa’ jaqbad il-proposta, li ħarġet grazzi għall-kontribut tagħhom, ta’ “esperjenza ta’ akkumpanjament fid-dawl tad-dixxerniment”, li tipprevedi l-ħajja fraterna maqsuma flimkien ma’ edukaturi adulti, impenn appostoliku li jgħixu flimkien għall-qadi ta’ dawk l-aktar fil-bżonn, offerta ta’ spiritwalità b’għeruqha fit-talb u fil-ħajja sagramentali (ara Dokument finali tal-XV-il Assemblea Ġenerali Ordinarja ta-Sinodu tal-Isqfijiet, “Iż-Żgħażagħ, il-Fidi u d-Dixxerniment Vokazzjonali”, 161).

63. Fil-promozzjoni tal-korresponsabbiltà għall-missjoni tal-Imgħammdin kollha, nagħrfu l-ħiliet appostoliċi tal-persuni b’diżabbiltà li jħossuhom imsejħin u mibgħutin bħala suġġetti attivi ta’ evanġelizzazzjoni. Nixtiequ nagħtu valur lill-kontribut li jiġi mill-għana immens ta’ umanità li jġorru magħhom. Nirrikonoxxu l-esperjenzi tagħhom ta’ tbatija, emarġinazzjoni, diskriminazzjoni, li xi drabi jġarrbu wkoll fi ħdan il-komunità Nisranija, minħabba atteġġjamenti paternalistiċi ta’ kommiżerazzjoni. Biex inħeġġu s-sehem tagħhom fil-ħajja u fil-missjoni tal-Knisja, nipproponu l-ħolqien ta’ Osservatorju ekkleżjali tad-diżabbiltà.

64. Fost il-vokazzjonijiet li bihom hi mogħnija l-Knisja tispikka dik tal-miżżewġin. Il-Konċilju Vatikan II għallimna li dawn “fl-istat u l-grad tagħhom għandhom id-don proprju tagħhom fi ħdan il-poplu ta’ Alla” (LG 11). Is-sagrament taż-żwieġ jagħti missjoni partikulari li tmiss fl-istess waqt il-ħajja tal-familja, il-bini tal-Knisja u l-impenn fis-soċjetà. B’mod partikulari, fis-snin li għaddew kiber l-għarfien li l-familji huma suġġetti u mhux biss destinatarji tal-pastorali tal-familja. Għalhekk hemm bżonn li jiltaqgħu u joħolqu xbieki ta’ kuntatt ma’ xulxin, anki grazzi għall-għajnuna tal-istituzzjonijiet ekkleżjali ddedikati għall-edukazzjoni tat-tfal u tal-adolexxenti. Mill-ġdid l-Assemblea tesprimi qrubija u sostenn lil dawk li jgħixu f’qagħda ta’ solitudni bħala għażla ta’ fedeltà għat-Tradizzjoni u għall-Maġisteru tal-Knisja fil-qasam taż-żwieġ u tal-etika sesswali, li fihom jagħrfu għajn ta’ ħajja.

65. Matul is-sekli, id-doni spiritwali taw bidu wkoll għal diversi espressjonijiet ta’ ħajja kkonsagrata. Sa mill-bidu l-Knisja għarfet l-azzjoni tal-Ispirtu fil-ħajja ta’ dawk l-irġiel u nisa li għażlu li jimxu wara Kristu fit-triq tal-kunsilli evanġeliċi, billi kkonsagraw ruħhom għall-qadi ta’ Alla kemm fil-kontemplazzjoni u kemm fl-għadd ta’ għamliet ta’ servizz. Il-ħajja kkonsagrata hi msejħa tisfida lill-Knisja u lis-soċjetà bil-leħen profetiku tagħha. Fl-esperjenza tagħhom matul is-sekli, il-familji reliġjużi rawmu fi ħdanhom prattiċi ta’ ħajja sinodali u ta’ dixxerniment komunitarju li huma esperimentaw, u tgħallmu jqiegħdu f’armonija d-doni individwali u l-missjoni komuni. Ordnijiet u Kongregazzjonijiet, Soċjetajiet ta’ ħajja appostolika, Istituti sekulari, kif ukoll Assoċjazzjonijiet, Movimenti u Komunitajiet Ġodda għandhom sehem speċjali x’jagħtu biex tikber is-sinodalità tal-Knisja. Illum ħafna komunitajiet ta’ ħajja kkonsagrata huma laboratorju ta’ interkulturalità li jikkostitwixxi profezija għall-Knisja u għad-dinja. Fl-istess waqt, is-sinodalità tistieden – u xi drabi tisfida – lir-Ragħajja tal-Knejjes lokali, kif ukoll lir-responsabbli tal-ħajja kkonsagrata u tal-Għaqdiet ekkleżjali, biex isaħħlu r-relazzjonijiet b’mod li jagħtu l-ħajja lil qsim ta’ doni għall-qadi tal-missjoni komuni.

66. Il-missjoni tinvolvi lill-imgħammdin kollha. L-ewwel ħidma tal-lajċi hi li jimlew u jibdlu r-realtajiet temporali bl-ispirtu tal-Vanġelu (ara LG 31,33; AA 5-7). Il-proċess sinodali, imwieżen minn stimolu mill-Papa Franġisku (ara Ittra Appostolika fl-għamla ta’ Motu Proprju ‘Spiritus Domini’, 10 ta’ Jannar 2021), ħeġġeġ lill-Knejjes lokali biex iwieġbu bi kreattività u kuraġġ għall-ħtiġijiet tal-missjoni, waqt li jiddixxernu liema fost il-kariżmi hu opportun li jieħdu bixra ministerjali, waqt li jiġu mogħnija bi kriterji, strumenti u proċeduri adegwati. Mhux il-kariżmi kollha għandhom jingħataw is-sura ta’ ministeri, lanqas l-imgħammdin kollha ma għandhom ikunu ministri, u lanqas il-ministeri kollha ma għandhom ikunu istitwiti. Biex kariżma tingħata s-sura ta’ ministeru hemm bżonn li l-komunità tidentifika bżonn pastorali veru, imsieħeb minn dixxerniment min-naħa tar-Ragħaj flimkien mal-komunità fuq l-opportunità li jinħoloq ministeru ġdid. Bħala frott ta’ dan il-proċess l-awtorità kompetenti tieħu d-deċiżjoni. Fi Knisja sinodali missjunarja, hi mħeġġa l-promozzjoni ta’ għamliet aktar numerużi ta’ ministeri lajkali, li allura ma jitolbux is-sagrament tal-Ordni, mhux biss fil-qasam liturġiku. Jistgħu jkunu istitwiti jew mhux istitwiti. Għandha tibda wkoll riflessjoni fuq kif nafdaw il-ministeri lajkali fi żmien fejn il-persuni jiċċaqilqu minn post għall-ieħor b’faċilità ikbar, u nippreċiżaw iż-żminijiet u l-oqsma tat-tħaddim tagħhom.

67. Fost il-bosta servizzi ekkleżjali, l-Assemblea għarfet il-kontribut lill-intelliġenza tal-fidi u lid-dixxerniment offrut mit-teoloġija fil-firxa wiesgħa ta’ espressjonijiet tagħha. Teologi rġiel u nisa jgħinu lill-Poplu ta’ Alla jiżviluppa għarfien tar-realtà mdawwal mir-Rivelazzjoni u jelabora tweġibiet idonji u lingwaġġi xierqa għall-missjoni. Fil-Knisja sinodali u missjunarja “l-kariżma tat-teoloġija hi msejħa tiżvolġi servizz speċifiku […]. Flimkien mal-predikazzjoni tar-Ragħajja, tikkontribwixxi biex il-Vanġelu jinfed dejjem iżjed b’mod profond. Barra minn hekk, bħal f’kull vokazzjoni oħra Nisranija, anki l-ministeru tat-teologu, barra li hu personali, hu wkoll komunitarju u kolleġġjali’” (CTI, n. 75), fuq kollox meta jsir f’għamla ta’ tagħlim fdat b’missjoni kanonika fl-istituzzjonijiet akkademiċi ekkleżjastiċi. “Għalhekk, is-sinodalità ekkleżjali timpenja lit-teologi biex jagħmlu t-teoloġija f’għamla sinodali, u jippromovu bejniethom il-ħila li jisimgħu, jiddjalogaw, jiddixxernu u jintegraw l-għadd kbir u varjat ta’ ġrajjiet u kontributi” (ibid.). F’din il-linja, huwa urġenti li ngħinu, permezz ta’ għamliet istituzzjonali opportuni, id-djalogu bejn ir-Ragħajja u dawk li huma impenjati fir-riċerka teoloġika. L-Assemblea tistieden lill-istituzzjonijiet teoloġiċi biex ikomplu bir-riċerka li għandha l-għan li tiċċara u tapprofondixxi t-tifsira tas-sinodalità u ssieħeb il-formazzjoni fil-Knejjes lokali.

Il-ministeru ordnat għall-qadi tal-armonija

68. Bħall-ministeri kollha tal-Knisja, l-episkopat, il-presbiterat u d-djakonat huma għall-qadi tax-xandir tal-Vanġelu u tal-bini tal-komunità ekkleżjali. Il-Konċilju Vatikan II fakkar li l-ministeru ordnat ta’ istituzzjoni divina “huwa eżerċitat f’ordnijiet differenti minn dawk li mill-ewwel żminijiet issejħu isqfijiet, presbiteri u djakni” (LG 28). F’dan il-kuntest, il-Konċilju Vatikan II afferma s-sagramentalità tal-episkopat (ara LG 21), irkupra r-realtà komunjonali tal-presbiterat (ara LG 28), u fetaħ it-triq biex jerġa’ jibda jitħaddem b’mod permanenti d-djakonat fil-Knisja Latina (ara LG 29).

Il-ministeru tal-Isqof: jiġbor fl-għaqda d-doni tal-Ispirtu

69. Ħidmet l-Isqof hi li jippresiedi Knisja lokali, bħala prinċipju viżibbli ta’ għaqda fi ħdanha u rabta ta’ komunjoni mal-Knejjes kollha. L-affermazzjoni tal-Konċilju li “bil-konsagrazzjoni episkopali tingħata l-milja tas-sagrament tal-Ordni” (LG 21) tgħinna nifhmu l-identità tal-Isqof fin-nisġa tar-relazzjonijiet sagramentali ma’ Kristu u mal-“parti mill-poplu ta’ Alla” (CD 11) fdata lilu u li hu msejjaħ jaqdi f’isem Kristu r-Ragħaj it-Tajjeb. Min jiġi ordnat Isqof ma jingħatax xi prerogattivi u ħidmiet li jrid iwettaq waħdu. Pjuttost hu jirċievi l-grazzja u l-ħidma li jagħraf, jiddixxerni u jiġbor f’għaqda waħda d-doni li l-Ispirtu jsawwab fuq l-indvidiwi u fuq il-komunitajiet, b’ħidma fi ħdan ir-rabta sagramentali mal-Presbiteri u d-Djakni, li miegħu huma korresponsabbli għas-servizz ministerjali fil-Knisja lokali. Meta jagħmel dan huwa jwettaq dak li hu l-aktar tiegħu u speċifiku tal-missjoni tiegħu fil-kuntest tal-għożża għall-komunjoni tal-Knejjes.

70. Dak tal-Isqof hu servizz fil-komunità, magħha u għaliha (ara LG 20), li jsir permezz tat-tħabbira tal-Kelma, il-presidenza taċ-ċelebrazzjoni Ewkaristika u tas-sagramenti l-oħra. Għalhekk l-Assemblea sinodali tawgura li l-Poplu ta’ Alla jkollu leħen ikbar fl-għażla tal-Isqfijiet. Tirrakkomanda wkoll li l-Ordinazzjoni tal-Isqof isseħħ fid-Djoċesi li għaliha hu ddestinat bħala Ragħaj u mhux fid-Djoċesi tal-oriġni, kif spiss iseħħ, u li l-konsagranti prinċipali jiġu magħżula minn fost l-Isqfijiet tal-Provinċja ekkleżjastika, inkluż, sa fejn hu possibbli, il-Metropolita. Hekk jidher aħjar li dak li se jsir Isqof qed jidħol f’kuntratt ta’ rabta mal-Knisja li għaliha hu ddestinat, u jassumi pubblikament quddiemha l-impenji tal-ministeru tiegħu. Bl-istess mod hu importanti li, fuq kollox matul il-viżti pastorali, jista’ jgħaddi ħin mal-fidili, biex jismagħhom fid-dawl tad-dixxerniment tiegħu. Dan jgħin biex wieħed jagħmel esperjenza tal-Knisja bħala familja ta’ Alla. Ir-relazzjoni kostituttiva tal-Isqof mal-Knisja lokali llum mhix tidher b’biżżejjed ċarezza fil-każ tal-Isqfijiet titulari, ngħidu aħna r-Rappreżentanti pontifiċji jew dawk li jagħtu servizz fil-Kurja Rumana. Fuq din it-tema tajjeb li wieħed ikompli jirrifletti.

71. L-Isqfijiet ukoll għandhom bżonn li jkunu msieħba u mwieżna fil-ministeru tagħhom. Il-Metropolita jista’ jieħu r-rwol ta’ promozzjoni tal-fraternità bejn Isqfijiet ta’ Djoċesijiet biswit xulxin. Matul il-mixja sinodali ħarġet l-esiġenza li l-Isqfijiet jiġu offruti mixjiet ta’ formazzjoni kontinwa anki fil-kuntesti lokali. Ġiet imfakkra l-ħtieġa li nippreċiżaw ir-rwol tal-Isqfijiet awżiljarji u li jitwessgħu l-ħidmiet li l-Isqof jista’ jiddelega. Għandha tiġi vvalorizzata wkoll l-esperjenza tal-Isqfijiet emeriti fil-mod ġdid tagħhom ta’ kif ikunu għas-servizz tal-Poplu ta’ Alla. Importanti ngħinu lill-fidili biex ma jistennewx affarijiet żejda u irrealistiċi mill-Isqof, u jiftakru li hu wkoll hu ħuhom, dgħajjef, espost għat-tentazzjoni, fil-ħtieġa bħalna lkoll. Viżjoni idealizzata tal-Isqof ma tiffaċilitax il-ministeru delikat tiegħu, li mill-banda l-oħra jista’ jitwieżen minn sehem il-Poplu kollu ta’ Alla fil-missjoni fi ħdan Knisja tabilħaqq sinodali.

Mal-Isqof: Presbiteri u Djakni

72. Fi Knisja sinodali l-Presbiteri huma msejħa jgħixu s-servizz tagħhom f’atteġġjament ta’ qrubija għall-persuni, ta’ akkoljenza u ta’ smigħ ta’ kulħadd, huma u jinfetħu fi stil sinodali. Il-Presbiteri “jagħmlu mal-Isqof tagħhom presbiterju wieħed” (LG 28) u jikkollaboraw miegħu fid-dixxerniment tal-kariżmi u fit-tisħib u t-treġija tal-Knisja lokali, b’attenzjoni partikulari għas-servizz tal-għaqda. Huma msejħa jgħixu l-fraternità presbiterali u jimxu flimkien fis-servizz pastorali. Mill-presbiterju jagħmlu parti wkoll il-Presbiteri membri tal-Istituti ta’ ħajja kkonsagrata u Soċjetajiet ta’ ħajja appostolika, li jagħnuh bil-partikularità tal-kariżma tagħhom. L-istess bħall-Presbiteri li ġejjin minn Knejjes Orjentali sui iuris, ċelibi jew miżżewġin, il-Presbiteri fidei donum u dawk li ġejjin minn nazzjonijiet oħra, huma jgħinu lill-kleru lokali jinfetaħ għall-ixfqa tal-Knisja sħiħa, waqt li l-Presbiteri djoċesani jgħinu lil ħuthom l-oħra biex jidħlu fl-istorja ta’ Djoċesi konkreta, bit-tradizzjonijiet u l-għana spiritwali tagħha. B’dan il-mod anki fil-presbiterju jseħħ qsim veru ta’ doni fid-dawl tal-missjoni. Anki l-Presbiteri għandhom bżonn li jiġu msieħba u mwieżna, fuq kollox fl-ewwel tappi tal-ministeru u f’mumenti ta’ dgħufija.

73. Qaddejja tal-misteri ta’ Alla u tal-Knisja (ara LG 41), id-Djakni huma ordnati “mhux għas-saċerdozju iżda għall-ministeru” (LG 29). Dan iħaddmuh fil-qadi tal-karità, fix-xandir u fil-liturġija, waqt li juru f’kull kuntest soċjali u ekkleżjali li fih ikunu preżenti r-relazzjoni bejn Vanġelu mħabbar u ħajja mgħixa fl-imħabba, u jippromovu fil-Knisja kollha kuxjenza u stil ta’ qadi lil kulħadd, speċjalment lil dawk l-aktar foqra. Il-funzjonijiet tad-Djakni huma bosta, kif juru t-Tradizzjoni, it-talb liturġiku u l-prassi pastorali. Huma għandhom ikunu speċifikati bi tweġiba għall-ħtiġijiet ta’ kull Knisja lokali, b’mod partikulari biex iqanqlu u jwieżnu l-attenzjoni ta’ kulħadd fil-konfront ta’ dawk l-aktar foqra, fil-qafas ta’ Knisja sinodali missjunarja u ħanina. Il-ministeru djakonali għadu mhux magħruf għal ħafna Nsara, anki għaliex, imqar jekk reġa’ ngħata l-ħajja mill-Konċilju Vatikan II fi-Knisja Latina bħala grad proprju u permanenti (ara LG 29), għadu ma ġiex milqugħ fil-postijiet ġeografiċi kollha. It-tagħlim tal-Konċilju għandu jiġi approfondit iktar, imsejjes ukoll fuq verifika tal-għadd ta’ esperjenzi li jeżistu, imma diġà joffri motivazzjonijiet b’saħħithom lill-Knejjes lokali biex ma jħallux iktar żmien biex jippromovu d-djakonat permanenti b’mod iżjed ġeneruż, huma u jagħrfu f’dan il-ministeru fattur prezzjuż ta’ maturazzjoni ta’ Knisja qaddejja li timxi wara l-Mulej Ġesù li sar qaddej ta’ kulħadd. Dan l-approfondiment jista’ jgħinna wkoll nifhmu aħjar it-tifsira tal-Ordinazzjoni djakonali ta’ dawk li mbagħad isiru Presbiteri.

Il-kollaborazzjoni bejn il-Ministru ordnati fi ħdan il-Knisja sinodali

74. Kemm-il darba, tul il-proċess sinodali, ġiet espressa gratitudni lejn l-Isqfijiet, Presbiteri u Djakni għall-ferħ, l-impenn u d-dedikazzjoni li bihom jiżvolġu s-servizz tagħhom. Ġew mismugħa wkoll id-diffikultajiet li r-Ragħajja jiltaqgħu magħhom fil-ministeru tagħhom, marbuta fuq kollox ma’ sens ta’ iżolament, ta’ solitudni, barra li jħossuhom mgħaffġa mit-talbiet biex jissodisfaw kull bżonn. L-esperjenza tas-Sinodu tista’ tgħin lill-Isqfijiet, Presbiteri u Djakni biex jerġgħu jiskopru l-korresponsabbiltà fit-tħaddim tal-ministeru, li titlob ukoll il-kollaborazzjoni mal-membri l-oħra tal-Poplu ta’ Alla. Tqassim iżjed artikulat tal-ħidmiet u tar-responsabbiltajiet, dixxerniment iżjed kuraġġjuż ta’ dak li hu proprju tal-Ministeru ordnat u ta’ dak li jista’ u għandu jiġi ddelegat lil oħrajn, jista’ jgħin fit-tħaddim b’mod spiritwalment aktar san u pastoralment iktar dinamiku f’kull wieħed mill-ordinijiet tiegħu. Din il-perspettiva ma tonqosx milli jkollha impatt fuq il-proċessi deċiżjonali kkaratterizzati minn stil iżjed kjarament sinodali. Tgħin ukoll biex jiġi megħlub il-klerikaliżmu mifhum bħala użu tal-poter għall-vantaġġ ta’ dak li jkun u t-tagħwiġ tal-awtorità tal-Knisja li hi servizz għall-Poplu ta’ Alla. Dan jesprimi ruħu fuq kollox fl-abbużi sesswali, ekonomiċi, ta’ kuxjenza u ta’ poter min-naħa tal-Ministri tal-Knisja. “Il-klerikaliżmu, kemm jekk approvat mis-saċerdoti nfushom jew mil-lajċi, jiġġenera qasma fil-ġisem ekkleżjali li taqla’ l-għawġ u tgħin biex ikompli ħafna mill-ħażen li qed nikkundannaw illum” (Franġisku, Ittra lill-Poplu ta’ Alla, 20 ta’ Awwissu 2018).

Flimkien għall-missjoni

75. Bi tweġiba għall-esiġenzi tal-komunità u tal-missjoni, matul l-istorja tagħha l-Knisja tat ħajja lil xi ministeri, magħżula minn dawk ordnati. Dawn il-ministeri huma l-bixra li l-kariżmi jassumu meta huma pubblikament rikonoxxuti mill-komunità u minn dawk li għandhom ir-responsabbiltà li jmexxuha u jitqiegħdu b’mod stabbli għall-qadi tal-missjoni. Xi wħud huma iżjed speċifikament maħsuba għas-servizz tal-komunità Nisranija. Ta’ rilevanza partikulari huma l-ministeri istitwiti, li jingħataw mill-Isqof, darba fil-ħajja, b’rit speċifiku, wara dixxerniment xieraq u formazzjoni tajba tal-kandidati. Mhuwiex sempliċi mandat jew assenjazzjoni ta’ ħidmiet; l-għoti tal-ministeru hu sagramentali li jagħġen il-persuna u jiddefinixxi l-mod ta’ kif hi tieħu sehem fil-ħajja u l-missjoni tal-Knisja. Fil-Knisja Latina hemm il-ministeru tal-lettur u tal-akkolitu (ara Franġisku, Ittra Appostolika f’għamla ta’ Motu Proprju ‘Spiritus Domini’, 10 ta’ Jannar 2021), u dak tal-katekista (ara Franġisku, Ittra Appostolika f’għamla ta’ Motu Proprju ‘Antiquum ministerium’, 10 ta’ Mejju 2021). It-termini u l-modi tat-tħaddim tagħhom għandhom jiġu definiti minn mandat ta’ awtorità leġittima. Huma l-Konferenzi episkopali li għandhom jistabbilixxu l-kundizzjonijiet personali li l-kandidati għandhom jissodisfaw, u jelaboraw il-mixjiet formattivi għall-aċċess għal dawn il-ministeri.

76. Ma’ dawn jingħaqdu ministeri mhux istitwiti ritwalment, imma mħaddma b’mod stabbli b’mandat tal-awtorità kompetenti, bħal, ngħidu aħna, il-ministeru ta’ min jikkordina komunità ekkleżjali ċkejkna, imexxi t-talb tal-komunità, jorganizza għemejjel ta’ karità, u l-bqija, fejn hemm varjetà kbira skont il-karatteristiċi tal-komunità lokali. Eżempju ta’ dan huma l-katekisti li sa minn dejjem f’ħafna reġjuni tal-Afrika huma responsabbli għal komunitajiet nieqsa minn Presbiteri. Imqar jekk ma jeżisti ebda rit preskritt, huwa opportun li l-affidament tagħhom isir pubbliku permezz ta’ mandat quddiem il-komunità biex ikun hemm rikonoxximent effettiv tagħhom. Jeżistu wkoll ministeri straordinarji, bħall-ministeru straordinarju tat-tqarbin, il-presidenza taċ-ċelebrazzjonijiet tal-Ħadd fl-istennija ta’ Presbiteru, l-amministrazzjoni ta’ xi sagramentali jew oħrajn. L-ordinamenti kanoniċi Latin u Orjentali diġà jipprevedu li, f’xi każi, il-Fidili lajċi, irġiel u nisa, jistgħu jkunu wkoll ministri straordinarji tal-Magħmudija. Fl-ordinament kanoniku Latin, l-Isqof (bl-awtorizzazzjoni tas-Santa Sede) jista’ jiddelega l-assistenza għaż-żwiġijiet lill-Fidili lajċi, irġiel u nisa. Skont l-esiġenzi tal-kuntesti lokali, tiġi vvalutata l-possibbiltà li nwessgħu u nagħmlu stabbli dawn l-opportunitajiet ta’ taħriġ ministerjali min-naħa tal-Fidili lajċi. Fl-aħħar nett, hemm is-servizzi spontanji, li ma għandhomx bżonn ta’ kundizzjonijiet oħra jew rikonoxximenti espliċiti. Juru li l-Fidili kollha, b’diversi modi, jistgħu jieħdu sehem fil-missjoni permezz tad-doni u l-kariżmi tagħhom.

77. Lill-Fidili lajċi, irġiel u nisa, għandna noffrulhom opportunitajiet akbar ta’ parteċipazzjoni, u nesploraw ukoll xejriet oħra ta’ servizz u ministeru bi tweġiba għall-esiġenzi pastorali ta’ żmienna, fi spirtu ta’ kollaborazzjoni u korresponsabbiltà differenzjata. Mill-proċess sinodali joħorġu b’mod partikulari xi esiġenzi konkreti li rridu nagħtu tweġiba għalihom b’mod li jixraq lid-diversi kuntesti:

a)      parteċipazzjoni usa’ ta’ Lajċi fil-proċessi ta’ dixxerniment ekkleżjali u fil-fażijiet kollha tal-proċessi deċiżjonali (elaborazzjoni u teħid ta’ deċiżjonijiet);

b)      aċċess usa’ lil-Lajċi għal pożizzjonijiet ta’ responsabbiltà fid-Djoċesijiet u fl-istituzzjonijiet ekkleżjastiċi, inklużi Seminarji, Istituti u Fakultajiet teoloġiċi, f’linja mad-dispożizzjonijiet li diġà jeżistu;

ċ)      għarfien ikbar u sostenn iktar deċiż tal-ħajja u l-kariżmi ta’ Persuni kkonsagrati u x-xogħol tagħhom f’pożizzjonijiet ta’ responsabbiltà ekkleżjali;

d)      iż-żieda fl-għadd ta’ Lajċi kkwalifikati li jiżvolġu r-rwol ta’ mħallfin fil-proċessi kanoniċi;

e)      rikonoxximent effettiv tad-dinjità u r-rispett tad-drittijiet ta’ dawk li jaħdmu bħala dipendenti tal-Knisja u tal-istituzzjonijiet tagħha.

78. Il-proċess sinodali ġedded l-għarfien li s-smigħ hu komponent essenzjali ta’ kull aspett tal-ħajja tal-Knisja: l-amministrazzjoni tas-sagramenti, b’mod partikulari dak tar-Rikonċiljazzjoni, il-katekeżi, il-formazzjoni u l-akkumpanjament pastorali. F’dan il-qafas, l-Assemblea xeħtet attenzjoni għall-proposta li jitwaqqaf ministeru tas-smigħ u tal-akkumpanjament, u wriet firxa wiesgħa ta’ orjentamenti. Xi wħud esprimew ruħhom favorevolment, għax dan il-ministeru jista’ jikkontribwixxi mod profetiku għal insistenza fuq l-importanza tas-smigħ u l-akkumpanjament fil-komunità. Oħrajn affermaw li smigħ u akkumpanjament huma ħidma tal-imgħammdin kollha, mingħajr il-ħtieġa ta’ ministeru speċifiku. Oħrajn urew ukoll il-ħtieġa ta’ approfondiment, ngħidu aħna fir-relazzjoni bejn dan il-ministeru jekk jinħoloq u l-akkumpanjament spiritwali, il-counseling pastorali u ċ-ċelebrazzjoni tas-sagrament tar-Rikonċiljazzjoni. Ħarġet ukoll il-proposta li ministeru tas-smigħ u tal-akkumpanjament bħal dan ikunu iddestinat b’mod partikulari għall-akkoljenza ta’ min jinsab fit-trufijiet tal-komunità ekkleżjali, ta’ min jirritorna wara li jkun tbiegħed, ta’ min qed ifittex il-verità u jixtieq ikun megħjun jiltaqa’ mal-Mulej. Allura tibqa’ l-esiġenza li nkomplu bid-dixxerniment dwar dan. Il-kuntesti lokali fejn din l-esiġenza tinħass aktar jistgħu jippromovu esperimentazzjoni u jelaboraw mudelli possibbli fuq xiex wieħed jiddixxerni.

Parti III – “Itfgħu x-xbieki”

Il-konverżjoni tal-proċessi

Ġesù qalilhom: “Għandkom x’tieklu, ħbieb?”. “Le”, weġbuh. Qalilhom: “Waddbu x-xibka n-naħa tal-lemin tad-dgħajsa u ssibu”. Dawn waddbu x-xibka, u mbagħad ma felħux jiġbduha daqskemm qabdu ħut! (Ġw 21:5-6)

79. Is-sajda ma tatx frott u issa wasal il-ħin li wieħed jerġa’ jidħol l-art. Imma hemm Leħen li jidwi, awtorevoli, li jistieden għal xi ħaġa li d-dixxipli waħidhom ma setgħux jagħmlu, li jindika possibbiltà li għajnejhom u moħħhom ma rnexxilhomx jintebħu bihom: “Waddbu x-xibka n-naħa tal-lemin tad-dgħajsa u ssibu”. Matul il-proċess sinodali, fittixna li nisimgħu dan il-Leħen u nilqgħu dak li jgħidilna. Fit-talb u fid-djalogu fratern, għarafna li d-dixxerniment ekkleżjali, il-kura tal-proċessi deċiżjonali u l-impenn biex nagħtu kont tal-ħidma tagħna u biex nivvalutaw il-frott tad-deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu huma prattiċi li bihom inwieġbu għall-Kelma li turina t-toroq tal-missjoni.

80. Dawn it-tliet prattiċi huma strettament minsuġa ma’ xulxin. Il-proċessi deċiżjonali għandhom bżonn ta’ dixxerniment ekkleżjali, li jitlob is-smigħ fi klima ta’ fiduċja, imwieżen mit-trasparenza u r-rendikont. Il-fiduċja għandha tkun reċiproka: dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet iridu jkunu jafdaw u jisimgħu lill-Poplu ta’ Alla, li min-naħa tiegħu jrid ikun jafda f’min iħaddem l-awtorità. Din il-viżjoni integrali turi li kull waħda minn dawn il-prattiċi tiddependi mill-oħrajn u tweżinhom, għas-servizz tal-ħila tal-Knisja li tiżvolġi l-missjoni tagħha. Li nħabriku għal proċessi deċiżjonali li jserrħu fuq id-dixxerniment ekkleżjali u li nassumu kultura tat-trasparenza, tar-rendikont u tal-valutazzjoni jitlob formazzjoni xierqa mhux biss teknika, imma li kapaċi tesplora l-fundamenti teoloġiċi, bibliċi u spiritwali tagħhom. L-imgħammdin kollha għandhom bżonn ta’ din il-formazzjoni għax-xhieda, għall-missjoni, għall-qdusija u għas-servizz, li turi l-importanza tal-korresponsabbiltà. Tieħu xejriet partikulari għal dawk li jiżvolġu karigi ta’ responsabbiltà jew għas-servizz tad-dixxerniment ekkleżjali.

Id-dixxerniment ekkleżjali għall-missjoni

81. Biex nippromovu relazzjonijiet li kapaċi jwieżnu u jorjentaw il-missjoni tal-Knisja, esiġenza prijoritarja hi dik li nħaddmu l-għerf evanġeliku li lill-komunità Appostolika ta’ Ġerusalemm għenha tissiġilla r-riżultat tal-ewwel ġrajja sinodali bil-kliem: “Għax lill-Ispirtu s-Santu u lilna dehrilna” (Atti 15:28). Huwa d-dixxerniment li nistgħu nikkwalifikaw bħala “ekkleżjali” għax imħaddem mill-Poplu ta’ Alla fid-dawl tal-missjoni. L-Ispirtu, li l-Missier bagħat f’isem Ġesù u li jgħallimna kollox (ara Ġw 14:26), imexxi f’kull żmien lil dawk li jemmnu “għall-verità kollha” (Ġw 16:13). Bil-preżenza tiegħu u bl-azzjoni kontinwa tiegħu, it-“Tradizzjoni li ġejja mill-Appostli tiżviluppa ruħha fil-Knisja” (DV 8). Waqt li jitlob id-dawl tiegħu, il-Poplu ta’ Alla, huwa u jieħu sehem fil-funzjoni profetika ta’ Kristu (ara LG 12), “ifittex li  jilmaħ fil-ġrajjiet, fl-esiġenzi u fix-xewqat li jaqsammal-bnedmin l-oħra ta’ żmienna liema huma tassew is-sinjali tal-preżenza u tal-pjanijiet ta’ Alla” (GS 11). Dan id-dixxerniment jinqeda bid-doni kollha ta’ għerf li l-Mulej iqassam fil-Knisja u jsib għeruqu fis-sensus fidei kkomunikat mill-Ispirtu lill-imgħammdin kollha. F’dan l-ispirtu rridu nifhmu u norjentaw mill-ġdid il-ħajja tal-Knisja sinodali missjunarja.

82. Id-dixxerniment ekkleżjali mhuwiex xi teknika organizzattiva, imma prattika spiritwali li għandna ngħixu bil-fidi. Dan jitlob libertà interjuri, umiltà, talb, fiduċja reċiproka, ftuħ għall-ġdid u abbandun għar-rieda ta’ Alla. Qatt ma hu l-affermazzjoni ta’ perspettiva personali jew ta’ grupp, lanqas jissolva fis-sempliċi ġabra ta’ pariri individwali; kull persuna, hija u titkellem skont il-kuxjenza, tinfetaħ għas-smigħ ta’ dak li l-oħrajn jaqsmu skont il-kuxjenza, hekk li flimkien ifittxu li jagħrfu “dak li l-Ispirtu qed jgħid lill-Knejjes” (Apok 2:7). Id-dixxerniment ekkleżjali, waqt li jipprevedi s-sehem tal-persuni kollha involuti, huwa fl-istess ħin kundizzjoni u espressjoni pprivileġġjata tas-sinodalità, fejn jingħaxu flimkien komunjoni, missjoni u parteċipazzjoni. Iktar ma kulħadd jiġi mismugħ, iktar id-dixxerniment ikun għani. Għalhekk huwa fundamentali li nippromovu sehem wiesa’ fil-proċessi ta’ dixxerniment, b’kura partikulari għall-involviment ta’ dawk li jsibu ruħhom fit-truf tal-komunità Nisranija u tas-soċjetà.

83. Is-smigħ tal-Kelma ta’ Alla huwa l-punt tat-tluq u l-kriterju ta’ kull dixxerniment ekkleżjali. Fil-fatt, l-Iskrittura Mqaddsa turi li Alla kellem lill-Poplu tiegħu, sa ma f’Ġesù tana l-milja tar-Rivelazzjoni kollha (ara DV 2), u jindikaw il-postijiet li fihom nistgħu nisimgħu leħnu. Alla jikkomunika magħna qabelxejn fil-liturġija, għax huwa Kristu nnifsu li jitkellem “meta fil-Knisja tinqara l-Iskrittura Mqaddsa” (SC 7). Alla jitkellem permezz tat-Tradizzjoni ħajja tal-Knisja, il-maġisteru tagħha, il-meditazzjoni personali u komunitarja tal-Iskrittura, u t-taħriġ tal-pjetà popolari. Alla jissokta juri ruħu fil-karba tal-foqra u l-ġrajjiet tal-istorja tal-umanità. Mill-ġdid, Alla jikkomunika mal-Poplu tiegħu permezz tal-elementi tal-ħolqien, li l-istess eżistenza tiegħu tfakkarna fl-azzjoni tal-Ħallieq u li hu mimli bil-preżenza tal-Ispirtu li jagħti l-ħajja. Fl-aħħar nett, Alla jitkellem anki fil-kuxjenza personali ta’ kull persuna, li hi “ċ-ċentru l-aktar moħbi tal-bniedem u s-santwarju fejn hu jinsab waħdu ma’ Alla, u fejn il-leħen ta’ Alla jinstama’ ġo fina” (GS 16). Id-dixxerniment ekkleżjali jesiġi l-kura u formazzjoni kontinwa tal-kuxjenzi u l-maturazzjoni tas-sensus fidei, biex hekk ma nittraskuraw ebda wieħed mill-postijiet li fihom Alla jitkellem u jiġi jiltaqa’ mal-Poplu tiegħu.

84. Il-passaġġi tad-dixxerniment ekkleżjali jistgħu jiġu artikulati b’diversi modi, skont il-postijiet u t-tradizzjonijiet. Anki jekk nibnu fuq l-esperjenza sinodali, huwa possibbli nidentifikaw xi elementi fundamentali li ma għandhomx ikunu neqsin:

a)      il-preżentazzjoni ċara tal-oġġett tad-dixxerniment u l-użu ta’ tagħrif u għodod xierqa għall-għarfien tiegħu;

b)      żmien biżżejjed għat-tħejjija bit-talb, is-smigħ tal-Kelma ta’ Alla u r-riflessjoni dwar it-tema;

ċ)      dispożizzjoni interjuri ta’ libertà fir-rigward tal-interessi proprji, personali jew ta’ grupp, u l-impenn għat-tiftix tal-ġid komuni;

d)      smigħ attent u rispettuż ta’ x’għandha x’tgħid kull persuna;

e)      it-tiftix ta’ l-aktar kunsens wiesa’ possibbli, li joħroġ minn dak li l-aktar jista’ “jkebbes il-qlub”  (ara Lq 24:32)          , bla ma wieħed jaħbi l-kunflitti u bla ma jfittex kompromessi rħas;

f)       il-formulazzjoni min-naħa ta’ min imexxi l-proċess tal-kunsens milħuq u l-preżentazzjoni tagħha lill-parteċipanti kollha, biex jgħidu jekk jarawx jew le li hemm dak li jridu fiha.

Skont id-dixxerniment, timmatura d-deċiżjoni opportuna li għaliha jħabrek biex joqgħod kulħadd, anki meta l-parir ta’ dak li jkun ma jkunx ġie milqugħ, u żmien biex din tiġi milqugħa fil-komunità li jista’ jwassal għal aktar verifiki u valutazzjonijiet.

85. Id-dixxerniment iseħħ dejjem fi ħdan kuntest konkret, li għandna nkunu nafu dejjem bl-aħħar mod il-kumplessità u l-partikularitajiet tiegħu. Biex id-dixxerniment ikun effettivament “ekkleżjali”, għandna ninqdew bil-mezzi meħtieġa, fosthom eseġesi tajba tat-testi bibliċi, li tgħinna ninterpretawhom u nifhmuhom filwaqt li nevitaw approċċi parzjali jew fundamentaliċisti; għarfien tal-Missirijiet tal-Knisja, tat-Tradizzjoni u tat-tagħlim tal-maġisteru, skont il-grad differenti ta’ awtorità tagħhom; is-sehem tad-diversi dixxiplini teoloġiċi; il-kontribut tax-xjenzi umani, storiċi, soċjali u amministrattivi, li mingħajrhom mhuwiex possibbli nagħrfu serjament il-kuntest li fih u fid-dawl tiegħu jseħħ id-dixxerniment.

86. Fil-Knsja hemm firxa wiesgħa ta’ modi kif wieħed jagħmel dixxerniment u ta’ metodoloġiji konsolidati. Din il-varjetà hija għana kbir: bl-adattamenti opportuni għad-diversi kuntesti, il-pluralità ta’ modi tista’ tkun għammiela. Fid-dawl tal-missjoni komuni, importanti li dawn jidħlu fi djalogu kordjali, bla ma tintilef l-ispeċifiċità ta’ kull wieħed u mingħajr enfasi żejda fuq l-identità ta’ wieħed jew l-ieħor. Fil-Knejjes lokali, ibda mill-komunitajiet ekkleżjali ż-żgħar u mill-parroċċi, hu fundamentali li noffru opportunitajiet ta’ formazzjoni li jxerrdu u jseddqu kultura tad-dixxerniment ekkleżjali għall-missjoni, b’mod partikulari fost dawk li għandhom rwoli ta’ responsabbiltà. Daqstant ieħor importanti li nieħdu ħsieb il-formazzjoni ta’ figuri ta’ akkumpanjaturi jew faċilitaturi, li l-kontribut tagħhom spiss ikun kruċjali fl-iżvolġiment tal-proċessi ta’ dixxerniment.

L-artikulazzjoni tal-proċessi deċiżjonali

87. Fil-Knisja sinodali “l-komunità kollha, fid-diversità ħielsa u għanja tal-membri tagħha, hi msejħa biex titlob, tisma’, tistħarreġ, tiddjaloga, tiddixxerni u tagħti pariri fit-teħid ta’ deċiżjonijiet” (CTI, n. 68) għall-missjoni. Li ngħinu biex ikun hemm l-aktar parteċipazzjoni wiesgħa possibbli tal-Poplu kollu ta’ Alla fil-proċessi deċiżjonali hija t-triq l-aktar effikaċi biex nippromovu Knisja sinodali. Fil-fatt, jekk huwa minnu li s-sinodalità tiddefinixxi l-mod ta’ ħajja u ħidma li jikkwalifika lill-Knisja, din tindika fl-istess waqt prattika essenzjali fit-twettiq tal-missjoni tagħha: tiddixxerni, tilħaq kunsens, tiddeċiedi bit-tħaddim tad-diversi strutturi u istituzzjonijiet ta’ sinodalità.

88. Il-komunità tad-dixxipli msejħa u mibgħuta mill-Mulej mhijiex suġġett uniformi u bla kulur. Hija l-Ġisem tiegħu ta’ ħafna membri differenti, suġġett storiku komunitarju li fih għandha ż-“żerriegħa u l-bidu” tagħha s-Saltna ta’ Alla għall-qadi tal-miġja tiegħu fil-familja kollha tal-bnedmin (ara LG 5). Diġà l-Missirijiet tal-Knisja jirriflettu fuq in-natura komunjonali tal-missjoni tal-Poplu ta’ Alla permezz tax-“xejn mingħajr” (nihil sine) triplika: “xejn mingħajr l-Isqof” (Sant’Injazju ta’ Antjokja, Ittra lit-Tralljani, 2,2), “xejn mingħajr il-parir tagħkom [tal-Presbiteri u Djakni] u mingħajr il-kunsens tal-Poplu” (San Ċiprijanu ta’ Kartaġni, Ittra lill-Aħwa Presbiteri u Djakni, 14,4). Fejn tiġi miksura din il-loġika tan-nihil sine tkun qed tiġi mdallma l-identità tal-Knisja u mxekkla l-missjoni tagħha.

89. F’dan il-qafas ta’ riferiment ekkleżjoloġiku jitqiegħed l-impenn biex nippromovu l-parteċipazzjoni msejsa fuq korresponsabbiltà differenzjata. Kull membru tal-komunità għandu jiġi rispettat, u vvalorizzati l-ħiliet u d-doni tiegħu fid-dawl tad-deċiżjoni maqsuma flimkien. Huma meħtieġa xejriet ta’ medjazzjoni istituzzjonali ftit jew wisq artikulati f’rabta mal-kobor tal-komunità. Il-liġi attwali diġà tipprevedi organiżmi ta’ parteċipazzjoni fuq diversi livelli, li d-Dokument se jittrattahom iktar ’il quddiem.

90. Biex dan jaħdem, tidher opportuna riflessjoni fuq l-artikulazzjoni tal-proċessi deċiżjonali. Din tal-aħħar soltu tipprevedi fażi ta’ elaborazzjoni jew istruzzjoni “permezz ta’ ħidma komuni ta’ dixxerniment, konsultazzjoni u koperazzjoni” (CTI, n. 69), li tinforma u ssaħħaħ id-deċiżjoni li mbagħad ikun hemm bżonn tittieħed, min-naħa tal-awtorità kompetenti. Bejn iż-żewġ fażijiet ma hemmx kompetizzjoni jew kuntrast, imma bl-artikulazzjoni tagħhom jgħinu biex id-deċiżjonijiet meħuda jkunu frott tal-ubbidjenza min-naħa ta’ kulħadd għal dak li Alla jrid għall-Knisja tiegħu. Għal dan hemm bżonn nippromovu proċeduri li jagħmlu effettiva r-reċiproċità bejn il-ġemgħa u min jippresiedi fuqha, fi klima ta’ ftuħ għall-Ispirtu u fiduċja reċiproka, fit-tiftix ta’ kunsens possibbilment unanimu. Il-proċess għandu jipprevedi wkoll il-fażi tal-attwazzjoni tad-deċiżjoni u dik tal-valutazzjoni tagħha, fejn il-funzjonijiet tas-suġġetti involuti jerġgħu jiġu artikulati b’modi ġodda.

91. Hemm każi fejn diġà l-liġi attwali tippreskrivi li, qabel ma tieħu deċiżjoni, l-awtorità hi obbligata tmur għall-konsultazzjoni. L-awtorità pastorali għandha d-dmir li tisma’ lil dawk li jieħdu sehem fil-konsultazzjoni u, konsegwentement, ma tistax taġixxi iżjed bħallikieku ma semgħethomx. Għaldaqstant, ma għandhiex titbiegħed mill-frott tal-konsultazzjoni, meta hi fi qbil, mingħajr raġuni li tirriżulta prevalenti (ara CIC, kan. 127, § 2, 2; CCEO, kan. 934, § 2, 3) li tiġi espressa b’mod opportun. Bħal f’kull komunità li tgħix skont il-ġustizzja, fil-Knisja t-tħaddim tal-awtorità ma jikkonsistix fl-impożizzjoni ta’ rieda arbitrarja. Fid-diversi modi li bihom titħaddem, hi dejjem għas-servizz tal-komunjoni u tal-akkoljenza tal-verità ta’ Kristu, li fiha u li lejha l-Ispirtu s-Santu jmexxina fid-diversi żminijiet u kuntesti (ara Ġw 14:16).

92. Fi Knisja sinodali, il-kompetenza deċiżjonali tal-Isqof, tal-Kulleġġ episkopali u tal-Isqof ta’ Ruma hi inaljenabbli, għax għandha għeruqha fl-istruttura ġerarkika tal-Knisja mwaqqfa minn Kristu għas-servizz tal-għaqda u tar-rispett lejn id-differenzi leġittimi (ara LG 13). Madankollu, mhijiex inkundizzjonata: orjentament li joħroġ mill-proċess kosultattiv bħala frott ta’ dixxerniment korrett, fuq kollox jekk imwettaq minn entitajiet ta’ parteċipazzjoni, ma jistax jiġi injorat. Allura tkun inadegwata l-kontrapożizzjoni bejn konsultazzjoni u deliberazzjoni: fil-Knisja d-deliberazzjoni sseħħ bl-għajnuna ta’ kulħadd, u qatt mingħajr l-awtorità pastorali li tiddeċiedi skont l-uffiċċju tagħha. Għal din ir-raġuni l-formula rikorrenti fil-Kodiċi tad-Dritt Kanoniku, li titkellem dwar vot “konsultattiv biss” (tantum consultivum), għandha tiġi eżaminata biex tiġi eliminata kull ambigwità possibbli. Tidher opportuna reviżjoni tan-norma kanonika f’dawl sinodali, li tiċċara kemm id-distinzjoni u kemm l-artikulazzjoni bejn il-konsultattiv u d-deliberattiv, u ddawwal ir-responsabbiltà ta’ dawk li fid-diversi funzjonijiet tagħhom jieħdu sehem fil-proċessi deċiżjonali.

93. L-attenzjoni għall-iżvolġiment ordnat u r-responsabbiltà li tintrefa’ b’mod ċar mill-parteċipanti huma fatturi kruċjali biex il-proċessi deċiżjonali jagħtu l-frott fil-modi hawn imsemmija:

a)        hu partikularment xogħol l-awtorità li: tiddefinixxi b’mod ċar l-oġġett tal-konsultazzjoni u tad-deliberazzjoni, kif ukoll is-suġġett li għandu jieħu d-deċiżjoni; tidentifika lil dawk li għandhom ikunu kkonsultati, anki skont il-kompetenzi speċifiċi u l-involviment tagħhom fil-kwistjoni; tara li l-parteċipanti kollha jkollhom aċċess effettiv għat-tagħrif rilevanti, hekk li jistgħu jifformulaw il-parir tagħhom b’mod tajjeb;

b)        dawk li jesprimu l-parir tagħhom f’konsultazzjoni, individwalment jew bħala membri ta’ organu kolleġġjali, jassumu r-responsabbiltà li: joffru parir sinċier u onest, skont l-għarfien u l-kuxjenza; jirrispettaw il-kunfidenzjalità tat-tagħrif li rċivew; joffru formulazzjoni ċara tal-opinjoni tagħhom, u jidentifikaw il-punti prinċipali tagħha, hekk li l-awtorità, jekk tiġi biex tiddeċiedi b’mod differenti mill-parir li rċiviet, tkun tista’ tfisser kif tat kas ta’ dan fid-deliberazzjoni tagħha;

c)        ladarba l-awtorità kompetenti tkun ifformulat id-deċiżjoni, wara li rrispettat il-proċess ta’ konsultazzjoni u esprimiet b’mod ċar il-motivazzjonijiet bħala bażi tagħha, kulħadd, bis-saħħa ta’ dik ir-rabta ta’ komunjoni li tiġbor flimkien lill-imgħammdin kollha, hu marbut li jirrispettaha u jpoġġiha fil-prattika, anki meta ma taqbilx mal-fehma tiegħu, ħlief meta jkun hemm id-dmir li wieħed jieħu sehem b’onestà anki fil-fażi ta’ valutazzjoni. Dejjem tibqa’ l-possibbiltà li wieħed jappella lill-awtorità superjuri, fil-modi stabbiliti mid-Drittu.

94. L-attenzjoni korretta u l-attwazzjoni sinodali tajba tal-proċessi deċiżjonali tista’ tikkontribwixxi għall-progress tal-Poplu ta’ Alla f’perspettiva parteċipattiva, b’mod partikulari permezz tal-medjazzjonijiet istituzzjonali previsti mil-Liġi Kanonika, qabelxejn l-organiżmi ta’ parteċipazzjoni. Mingħajr bidliet konkreti fuq perjodu ta’ żmien definit, il-viżjoni ta’ Knisja sinodali ma tkunx kredibbli u dan ibiegħed lil dawk il-membri tal-Poplu ta’ Alla li rċivew mill-mixja sinodali qawwa u tama. Il-Knejjes lokali għandhom isibu l-modi xierqa kif iwettqu dawn il-bidliet.

Trasparenza, rendikont, valutazzjoni

95. Ladarba tkun ittieħdet deċiżjoni, dan ma jtemmx il-proċess deċiżjonali. Dan għandu jiġi msieħeb u segwit mit-tħaddim tar-rendikont u l-valutazzjoni, fi spirtu ta’ trasparenza mnebbħa minn kriterji evanġeliċi. Li nagħtu kont tal-ministeru tagħna lill-komunità hi ħaġa li ġejja mit-tradizzjoni l-aktar antika, li tmur lura għall-Knisja Appostolika. Jagħtina eżempju ta’ dan il-kapitlu 11 tal-Atti tal-Appostli: meta Pietru jerġa’ jidħol Ġerusalemm wara li kien għammed lil Kornelju, pagan, “dawk li riedu jżommu ċ-ċirkonċiżjoni bdew jeħduha miegħu u jgħidulu: ‘Inti dħalt għand nies li ma għandhomx iċ-ċirkonċiżjoni u kilt magħhom’” (Atti 11:2-3). Pietru jwieġeb b’rakkont li bih jagħti kont tar-raġunijiet tal-ħidma tiegħu.

96. B’mod partikulari, f’dak li għandu x’jaqsam mat-trasparenza, ħarġet il-ħtieġa li ndawlu t-tifsira tagħha billi norbtuha ma’ serje ta’ termini bħal verità, lealtà, ċarezza, onestà, integrità, koerenza, rifjut tan-nuqqas ta’ ċarezza, tal-ipokrezija u tal-ambigwità, nuqqas ta’ fini sekondarji. Ġiet imfakkra l-beatitudni evanġelika ta’ dawk li huma safja f’qalbhom (ara Mt 5:8), il-kmand li nkunu “safjin bħall-ħamiem” (Mt 10:16) u l-kelmiet tal-Appostlu Pawlu: “Inwarrbu kull ħabi u għajb; u la nimxu bil-qerq u lanqas ngħawġu l-kelma ta’ Alla, iżda nuru l-verità kollha u nħallu l-kuxjenza ta’ kull bniedem tiġġudikana hi quddiem Alla” (2 Kor 4:2). Allura dan hu riferiment għal atteġġjament profond, b’għeruqu fl-Iskrittura, pjuttost milli għal serje ta’ proċeduri jew rekwiżiti ta’ bixra amministrattiva jew ta’ tmexxija. It-trasparenza, fis-sens korrett evanġeliku tagħha, ma tikkompromettix ir-rispett tar-riservatezza u tal-kunfidenzjalità, il-ħarsien tal-persuni, tad-dinjità tagħhom u tad-drittijiet tagħhom anki fil-konfront ta’ pretensjonijiet żbaljati tal-awtorità ċivili. Imma dan kollu ma jista’ qatt jiġġustifika prattiċi kuntrarji għall-Vanġelu jew isir pretest biex nevitaw jew nidfnu azzjonijiet li jeħduha kontra l-ħażen. F’kull każ, f’dak li jmiss is-sigriet tal-qrar, “is-siġill sagramentali hu indispensabbli u ebda setgħa umana ma għandha ġurisdizzjoni, u lanqas tista’ tieħdu fuqha hi” (Franġisku, Diskors lill-Parteċipanti tat-XXX Kors dwar il-Foro Interno organizzat mill-Penitenzerija Appostolika, 29 ta’ Marzu 2019).

97. L-atteġġjament tat-trasparenza, fis-sens li għadu kemm ġie indikat, iħares dik il-fiduċja u dik il-kredibbiltà li Knisja sinodali, attenta għar-relazzjonijiet, ma tistax tgħaddi mingħajrha. Meta l-fiduċja tiġi mxellfa, dawk li jbatu l-konsegwenzi huma l-persuni l-aktar dgħajfa u vulnerabbli. Fejn il-Knisja tgawdi l-fiduċja, prattiċi ta’ trasparenza, rendikont u valutazzjoni jikkontribwixxu biex isaħħuha, u huma element iżjed kritiku hemm fejn il-kredibbiltà tal-Knisja trid terġa’ tinbena mill-ġdid. Dan hu partikularment importanti fil-ħarsien tal-minuri u tal-persuni vulnerabbli (safeguarding).

98. Dawn il-prattiċi jikkontribwixxu biex jiżguraw il-fedeltà tal-Knisja għall-missjoni tagħha. In-nuqqas tagħhom hu waħda mill-konsegwenzi tal-klerikaliżmu u fl-istess waqt ikomplu jkabbruh. Dan jissejjes fuq l-assunzjoni impliċita li dawk li għandhom awtorità fil-Knisja ma għandhomx jagħtu kont tal-azzjonijiet tagħhom u tad-deċiżjonijiet tagħhom, bħallikieku kienu iżolati jew ’il fuq mill-bqija tal-Poplu ta’ Alla. Ma għandniex nappellaw għat-trasparenza u r-rendikont biss meta jkun hemm abbużi sesswali, finanzjarji jew ta’ xi ġeneru ieħor. Dawn jolqtu wkoll l-istil ta’ ħajja tar-Ragħajja, il-pjanijiet pastorali, il-metodi ta’ evanġelizzazzjoni u l-modi li bihom il-Knisja tirrispetta d-dinjità tal-persuna umana, ngħidu aħna fejn jidħlu l-kundizzjonijiet tax-xogħol fi ħdan l-istituzzjonijiet tagħha.

99. Jekk il-Knisja sinodali trid tkun akkoljenti, ir-rendikont għandu jsir prattika komuni fuq kull livell. Madankollu, min għandu rwoli ta’ awtorità hawnhekk għandu responsabbiltà ogħla u hu msejjaħ jagħti kont tagħha lil Alla u lill-Poplu tiegħu. Jekk matul is-sekli nżammet il-prattika li wieħed jagħti kont lis-superjuri, jeħtieġ nirkupraw id-dimensjoni tar-rendikont li l-awtorità hi msejħa tagħti lill-komunità. L-istituzzjonijiet u l-proċeduri kkonsolidati fl-esperjenza tal-ħajja kkonsagrata (bħall-kapitli, iż-żjajjar kanoniċi, u l-bqija), jistgħu jkunu għejun ta’ ispirazzjoni f’dan ir-rigward.

100. Jidhru daqstant ieħor meħtieġa strutturi u xejriet ta’ valutazzjoni regolari tal-mod li bih huma mħaddma r-responsabbiltajiet ministerjali ta’ kull xorta. Il-valutazzjoni ma hix ġudizzju fuq il-persuni: pjuttost hi tgħinna nixħtu dawl fuq l-aspetti pożittivi u l-oqsma ta’ titjib possibbli fl-aġir ta’ min għandu responsabbiltà ministerjali, u tgħin lill-Knisja titgħallem mill-esperjenza, tadatta l-pjanijiet ta’ azzjoni u tibqa’ attenta għal-leħen tal-Ispirtu s-Santu, waqt li tiffoka l-attenzjoni tagħha fuq ir-riżultati tad-deċiżjonijiet f’rabta mal-missjoni.

101. Barra li josservaw dak li hu diġà previst min-normi kanoniċi fejn jidħlu l-kriterji u mekkaniżmi ta’ kontroll, il-Knejjes lokali, u fuq kollox il-gruppi tagħhom flimkien, għandhom jibnu b’mod sinodali għamliet u proċeduri effikaċi ta’ rendikont u valutazzjoni, li jixirqu lill-varjetà ta’ kuntesti, ibda mill-qafas normattiv ċivili, dak li leġittimament tistenna minnhom is-soċjetà u d-disponibbiltajiet effettivi ta’ kompetenzi fil-materja. F’din il-ħidma għandhom jingħataw preferenza metodoloġiji ta’ valutazzjoni parteċipattiva, jiġu vvalorizzati l-kompetenzi ta’ dawk, b’mod partikulari lajċi, li għandhom familjarità akbar mal-proċessi ta’ rendikont u valutazzjoni, u jitħaddem dixxerniment tal-prattiċi tajba diġà preżenti fis-soċjetà ċivili lokali, waqt li jiġu adattati għall-kuntesti lokali. Il-mod kif fuq livell lokali jiġu attwati l-proċessi ta’ rendikont u valutazzjoni jidħol fil-qasam tar-relazzjoni ppreżentata fl-okkażjoni taż-żjajjar ad limina.

102. B’mod partikulari, f’għamliet li jixirqu lid-diversi kuntesti, hemm bżonn niggarantixxu tal-inqas:

a)      tħaddim effettiv tal-Kunsilli tal-affarijiet ekonomiċi;

b)      l-involviment effettiv tal-Poplu ta’ Alla, b’mod partikulari tal-membri l-aktar kompetenti, fil-pjanifikazzjoni pastorali u ekonomika;

ċ)      il-predispożizzjoni u l-pubblikazzjoni (li tixraq lill-kuntest lokali u b’aċċessibbiltà effettiva) ta’ rendikont ekonomiku annwali, kemm jista’ jkun iċċertifikat minn reviżuri esterni, li jagħmel trasparenti l-immaniġġjar tal-beni u tar-riżorsi finanzjarji tal-Knisja u tal-istituzzjonijiet tagħha;

d)      il-predispożizzjoni u l-pubblikazzjoni ta’ rendikont annwali dwar l-iżvolġiment tal-missjoni, li jiġbor fih ukoll illustrazzjoni tal-inizjattivi li jittieħdu f’materja ta’ safeguarding (il-ħarsien tal-minuri u tal-persuni vulnerabbli) u ta’ promozzjoni tal-aċċess ta’ persuni lajċi għal pożizzjonijiet ta’ awtorità u tal-parteċipazzjoni tagħhom fil-proċessi deċiżjonali, bi speċifikazzjoni tal-proporzjon f’rabta mal-ġeneru;

e)      proċeduri ta’ valutazzjoni perjodika tal-iżvolġiment tal-ministeri u l-inkarigi kollha fi ħdan il-Knisja.

Għandna bżonn nintebħu li dan mhuwiex impenn burokratiku b’fini għalih innifsu, imma sforz komunikattiv li jista’ jkun mezz edukattiv fid-dawl tat-tibdil fil-kultura, barra li jippermetti li nagħtu viżibbiltà akbar lil diversi inizjattivi ta’ valur marbuta mal-Knisja u mal-istituzzjonijiet tagħha, li spiss jibqgħu moħbija.

Sinodalità u organiżmi ta’ parteċipazzjoni

103. Is-sehem tal-imgħammdin kollha fil-proċessi deċiżjonali, bħall-prattiċi ta’ rendikont u valutazzjoni, iseħħ permezz ta’ medjazzjonijiet istituzzjonali, qabelxejn l-organiżmi ta’ parteċipazzjoni li fuq livell ta’ Knisja lokali diġà huma previsti mil-Liġi Kanonika. Fil-Knisja Latina dawn huma: Sinodu djoċesan (ara CIC, kan. 466), Kunsill presbiterali (ara CIC, kan. 500, § 2), Kunsill pastorali djoċesan (ara CIC, kan. 514, § 1), Kunsill pastorali parrokkjali (ara CIC, kan. 536), Kusill djoċesan u parrokkjali għall-affarijiet ekonomiċi (ara CIC, kan. 493 u 537). Fil-Knejjes Orjentali Kattoliċi dawn huma: Assemblea eparkjali (ara CCEO, kan. 235 ss.), Kunsill eparkjali għall-affarijiet ekonomiċi (ara CCEO, kan. 262 ss.), Kunsill presbiterali (ara CCEO, kan. 264), Kunsill pastorali eparkjali (ara CCEO, kan. 272 ss.), Kunsilli parrokkjali (ara CCEO, kan. 295). Il-komponenti jagħmlu parti minnhom skont ir-rwol ekkleżjali tagħhom u r-responsabbiltajiet differenti (kariżmi, ministeri, esperjenza jew kompetenza, u l-bqija). Kull wieħed minn dawn l-organiżmi jieħu sehem fid-dixxerniment meħtieġ għat-tħabbira inkulturata tal-Vanġelu, il-missjoni tal-komunità fl-ambjent tagħha u x-xhieda tal-imgħammdin li jagħmlu parti minnha. Jgħin ukoll fil-proċessi deċiżjonali fl-għamliet stabbiliti u jikkostitwixxi l-ambjent meħtieġ biex fih jingħataw rendikont u valutazzjoni, waqt li min-naħa tiegħu jrid jivvaluta u jagħti kont ukoll tal-operat tiegħu. L-organiżmi ta’ parteċipazzjoni huma wieħed mill-ambjenti l-aktar promettenti li fuqhom għandna naħdmu għal attwazzjoni minnufih tal-orjentamenti sinodali, li twassal għal bidliet li jistgħu jidhru fi żmien qasir.

104. Knisja sinodali tibbaża fuq l-eżistenza, fuq l-effiċjenza u fuq il-vitalità effettiva, u mhux biss nominali, ta’ dawn l-organiżmi ta’ parteċipazzjoni, kif ukoll fuq il-funzjonament tagħhom f’konformità mad-dispożizzjonijiet kanoniċi jew mal-konswetidunijiet leġittimi u fuq ir-rispett tal-istatuti u r-regolamenti li jiddixxiplinawhom. Għal din ir-raġuni għandhom ikunu obbligatorji, kif mitlub fit-tappi kollha tal-proċess sinodali, u jistgħu jiżvolġu b’mod sħiħ ir-rwol tagħhom, mhux b’mod purament formali, f’għamla li tixraq lid-diversi kuntesti lokali.

105. F’din l-istess linja, ikun opportun intervent fuq il-funzjonament ta’ dawn l-organiżmi, ibda mill-adozzjoni ta’ metodoloġija ta’ ħidma sinodali. Il-konverżazzjoni fl-Ispirtu, b’adattamenti opportuni, tista’ tkun punt ta’ riferiment. Attenzjoni partikulari għandha tingħata lill-modi ta’ kif jiġu assenjati l-membri. Meta ma hix prevista l-elezzjoni, għandha ssir konsultazzjoni sinodali li tisprimi bl-aktar mod possibbli r-realtà tal-komunità jew tal-Knisja lokali u l-awtorità tipproċedi għan-nomina skont l-eżiti tagħha, b’rispett lejn l-artikulazzjoni bejn konsultazzjoni u deliberazzjoni hawn fuq imfissra. Jeħtieġ ukoll nipprevedu li l-komponenti tal-Kunsilli pastorali djoċesani u parrokkjali jkollhom il-fakultà li jipproponu temi li jidħlu fl-ordni tal-ġurnata, f’xebh ma’ dak li jsir għall-komponenti tal-Kunsill presbiterali.

106. Attenzjoni simili titlob il-kompożizzjoni tal-organiżmi ta’ parteċipazzjoni, b’mod li jiffavorixxi involviment ikbar tan-nisa, taż-żgħażagħ u ta’ dawk li jgħixu f’kundizzjonijiet ta’ faqar jew emarġinazzjoni. Barra minn hekk, huwa fundamentali li f’dawn l-organiżmi jkun hemm imgħammdin impenjati fix-xhieda tal-fidi fir-realtajiet ordinarji tal-ħajja u fid-dinamiċi soċjali, b’dispożizzjoni appostolika u missjunarja rikonoxxuta, u mhux biss persuni impenjati fl-organizzazzjoni tal-ħajja u tas-servizz interni għall-komunità. B’dan il-mod id-dixxerniment ekkleżjali jgawdi minn ftuħ ikbar, kapaċità ta’ analiżi tar-realtà u pluralità ta’ perspettivi. Skont il-ħtiġijiet tad-diversi kuntesti, jista’ jkun opportun li nipprevedu s-sehem ta’ rappreżentanti ta’ Knejjes u Komunjonijiet Insara oħra, f’xebh ma’ dak li seħħ fl-Assemblea sinodali, jew tar-rappreżentanti ta’ reliġjonijiet oħra preżenti fit-territorju. Il-Knejjes lokali u l-gruppi tagħhom flimkien jistgħu b’mod aktar faċli jindikaw xi kriterji għall-kompożizzjoni tal-organiżmi ta’ parteċipazzjoni li jixirqu lil kull kuntest.

107. L-Assemblea tat attenzjoni partikulari lill-esperjenzi ta’ riforma u prattiċi tajba li diġà jseħħu, bħall-ħolqien ta’ xbieki ta’ Kunsilli pastorali fuq livell ta’ komunitajiet ta’ bażi, parroċċi u żoni, sal-Kunsill pastorali djoċesan. Bħala mudell ta’ konsultazzjoni u smigħ, hu propost ukoll l-iżvolġiment ta’ assemblej ekkleżjali fuq il-livelli kollha b’ċerta regolarità, fejn infittxu mhux li nillimitaw il-konsultazzjoni fi ħdan il-Knisja Kattolika, imma li ninfetħu għas-smigħ tas-sehem ta’ Knejjes u Komunjonijiet Insara oħra, waqt li nibqgħu attenti għar-reliġjonijiet l-oħra preżenti fit-territorju.

108. L-Assemblea tipproponi li s-Sinodu djoċesan u l-Assemblea eparkjali jingħataw valur ikbar bħala organi għall-konsultazzjoni regolari min-naħa tal-Isqof tal-porzjon tal-poplu ta’ Alla li hu fdat lilu, bħala post ta’ smigħ, ta’ talb, ta’ dixxerniment, b’mod partikulari meta jiġi għal għażliet relevanti għall-ħajja u l-missjoni ta’ Knisja lokali. Is-Sinodu djoċesan jista’ anki jkun post ta’ tħaddim ta’ rendikont u valutazzjoni: lilu l-Isqof jirrapporta dwar l-attività pastorali fid-diversi oqsma, dwar l-attwazzjoni tal-pjan pastorali, dwar it-tħaddim tal-proċessi sinodali tal-Knisja kollha, dwar l-inizjattivi f’materja ta’ safeguarding, minbarra dwar l-amministrazzjoni tal-finanzi u tal-beni temporali. Għalhekk hu meħtieġ it-tisħiħ tad-dispożizzjonijiet kanoniċi f’din il-materja, b’mod li dawn jirriflettu aħjar il-karattru sinodali missjunarju ta’ kull Knisja lokali, u jipprevedu li s-Sinodi djoċesani u l-Assemblej eparkjali jiltaqgħu fuq bażi regolari u mhux waħda rari.

Parti IV – Sajda kotrana

Il-konverżjoni tar-rabtiet

Id-dixxipli l-oħra […] resqu bid-dgħajsa jkaxkru warajhom ix-xibka bil-ħut. […] Xmun Pietru tala’ fid-dgħajsa u ġibed l-art ix-xibka mimlija b’mija u tlieta u ħamsin ħuta kbira; u minkejja daqshekk ħut, ix-xibka ma nqasmitx. (Ġw 21:8,11)

109. Ix-xbieki mixħuta għall-kelma tal-Irxoxt ippermettew sajda kotrana. Kulħadd ikkollabora biex setgħu jkaxkru x-xbieki, Pietru għandu rwol partikulari. Fil-Vanġelu s-sajda hi azzjoni mwettqa flimkien: kull persuna għandha ħidma preċiża, differenti imma kkordinata ma’ dik tal-oħrajn. Hekk tkun il-Knisja sinodali, magħmula minn rabtiet li jġibu l-għaqda fil-komunjoni u minn spazji għall-varjetà ta’ kull poplu u ta’ kull kultura. Fi żmien li fih qed tinbidel l-esperjenza tal-postijiet li fihom il-Knisja għandha għeruqha u hi pellegrina, jeħtieġ nikkultivaw f’għamliet ġodda l-qsim tad-doni u n-nisġa tar-rabtiet li jorbtuna flimkien, imwieżna mill-ministeru tal-Isqfijiet f’komunjoni bejniethom u mal-Isqof ta’ Ruma.

B’għeruqna mniżżla u pellegrini

110. It-tħabbira tal-Vanġelu, li tqanqal il-fidi fil-qlub tal-bnedmin, twassal għat-twaqqif ta’ Knisja f’post partikulari. Il-Knisja ma nistgħux nifhmuha mingħajr għeruqha mniżżla f’territorju konkret, fi spazju u fi żmien fejn tissawwar esperjenza maqsuma flimkien ta’ laqgħa ma’ Alla li jsalva. Id-dimensjoni lokali tal-Knisja tippreserva d-diversità għanja tal-espressjonijiet ta’ fidi b’għeruqhom imniżżla f’kuntesti speċifiċi kulturali u storiċi, u l-komunjoni tal-Knejjes timmanifesta l-komunjoni tal-fidili fi ħdan il-Knisja waħda. Il-konverżjoni sinodali tistieden b’dan il-mod lil kull persuna biex twessa’ l-ispazju ta’ qalbha, l-ewwel “post” li fih jidwu r-relazzjonijiet kollha tagħna, b’għeruqhom fir-relazzjoni personali ta’ kull wieħed u waħda ma’ Kristu Ġesù u l-Knisja tiegħu. Din hija l-għajn u l-kundizzjoni għal kull riforma tar-rabtiet ta’ appartenenza u tal-postijiet ekkleżjali f’dawl sinodali. L-azzjoni pastorali ma tistax tillimita ruħha li tikkura r-relazzjonijiet bejn persuni li diġà jħossuhom f’sintonija bejniethom, imma għandha tiffavorixxi l-laqgħa ma’ kull persuna.

111. L-esperjenza tat-tniżżil tal-għeruq għandha tqis il-bidliet soċjokulturali li qed jimmodifikaw il-perċezzjoni tal-postijiet. Il-kunċett ta’ post ma jistax jinftiehem iżjed f’termini purament ġeografiċi u spazjali, imma jevoka fi żmienna l-appartenenza għal xibka ta’ relazzjonijiet u għal kultura li l-għeruq territorjali tagħha huma iżjed dinamiċi u flessibbli milli qatt kienu sa issa. L-urbanizzazzjoni hi waħda mill-fatturi prinċipali ta’ din il-bidla: illum, għall-ewwel darba fl-istorja tal-umanità, il-parti l-kbira tal-popolazzjoni dinjija tgħix f’kuntesti urbani. Il-bliet il-kbar spiss huma agglomerati umani bla storja u bla identità li fihom il-persuni jgħixu qishom gżejjer. Ir-rabtiet territorjali tradizzjonali qed tinbidlilhom it-tifsira tagħhom, u hekk il-konfini ta’ parroċċi u djoċesijiet saru inqas ċari. Il-Knisja hi msejħa tgħix qalb dawn il-kuntesti, u tibni mill-ġdid il-ħajja komunitarja, tagħti wiċċ lil realtajiet anonimi u tinseġ relazzjonijiet fraterni. Għal dan il-għan, barra li nivvalorizzaw l-istrutturi li għadhom jidhru idonji, hemm bżonn ta’ kreattività missjunarja li tesplora għamliet ġodda ta’ pastorali u li nindividwaw mixjiet konkreti ta’ kura. Imma jibqa’ veru li r-realtajiet rurali, xi wħud minnhom tassew periferiji eżistenzjali, ma għandhomx jiġu ttraskurati u jitolbu attenzjoni pastorali speċifika, u l-istess il-postijiet tal-emarġinazzjoni u tal-esklużjoni.

112. Iż-żminijiet tagħna huma kkaratterizzati wkoll miż-żieda fil-mobbiltà umana, immotivata minn diversi raġunijiet. Rifuġjati u migranti spiss jiffurmaw komunitajiet dinamiċi, anki fil-prattiċi reliġjużi tagħhom, u hekk jagħmlu aktar multikulturali l-post li fih jistabbilixxu ruħhom. Xi wħud fosthom iżommu rabtiet stretti mal-pajjiżi tal-oriġni, fuq kollox grazzi għall-midja diġitali, u jesperimentaw diffikultà biex jinsġu rabtiet fil-pajjiż il-ġdid; oħrajn jibqgħu bla għeruq. Anki dawk li jgħixu fil-postijiet ta’ immigrazzjoni jintmessu mill-fatt tal-akkoljenza ta’ min jasal. Kulħadd iħossu l-impatt ipprovokat mil-laqgħa mad-diversità ta’ provenjenza ġeografika, kulturali u lingwistika, u huma msejħin jibnu komunitajiet interkulturali. Ma għandux jiġi ttraskurat l-impatt tal-fenomeni migratorji fuq il-ħajja tal-Knejjes. F’dan is-sens, emblematika hi s-sitwazzjoni ta’ xi Knejjes Orjentali Kattoliċi, minħabba n-numru dejjem jikber ta’ fidili fid-dijaspora; hemm bżonn ta’ approċċi ġodda biex jinżammu r-rabtiet mal-Knisja tal-oriġni ta’ dak li jkun, u jinħolqu oħrajn ġodda, fir-rispett lejn l-għeruq spiritwali u kulturali ta’ bosta xorta.

113. Anki t-tixrid tal-kultura diġitali, evidenti b’mod partikulari fost iż-żgħażagħ, qed jibdel mill-qiegħ il-perċezzjoni tal-ispazju u taż-żmien, u jinfluwenza l-attivitajiet ta’ kuljum, il-komunikazzjoni u r-relazzjonijiet interpersonali, inkluża l-fidi. Il-possibbiltajiet li joffri l-internet qed jibdlu l-bixra tar-relazzjonijiet, rabtiet u fruntieri. Imqar jekk illum aħna iktar konnessi minn qatt qabel, spiss jinħassu solitudni u emarġinazzjoni. Barra minn hekk, il-mezzi ta’ midja soċjali jistgħu jiġu utilizzati minn dawk li għandhom interessi ekonomiċi u politiċi li, filwaqt li jimmanipulaw lill-persuni, ixerrdu ideoloġiji u jiġġeneraw polarizzazzjonijiet aggressivi. Din ir-realtà qed issibna fuq sieq waħda u titlob l-għażla li niddedikaw riżorsi biex l-ambjent diġitali jkun post profetiku ta’ missjoni u ta’ tħabbira. Il-Knejjes lokali jinkuraġġixxu, iwieżnu u jakkumpanjaw lil dawk li huma impenjati fil-missjoni fl-ambjent diġitali. Anki l-komunitajiet u l-gruppi diġitali Nsara, b’mod partikulari taż-żgħażagħ, huma msejħa jirriflettu fuq il-mod kif qed joħolqu rabtiet ta’ appartenenza, jippromovu l-laqgħa u d-djalogu, joffru formazzjoni bejn nies tal-istess età, jiżviluppaw modi sinodali kif inkunu Knisja. L-internet, magħmul minn konnessjonijiet, joffri opportunitajiet ġodda biex ngħixu aħjar id-dimensjoni sinodali tal-Knisja.

114. Dawn l-iżviluppi soċjali u kulturali jitolbu mill-Knisja li terġa’ taħseb fuq it-tifsira tad-dimensjoni “lokali” tagħha u li tistħarreġ sew ix-xejriet organizzattivi tagħha, bl-għan li taqdi aħjar il-missjoni tagħha. Imqar jekk nagħrfu l-valur li wieħed iniżżel l-għeruq f’kuntesti ġeografiċi u kulturali konkreti, huwa indispensabbli nifhmu l-“post” bħala r-realtà storika li fiha l-esperjenza umana tieħu l-għamla tagħha. Huwa hemm, fin-nisġa tar-relazzjonijiet li jitwaqqfu fi ħdanha, li l-Knisja hi msejħa tesprimi s-sagramentalità tagħha (ara LG 1) u tiżvolġi l-missjoni tagħha.

115. Ir-relazzjoni bejn post u spazju tissuġġerixxi wkoll riflessjoni fuq il-Knisja bħala “dar”. Meta mhix mifhuma bħala spazju magħluq, inaċċessibbli, li wieħed irid jiddefendih b’kull mod, l-immaġni ta’ dar tevoka possibbiltajiet ta’ akkoljenza, ta’ ospitalità u inklużjoni. Il-ħolqien innifsu hu dar komuni, li fiha l-membri tal-familja waħda umana jgħixu mal-ħlejjaq l-oħra kollha. L-impenn tagħna, imwieżen mill-Ispirtu, hu li naħdmu biex il-Knisja tiġi mifhuma bħala dar akkoljenti, sagrament ta’ laqgħa u ta’ salvazzjoni, skola ta’ komunjoni għall-ulied kollha ta’ Alla. Il-Knisja hija wkoll Poplu ta’ Alla li miexi flimkien ma’ Kristu, li fi ħdanha kull persuna hi msejħa tkun pellegrin tat-tama. Sinjal ta’ dan hi l-prattika tradizzjonali tal-pellegrinaġġi. Il-pjetà popolari hi wieħed mill-imkejjen ta’ Knisja sinodali missjunarja.

116. Il-Knisja lokali, mifhuma bħala Djoċesi jew Eparkija, hija l-qasam fundamentali li fih il-komunjoni tal-imgħammdin kollha fi Kristu tidher bl-aktar mod sħiħ. Fiha l-komunità tinġabar fiċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija ppreseduta mill-Isqof. Kull Knisja lokali hi artikulata fi ħdanha u, fl-istess waqt, tinsab f’relazzjoni mal-Knejjes lokali l-oħra.

117. Waħda mill-artikulazzjonijiet prinċipali tal-Knisja lokali li tagħtina l-istorja hi l-Parroċċa. Il-komunità parrokkjali, li tiltaqa’ fiċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija, hi post ipprivileġġjat ta’ relazzjonijiet, akkoljenza, dixxerniment u missjoni. Il-bidliet fil-kunċett u fil-mod kif ngħixu r-relazzjoni mat-territorju jitolbu li nifhmu b’mod ġdid il-mod kif hi msawra. Dak li jikkaratterizzaha hu li tkun proposta ta’ komunità fuq bażi li mhix elettiva. Fiha jinġemgħu persuni ta’ ġenerazzjonijiet, professjonijiet, provenjenzi ġeografiċi, klassijiet soċjali u kundizzjonijiet ta’ ħajja differenti. Biex twieġeb għall-esiġenzi ġodda tal-missjoni hi msejħa biex tinfetaħ għal għamliet ġodda ta’ azzjoni pastorali li jagħtu kas taċ-ċaqliq tal-persuni u t-“territorju eżistenzjali” li fih tiżviluppa ħajjithom. Billi tippromovi b’mod partikulari l-Inizjazzjoni Nisranija u toffri akkumpanjement u formazzjoni, tkun kapaċi twieżen il-persuni fid-diversi fażijiet tal-ħajja u fit-twettiq tal-missjoni tagħhom fid-dinja. Hekk jidher b’mod aktar ċar li l-Parroċċa mhix iċċentrata fuqha nfisha, imma orjentata għall-missjoni u msejħa twieżen l-impenn ta’ tant persuni li b’modi differenti jgħixu u jagħtu xhieda tal-fidi tagħhom fil-professjoni u fl-attività soċjali, kulturali, politika. F’ħafna reġjuni tad-dinja l-komunitajiet Insara żgħar jew komunitajiet ekkleżjali tal-bażi huma l-art li fuqha jistgħu jwarrdu relazzjonijiet intensi ta’ qrubija u reċiproċità, u joffru l-okkażjoni biex wieħed jgħix b’mod konkret is-sinodalità.

118. Nirrikonoxxu l-ħila tal-Istituti ta’ ħajja kkonsagrata, tas-Soċjetajiet ta’ ħajja appostolika, kif ukoll tal-Assoċjazzjonijiet, il-Movimenti u l-Komunitajiet Ġodda, li jniżżlu għeruqhom fit-territorju u fl-istess waqt jorbtu flimkien postijiet u oqsma differenti, anki fuq livell nazzjonali jew internazzjonali. Spiss hija l-azzjoni tagħhom, flimkien ma’ dik ta’ tant persuni individwali u gruppi informali, li twassal il-Vanġelu fl-iktar postijiet differenti: sptarijiet, ħabsijiet, djar tal-anzjani, ċentri ta’ akkoljenza għall-migranti, minuri, emarġinati u vittmi tal-vjolenza; postijiet edukattivi u ta’ formazzjoni, skejjel u universitajiet, li fihom jiltaqgħu żgħażagħ u familji; postijiet tal-kultura, tal-politika u tal-iżvilupp uman integrali fejn jiġu maħsuba u msawra għamliet ġodda ta’ ħajja flimkien. Inħarsu bi gratitudni wkoll lejn il-monasteri, postijiet ta’ konvokazzjoni u ta’ dixxerniment, profezija ta’ xi ħaġa “aktar” li tmiss lill-Knisja kollha u torjenta l-mixja tagħha. Hi r-responsabbiltà speċifika tal-Isqof djoċesan jew eparkjali li janima din il-multipliċità u jieħu ħsieb tar-rabtiet ta’ għaqda. Istituti u aggregazzjonijiet huma msejħa jaġixxu f’sinerġija mal-Knisja lokali, u jieħdu sehem fid-dinamiżmu tas-sinodalità.

119. Anki l-valorizzazzjoni tal-postijiet “intermedji” bejn Knisja lokali u Knisja universali – bħall-Provinċja ekkleżjastika u l-gruppi ta’ Knejjes fuq bażi nazzjonali jew kontinentali – tista’ tiffavorixxi preżenza iktar sinifikattiva tal-Knisja fil-postijiet ta’ żmienna. Il-mobbiltà li kompliet tikber u l-interkonnessjonijiet tal-lum qed jirrendu aktar fluwidi l-konfini bejn il-Knejjes u spiss jitolbu minna li naħsbu u naġixxu fi ħdan “territorju soċjo-kulturali ta’ ċertu daqs”, li fih, waqt li titħalla barra kull xorta ta’ “partikolariżmu falz”, il-ħajja Nisranija “taddatta ruħha għad-dehen u x-xejra ta’ kull xorta ta’ kultura” (AG 22).

Qsim ta’ doni

120. Li nimxu flimkien fid-diversi postijiet bħala dixxipli ta’ Ġesù fid-diversità tal-kariżmi u tal-ministeri, l-istess bħal fil-qsim ta’ doni bejn il-Knejjes, dan hu sinjal effikaċi tal-preżenza tal-imħabba u tal-ħniena ta’ Alla fi Kristu li ssieħeb, twieżen u torjenta fin-nifs tal-Ispirtu s-Santu l-mixja tal-umanità lejn is-Saltna. Il-qsim ta’ doni jinvolvi d-dimensjonijiet kollha tal-ħajja tal-Knisja. Imwaqqfa fi Kristu bħala l-Poplu ta’ Alla minn qalb il-popli kollha tal-art u artikulata dinamikament fil-komunjoni tal-Knejjes lokali, tal-gruppi tagħhom flimkien, tal-Knejjes sui iuris fi ħdan il-Knisja waħda u kattolika, hija tgħix il-missjoni tagħha tiffavorixxi u tilqa’ “l-għana, ir-riżorsi u d-drawwiet tal-popli; waqt li tassimilahom hija tippurifikahom, issaħħaħhom u tgħollihom” (LG 13). L-eżortazzjoni tal-Appostlu Pietru – “kull wieħed minnkom jgħix skont id-don li rċieva u jinqeda bih għall-ġid tal-oħrajn; hekk tkunu amministraturi tajbin tal-grazzja ta’ Alla, li hi ta’ ħafna xorta” (1 Piet 4:10) – tista’ bla dubju ta’ xejn tapplika għal kull Knisja lokali. Eżempju paradigmatiku u li jnebbaħna ta’ dan il-qsim ta’ doni, li llum aħna mitluba ngħixuh u nieqfu fuqu mill-ġdid b’attenzjoni partikulari minħabba fiċ-ċirkutanzi storiċi li nbidlu u li jippressaw fuqna, hu dak bejn il-Knejjes ta’ tradizzjoni Latina u l-Knejjes Orjentali Kattoliċi.  Xefaq sinifikattiv ta’ novità u ta’ tama li fih jistgħu jitwettqu għamliet ta’ qsim tad-doni, tat-tiftix tal-ġid komuni u ta’ impenn ikkordinat fuq kwistjonijiet soċjali ta’ rilevanza globali hu dak li qed naraw, ngħidu aħna, f’oqsma ġeografiċi kbar sopranazzjonali u interkulturali bħall-Amażonja, il-baċir tax-xmara Congo, il-Baħar Mediterran.

121. Il-Knisja, fuq livell lokali u fl-għaqda kattolika tagħha, trid tkun xibka ta’ relazzjonijiet li permezz tagħhom tiċċirkola u hi promossa l-profezija tal-kultura tal-laqgħa, tal-ġustizzja soċjali, tal-inklużjoni tal-gruppi marġinali, tal-fraternità bejn il-popli, tal-kura tad-dar komuni. It-taħriġ konkret ta’ din il-profezija jitlob li l-ġid ta’ kull Knisja jinqasam fi spirtu ta’ solidarjetà, mingħajr paternaliżmu jew assistenzjaliżmu, fir-rispett tad-diversi identitajiet u fil-promozzjoni ta’ reċiproċità sana, bl-impenn – fejn meħtieġ – li nikkuraw il-feriti tal-memorja u naqbdu mixjiet ta’ rikonċiljazzjoni. Il-qsim ta’ doni u tar-riżorsi bejn Knejjes lokali ta’ diversi reġjuni jiffavorixxi l-għaqda tal-Knisja, u joħloq rabtiet bejn il-komunitajiet Insara involuti. Jeħtieġ li jkollna l-kundizzjonijiet biex niggarantixxu li l-presbiteri li jmorru jgħinu lill-Knejjes foqra fil-kleru ma jkunux biss rimedju funzjonali, imma riżorsa biex tikber il-Knisja li tibgħathom u dik li tilqagħhom. Bl-istess mod jeħtieġ naħdmu biex l-għajnuniet ekonomiċi ma jispiċċawx assistenzjaliżmu, imma jippromovu solidarjetà evanġelika u jitħaddmu b’mod trasparenti u affidabbli.

122. Il-qsim tad-doni għandu tifsira kruċjali anki fil-mixja lejn l-għaqda sħiħa u viżibbli bejn il-Knejjes u l-Komunjonijiet Insara kollha u, wara kollox, jirrappreżenta sinjal effikaċi ta’ dik l-għaqda, fil-fidi u fl-imħabba ta’ Kristu, li tippromovi l-kredibbiltà u l-effett tal-missjoni Nisranija (ara Ġw 17:21). San Ġwani Pawlu II applika din l-esperessjoni għad-djalogu ekumeniku: “Id-djalogu mhuwiex biss bdil ta’ fehmiet. B’xi mod hu dejjem ‘bdil ta’ doni’” (UUS 28). Kien fl-impenn biex jinkarnaw il-Vanġelu wieħed fid-diversità tal-kuntesti kulturali, taċ-ċirkustanzi storiċi u tal-isfidi soċjali, li d-diversi tradizzjonijiet Insara, fis-smigħ tal-Kelma ta’ Alla u tal-leħen tal-Ispirtu s-Santu, nisslu matul is-sekli frott kotran ta’ qdusija, ta’ karità, ta’ spiritwalità, ta’ teoloġija, ta’ solidarjetà fuq livell soċjali u kulturali. Wasal il-waqt li nagħmlu teżor minn dan l-għana prezzjuż: b’ġenerożità, b’sinċerità, bla preġudizzji, bi gratitudni lejn il-Mulej, bi ftuħ reċiproku, nagħmlu don wieħed mill-ieħor bla ma nippreżumu li l-oħrajn huma proprjetà esklussiva tagħna. Anki l-eżempju tal-qaddisin u xhieda tal-fidi ta’ Knejjes u Komunjonijiet Insara oħra huwa don li nistgħu nirċievu, u ndaħħlu t-tifkira tagħhom fil-kalendarju liturġiku tagħna, b’mod partikulari għall-martri.

123. Fid-Dokument dwar il-fraternità umana għall-paċi dinjija u l-konvivenza komuni, iffirmat mill-Papa Franġisku u l-Imam il-Kbir ta’ Al-Azhar Ahmed Al-Tayyeb f’Abu Dhabi fl-4 ta’ Frar 2019, huma ddikjaraw ir-rieda li “naddottaw il-kultura tad-djalogu bħala triq, il-kollaborazzjoni komuni bħala mġiba, l-għarfien reċiproku bħala metodu u kriterju”. Din mhix xi aspirazzjoni irrealistika jew xi ħaġa li tista’ tagħżilha jew ma tagħżilhiex fil-mixja tal-Poplu ta’ Alla fl-illum tal-istorja. F’din it-triq il-Knisja sinodali tħabrek biex timxi, fid-diversi postijiet li fihom tgħix, mal-membri tat-twemmin ta’ reliġjonijiet oħra u mal-persuni ta’ konvinzjonijiet oħra, waqt li taqsam b’xejn il-ferħ tal-Vanġelu u tilqa’ bi gratitudni d-doni rispettivi tagħhom: biex nibnu flimkien, bħala aħwa lkoll, fi spirtu ta’ qsim u għajnuna reċiproka (ara GS 40), il-ġustizzja, il-fraternità, il-paċi u d-djalogu interreliġjuż. F’xi reġjuni oħra, komunitajiet żgħar qrib ta’ xulxin, li fihom il-persuni jiltaqgħu lil hemm mill-appartenenza reliġjuża, joffru l-ambjent it-tajjeb għal djalogu tripliku: tal-ħajja, tal-azzjoni u tat-talb.

Rabtiet għall-għaqda: Konferenzi episkopali u Assemblej ekkleżjali

124. Ix-xefaq tal-komunjoni fil-qsim tad-doni hu l-kriterju li jnebbaħ ir-relazzjonijiet bejn il-Knejjes. Dan jorbot l-attenzjoni għar-rabtiet li jsawru l-għaqda tal-Knisja kollha mar-rikonoxximent u l-apprezzament tal-partikularitajiet marbuta mal-kuntest li fih tgħix kull Knisja lokali, bl-istorja u t-tradizzjoni tagħha. L-adozzjoni ta’ stil sinodali tippermetti lill-Knejjes li jiċċaqilqu b’ritmi differenti. Id-differenzi ta’ ritmu jistgħu jkunu vvalorizzati bħala espressjonijiet ta’ diversità leġittima u bħala opportunità ta’ qsim ta’ doni u ta’ arrikkiment reċiproku. Dan ix-xefaq komuni jitlob li niddixxernu, nidentifikaw u nippromovu strutturi u prattiċi konkreti biex inkunu Knisja sinodali f’missjoni.

125. Il-Konferenzi episkopali jesprimu u jwettqu l-kolleġġjalità tal-Isqfijiet biex tgħin fil-komunjoni bejn il-Knejjes u twieġeb b’mod iżjed effikaċi għall-ħtiġijiet tal-ħajja pastorali. Huma strument fundamentali biex jinħolqu rabtiet, ikun hemm qsim ta’ esperjenzi u prattiċi tajba bejn il-Knejjes, u jiġu adattati l-ħajja Nisranija u l-espressjoni tal-fidi għad-diversi kulturi. Għandhom ukoll rwol importanti fl-iżvilupp tas-sinodalità, bl-involviment tal-Poplu kollu ta’ Alla. Fid-dawl ta’ dak kollu li ħareġ matul il-proċess sinodali, nipproponu:

a)      li jinġabar il-frott tar-riflessjoni fuq l-istatut teoloġiku u ġuridiku tal-Konferenzi episkopali;

b)      li jiġi ppreċiżat il-qasam tal-kompetenza duttrinali u dixxiplinari tal-Konferenzi episkopali. Mingħajr ma tiġi kompromessa l-awtorità tal-Isqof fil-Knisja fdata lilu, u lanqas imqiegħda f’riskju l-għaqda u l-kattoliċità tal-Knisja, it-tħaddim kolleġġjali ta’ din il-kompetenza jista’ jiffavorixxi t-tagħlim awtentiku tal-fidi waħda b’mod adegwat u inkulturat fid-diversi kuntesti, u jindividwa l-espressjonijiet liturġiċi, kateketiċi, dixxiplinari, pastorali, teoloġiċi u spiritwali opportuni (ara AG 22);

ċ)      li ssir valutazzjoni tal-esperjenza tal-funzjonament reali tal-Konferenzi episkopali, tar-relazzjonijiet bejn l-episkopati u mas-Santa Sede, biex jiġu individwati r-riformi konkreti li għandhom isiru. Iż-żjajjar ad limina Apostolorum jistgħu jkunu okkażjoni tajba għal valutazzjoni bħal din;

d)      li jkun hemm mod kif id-Djoċesijiet kollha jkunu parti minn Provinċja ekkleżjastika u minn Konferenza episkopali (ara CD 40);

e)      li tiġi speċifikata r-rabta ekkleżjali li jġibu magħhom id-deċiżjonijiet meħuda minn Konferenza episkopali, fejn tidħol id-Djoċesi proprja, għal kull Isqof li ħa sehem f’dawk l-istess deċiżjonijiet.

126. Fil-proċess sinodali s-seba’ Assemblej ekkleżjali kontinentali, li seħħu fil-bidu tas-sena 2023, kienu novità rilevanti u huma wirt li għandu jiġi vvalorizzat bħala mod effikaċi kif jitwettaq it-tagħlim konċiljari fuq il-valur ta’ “kull territorju soċjo-kulturali kbir” fit-tiftix ta’ “tfassil tajjeb tal-ħajja Nisranija” (AG 22). Irid jiġi ċċarat aktar l-istatut teoloġiku u kanoniku, kif ukoll dak tal-gruppi kontinentali ta’ Konferenzi episkopali, biex jista’ jinħasad il-frott tal-potenzjalitajiet għal żvilupp akbar ta’ Knisja sinodali. Hu partikularment dmir tal-Presidenti ta’ dawn il-gruppi kontinentali ta’ Konferenzi episkopali li jinkuraġġixxu u jwieżnu t-twettiq ta’ din l-esperjenza.

127. Fl-Assemblej ekkleżjali (reġjonali, nazzjonali, kontinentali) il-membri, li jesprimu u jirrappreżentaw il-firxa wiesgħa tal-Poplu ta’ Alla (inklużi l-Isqfijiet), jipparteċipaw fid-dixxerniment li jippermetti lill-Isqfijiet, kolleġġjalment, li jassumu d-deċiżjonijiet li għandhom jieħdu minħabba l-ministeru fdat lilhom. Din l-esperjenza turi kif is-sinodalità tippermettilna nartikulaw konkretement l-involviment ta’ kulħadd (il-Poplu qaddis ta’ Alla) u l-ministeru ta’ xi wħud (il-Kulleġġ tal-Isqfijiet) fil-proċess tad-deċiżjonijiet li jolqtu l-missjoni tal-Knisja. Nipproponu li d-dixxerniment jista’ jinkludi, f’għamliet li jixirqu lid-diversità tal-kuntesti, spazji ta’ smigħ u ta’ djalogu mal-Insara l-oħra, ir-rappreżentanti ta’ reliġjonijiet oħra, l-istituzzjonijiet pubbliċi, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u s-soċjetà sħiħa.

128. Minħabba s-sitwazzjonijiet soċjali u politiċi partikulari, xi Konferenzi episkopali jsibu diffikultà jieħdu sehem f’Assemblej kontinentali jew organiżmi ekkleżjali sopranazzjonali. Hu dmir tas-Santa Sede li tgħinhom, u tippromovi d-djalogu u l-fiduċja reċiproka mal-Istati, biex tingħatalhom il-possibbiltà li jidħlu f’relazzjoni ma’ Konferenzi episkopali oħra, fil-perspettiva tal-qsim tad-doni.

129. Biex ikollna “‘deċentralizzazzjoni’ sana” (EG 16) u inkulturazzjoni effikaċi tal-fidi, hemm bżonn mhux biss li nagħrfu r-rwol tal-Konferenzi episkopali, imma anki nivvalutaw mill-ġdid l-istituzzjoni ta’ Konċilji partikulari, kemm provinċjali u kemm plenarji, li ċ-ċelebrazzjoni perjodika tagħhom kienet obbligu għall-biċċa l-kbira tal-istorja tal-Knisja u li huma previsti mid-Drittu attwali fl-ordinament Latin (ara CIC, kan. 439-446). Dawn għandhom ikunu msejħa perjodikament. Il-proċedura għall-għarfien tal-konklużjonijiet tal-Konċilji partikulari min-naħa tas-Santa Sede (recognitio) għandha tiġi riformata, biex tiġi mħeġġa l-pubblikazzjoni malajr tagħhom, u tindika termini temporali preċiżi jew, fil-każ ta’ kwistjonijiet purament pastorali u dixxiplinari (li ma jolqtux direttament kwistjonijiet ta’ fidi, morali jew dixxiplina sagramentali), tintroduċi preżunzjoni ġuridika, ekwivalenti għall-kunsens impliċitu.

Is-servizz tal-Isqof ta’ Ruma

130. Il-proċess sinodali għen biex fid-dawl tas-sinodalità nerġgħu nħarsu wkoll lejn il-mod ta’ taħriġ tal-ministeru tal-Isqof ta’ Ruma. Fil-fatt, is-sinodalità tartikola b’mod sinfoniku d-dimensjoni komunitarja (ilkoll), kolleġġjali (xi wħud) u personali (waħda) ta’ kull Knisja lokali u tal-Knisja kollha. F’din il-perspettiva, il-ministeru Petrin hu intrinsiku għad-dinamika sinodali, kif ukoll għad-dimensjoni komunitarja, li tinkludi lill-Poplu kollu ta’ Alla, u dik kolleġġjali tal-ministeru episkopali (ara CTI, n. 64).

131. Nistgħu għalhekk nifhmu l-importanza tal-affermazzjoni konċiljari li tgħid li “fil-komunjoni ekkleżjastika jinsabu, bid-dritt kollu, xi knejjes partikolari li għandhom it-tradizzjonijiet tagħhom li ma jnaqqsu xejn mill-primat tal-katedra ta’ Pietru li jippresiedi l-assemblea universali tal-karità, iħares id-diversitajiet leġittimi u fl-istess ħin jgħasses biex dak li hu partikolari mhux biss ma jagħmilx ħsara lill-għaqda iżda jserviha ta’ ġid” (LG 13). L-Isqof ta’ Ruma, prinċipju u fundament ta’ għaqda fil-Knisja (ara LG 23), huwa l-garanti tas-sinodalità: huwa hu li għandu jsejjaħ lill-Knisja f’Sinodu, jippresidieh u jikkonferma r-riżultati tiegħu. Bħala Suċċessur ta’ Pietru, għandu rwol uniku fil-ħarsien tad-depożitu tal-fidi u tal-morali, biex jiżgura li l-proċessi sinodali jkunu għammiela għall-għaqda u x-xhieda. Flimkien mal-Isqof ta’ Ruma, il-Kulleġġ episkopali għandu rwol insostitwibbli f’li jirgħa l-Knisja kollha (ara LG 22-23) u f’li jippromovi s-sinodalità fil-Knejjes lokali kollha.

132. Bħala garanti tal-għaqda fid-diversità, l-Isqof ta’ Ruma jiżgura l-ħarsien tal-identità tal-Knejjes Orjentali Kattoliċi, f’rispett lejn it-tradizzjonijiet teoloġiċi, kanoniċi, liturġiċi, spiritwali u pastorali tagħhom fuq medda ta’ sekli. Dawn il-Knejjes huma mogħnija bi strutturi sinodali deliberattivi tagħhom: Sinodu tal-isqfijiet tal-Knisja patrijarkali u arċiveskovili maġġuri (ara CCEO, kan. 102ss., 152), Konċilju provinċjali (ara CCEO, kan. 137), Kunsill tal-Ġerarki (ara CCEO, kan. 155§1, 164ss.) u, fl-aħħar nett, l-Assemblej tal-Ġerarki tad-diversi Knejjes sui iuris (ara CCEO, kan. 322). Bħala Knejjes sui iuris f’komunjoni sħiħa mal-Isqof ta’ Ruma, huma jikkonservaw l-identità Orjentali tagħhom u l-awtonomija tagħhom. Fil-qafas tas-sinodalità, huwa oportun li flimkien nerġgħu nħarsu lejn l-istorja biex infejqu l-feriti tal-imgħoddi u napprofondixxu l-modi kif ngħixu l-komunjoni, li jwasslu wkoll għal adattament fir-relazzjonijiet bejn il-Knejjes Orjentali Kattoliċi u l-Kurja Rumana. Ir-relazzjonijiet bejn Knisja Latina u Knejjes Orjentali Kattoliċi għandhom ikunu kkaratterizzati minn qsim ta’ doni, mill-kollaborazzjoni u mill-arrikkiment reċiproku.

133. Biex issaħħaħ dawn ir-relazzjonijiet, l-Assemblea Sinodali tipproponi li jitwaqqaf Kunsill ta’ Patrijarki, Arċisqfijiet Maġġuri u Metropoliti tal-Knejjes Orjentali Kattoliċi ppresedut mill-Papa, li jkunu espressjoni ta’ sinodalità u strument li jippromovi l-komunjoni u l-qsim flimkien tal-wirt liturġiku, teoloġiku, kanoniku u spiritwali. L-eżodu ta’ tant fidili Orjentali f’reġjuni ta’ rit Latin qed jirriskja li jikkomprometti l-identità tagħhom. Biex nistgħu naffrontaw din is-sitwazzjoni, irridu nelaboraw strumenti u normi bl-għan li jsaħħu bl-aħjar mod il-kollaborazzjoni bejn Knisja Latina u Knejjes Orjentali Kattoliċi. L-Assemblea sinodali tirrakkomanda d-djalogu sinċier u l-kollaborazzjoni fraterna bejn Isqfijiet Latini u Orjentali, biex tiġi żgurata għajnuna pastorali aħjar għall-fidili Orjentali neqsin minn presbiteri tar-rit tagħhom u biex jiġi garantit, bl-awtonomija t-tajba, l-involviment tal-Isqfijiet Orjentali fil-Konferenzi episkopali. Fl-aħħar nett tipproponi lill-Papa li jsejjaħ Sinodu Speċjali biex jippromovi t-tisħiħ u t-twarrid mill-ġdid tal-Knejjes Orjentali Kattoliċi.

134. Ir-riflessjoni dwar it-tħaddim tal-ministeru Petrin f’dawl sinodali għandha ssir fil-perspettiva tad-“‘deċentralizzazzjoni’ sana” (EG 16), imħeġġa mill-Papa Franġisku u mitluba minn bosta Konferenzi episkopali. Fil-formulazzjoni li tagħtiha l-Kostituzzjoni Appostolika Prædicate Evangelium, din tfisser “li nħallu f’idejn il-kompetenza tar-Ragħajja l-fakultà li jsolvu ‘fit-tħaddim tal-ħidma tagħhom ta’ mgħallma’ u ta’ Ragħajja l-kwistjonijiet li jafu tajjeb u li ma jmissux l-għaqda tad-duttrina, tad-dixxiplina u tal-komunjoni tal-Knisja, dejjem huma u jaġixxu b’dik il-korresponsabbiltà li hi frott u espressjoni ta’ dak il-mysterium communionis speċifiku li hi l-Knisja” (PE II, 2). Biex nipproċedu f’din id-direzzjoni, nistgħu nindividwaw permezz ta’ studju teoloġiku u kanoniku liema materji għandhom ikunu riservati għall-Papa (reservatio papalis) u liema jisgħu jintraddu lura lill-Isqfijiet fil-Knejjes tagħhom jew gruppi ta’ Knejjes, fil-linja tal-Motu Proprju riċenti Competentias quasdam decernere (15 ta’ Frar 2022). Dan fil-fatt jassenja “xi kompetenzi, dwar dispożizzjonijiet kodiċjali bl-għan li jiggarantixxu l-għaqda tad-dixxiplina tal-Knisja kollha, lis-setgħa eżekuttiva tal-Knejjes u tal-istituzzjonijiet ekkleżjali lokali” msejsa fuq id-“dinamika ekkleżjali tal-komunjoni” (Preambolu). Anki l-elaborazzjoni tan-normattiva kanonika min-naħa ta’ min għandu l-ħidma u l-awtorità fiha, għandu jkollha stil sinodali u timmatura bħala frott ta’ dixxerniment ekkleżjali.

135. Il-Kostituzzjoni Appostolika Prædicate Evangelium għaġnet f’sens sinodali u missjunarju s-servizz tal-Kurja Rumana, b’insistenza fuq il-fatt li hi “ma tinsabx bejn il-Papa u l-Isqfijiet, imma pjuttost hi għas-servizz tat-tnejn skont il-modi li huma proprji tan-natura ta’ kull wieħed” (PE I, 8). L-attenzjoni tagħha għandha tippromovi kollaborazzjoni akbar bejn id-Dikasteri u tiffavorixxi s-smigħ tal-Knejjes lokali. Qabel ma jippubblikaw dokumenti normattivi importanti, id-Dikasteri huma mħeġġa jwettqu konsultazzjoni mal-Konferenzi episkopali u mal-organiżmi korrispondenti tal-Knejjes Orjentali Kattoliċi. Fil-loġika tat-trasparenza u tar-rendikont, imfissra qabel, jistgħu eventwalment jiġu previsti għamliet ta’ valutazzjoni perjodika tal-operat tal-Kurja. Din il-valutazzjoni, f’perspettiva sinodali missjunarja, tista’ tkun ukoll għar-Rappreżentanti pontifiċji. Iż-żjajjar ad limina Apostolorum huma l-ogħla mument tar-relazzjonijiet tar-Ragħajja tal-Knejjes lokali mal-Isqof ta’ Ruma u mal-iktar kollaboraturi stretti tiegħu fil-Kurja Rumana. Ħafna Isqfijiet jixtiequ li tiġi riveduta l-bixra li biha jsiru, b’mod li jsiru dejjem aktar okkażjonijiet ta’ qsim miftuħ u smigħ reċiproku. Importanti għall-ġid tal-Knisja li niffavorixxu l-għarfien reċiproku u r-rabtiet ta’ komunjoni bejn il-membri tal-Kulleġġ tal-Kardinali, waqt li wieħed iżomm ukoll quddiem għajnejh id-diversità tagħhom ta’ provenjenza u ta’ kultura. Is-sinodalità għandha tnebbaħ il-kollaborazzjoni tagħhom fil-ministeru Petrin u d-dixxerniment kolleġġjali tagħhom fil-Konċistorji ordinarji u straordinarji.

136. Fost il-postijiet fejn tiġi pprattikata s-sinodalità u l-kolleġġjalità fuq livell tal-Knisja kollha ċertament jispikka s-Sinodu tal-Isqfijiet, li l-Kostituzzjoni Appostolika Episcopalis communio bidlet minn ġrajja għal proċess ekkleżjali. Imwaqqaf minn San Pawlu VI bħala assemblea ta’ Isqfijiet imsejħa biex jieħdu sehem, permezz tal-pariri tagħhom, fl-attenzjoni tal-Papa għall-Knisja kollha, issa, fl-għamla ta’ proċess f’fażijiet, hu espressjoni u strument tar-relazzjoni kostituttiva bejn il-Poplu kollu ta’ Alla, il-Kulleġġ tal-Isqfijiet u l-Papa. Il-Poplu qaddis kollu ta’ Alla, l-Isqfijiet li lilhom huma fdati l-porzjonijiet singoli tiegħu u l-Isqof ta’ Ruma fil-fatt jieħdu sehem bil-jedd kollu fil-proċess sinodali, kull wieħed skont il-funzjoni tiegħu. Din il-parteċipazzjoni tidher fl-Assemblea sinodali miġbura madwar il-Papa, li, fil-kompiżizzjoni tagħha, turi l-kattoliċità tal-Knisja. B’mod partikulari, kif fisser il-Papa Franġisku, il-kompożizzjoni ta’ din is-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja hi “aktar minn fatt kontinġenti. Hi tesprimi mod ta’ tħaddim tal-ministeru episkopali koerenti mat-Tradizzjoni ħajja tal-Knejjes u mat-tagħlim tal-Konċilju Vatikan II”  (Intervent fl-Ewwel Kongregazzjoni Ġenerali tat-Tieni Sessjoni tas-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet, 2 ta’ Ottubru 2024). Is-Sinodu tal-Isqfijiet, waqt li żamm in-natura episkopali tiegħu, ra u jista’ jara wkoll fil-futur fil-parteċipazzjoni ta’ membri oħra tal-Poplu ta’ Alla “l-bixra li hu msejjaħ jassumi t-tħaddim tal-awtorità episkopali fi Knisja li taf li hi kostituttivament relazzjonali u għalhekk sinodali” (ibid.) għall-missjoni. Fl-approfondiment tal-identità tas-Sinodu tal-Isqfijiet, hu essenzjali li fil-proċess sinodali u fl-Assemblej tidher u sseħħ konkretement l-artikulazzjoni bejn l-involviment ta’ kulħadd (il-Poplu qaddis ta’ Alla), il-ministeru ta’ xi wħud (il-Kulleġġ tal-Isqfijiet) u l-presidenza ta’ wieħed (is-Suċċessur ta’ Pietru).

137. Fost il-frott l-aktar sinifikattiv tas-Sinodu 2021-2024 hemm l-intensità tal-moviment ekumeniku. Il-ħtieġa li nsibu “sura tat-tħaddim tal-Primat li […] jkun miftuħ għal din il-qagħda ġdida” (UUS 95) hi sfida fundamentali kemm għal Knisja sinodali missjunarja u kemm għall-għaqda tal-Insara. Is-Sinodu jifraħ bil-pubblikazzjoni riċenti tad-Dikasteru għall-Promozzjoni tal-Għaqda tal-Insara L-Isqof ta’ Ruma. Primat u sinodalità fid-djalogi ekumeniċi u fit-tweġibiet għall-Enċiklika “Ut unum sint”, li toffri spunti għal aktar approfondiment. Id-dokument juri li l-promozzjoni tal-għaqda tal-Insara hi aspett essenzjali essenzjali tal-ministeru tal-Isqof ta’ Ruma u li l-mixja ekumenika għenet biex ikun hemm għarfien aktar fil-fond. Il-proposti konkreti li fih dwar qari mill-ġdid jew kummentarju uffiċjali tad-definizzjonijiet dommatiċi tal-Konċilju Vatikan I fuq il-primat, distinzjoni iżjed ċara bejn id-diversi responsabbiltajiet tal-Papa, il-promozzjoni tas-sinodalità u t-tiftix ta’ mudell ta’ għaqda msejjes fuq ekkleżjoloġija ta’ komunjoni, joffru perspettivi promettenti għall-mixja ekumenika. L-Assemblea sinodali tawgura li dan id-dokument iservi ta’ bażi għal iktar riflessjonijiet mal-Insara l-oħra, “magħqudin flimkien”,  fuq it-tħaddim tal-ministeru tal-għaqda tal-Isqof ta’ Ruma bħala “qadi ta’ mħabba magħruf min-naħa u mill-oħra” (UUS 95).

138. L-għana li ħareġ mis-sehem tad-Delegati fraterni fl-Assemblea sinodali, ġejjin minn Knejjes u Komunjonijiet Insara oħra, jistedinna nagħtu iktar attenzjoni lill-prattiċi sinodali tas-sieħba ekumeniċi tagħna, kemm fil-Lvant u kemm fil-Punent. Id-djalogu ekumeniku hu fundamentali biex niżviluppaw l-għarfien tas-sinodalità u tal-għaqda tal-Knisja. Dan iwassalna biex nimmaġinaw prattiċi sinodali ekumeniċi, sa għamliet ta’ konsultazzjoni u dixxerniment fuq kwistjonijiet ta’ interess urġenti u li jinteressaw lilna lkoll, kif tista’ tkun iċ-ċelebrazzjoni ta’ Sinodu ekumeniku fuq l-evanġelizzazzjoni. Jistedinna wkoll nagħtu kont b’mod reċiproku ta’ dak li aħna, ta’ dak li nagħmlu u ta’ dak li ngħallmu. Fl-għeruq ta’ din il-possibbiltà hemm il-fatt li aħna magħqudin fil-Magħmudija waħda, li minnha toħroġ l-identità tal-Poplu ta’ Alla u d-dinamiżmu ta’ komunjoni, parteċipazzjoni u missjoni.

139. Fl-2025, sena ġubilari, jaħbat ukoll l-anniversarju mill-ewwel Konċilju Ekumeniku, li fih ġie fformulat b’mod sinodali s-Simbolu tal-fidi li jgħaqqad lill-Insara kollha. Il-preparazzjoni u l-kommemorazzjoni konġunta tal-1,700 anniversarju tal-Konċilju ta’ Nicea għandhom ikunu okkażjoni biex napprofondixxu u nistqarru flimkien il-fidi Kristoloġika u biex inqiegħdu fil-prattika xejriet ta’ sinodalità bejn l-Insara tat-tradizzjonijiet kollha. Tkun ukoll l-okkażjoni biex nagħtu bidu għal inizjattivi kuraġġjużi lejn data komuni tal-Għid, biex nistgħu niċċelebraw fl-istess jum il-qawmien tal-Mulej, kif providenzjalment se jseħħ proprju fl-2025, u hekk nagħtu qawwa missjunarja ikbar lill-aħbar ta’ Dak li hu l-ħajja u s-salvazzjoni tad-dinja kollha.

Parti V – “Jiena wkoll nibgħat lilkom”

Insawru Poplu ta’ dixxipli missjunarji

Imbagħad Ġesù tenna jgħidilhom: “Is-sliem għalikom! Kif il-Missier bagħat lili, hekk jien nibgħat lilkom”. Kif qal hekk, nefaħ fuqhom u qalilhom: “Ħudu l-Ispirtu s-Santu”. (Ġw 20:21-22)

140. Dakinhar tal-Għid filgħaxija, Kristu jagħti lid-dixxipli d-don messjaniku tal-paċi tiegħu kif ukoll sehem fil-missjoni tiegħu. Il-paċi tiegħu hi milja tal-ħajja, armonija ma’ Alla, mal-aħwa, u mal-ħolqien; il-missjoni hi li nxandru s-Saltna ta’ Alla, noffru lil kull persuna, bla ma jitħalla ħadd barra, il-ħniena u l-imħabba tal-Missier. Il-ġest delikat li jsieħeb il-kliem tal-Irxoxt jevoka mill-ġdid dak li Alla għamel fil-bidu. Issa, fiċ-Ċenaklu, bin-nifs tal-Ispirtu s-Santu jitnieda l-ħolqien ġdid: jitwieled Poplu ta’ dixxipli missjunarji.

141. Biex il-Poplu qaddis ta’ Alla jista’ jagħti xhieda quddiem kulħadd tal-ferħ tal-Vanġelu, u jikber fit-tħaddim tas-sinodalità, għandu bżonn ta’ formazzjoni adegwata: qabelxejn għal-libertà ta’ wlied Alla fil-mixja wara Ġesù Kristu, ikkontemplat fit-talb u magħruf fil-foqra. Fil-fatt, is-sinodalità timplika għarfien vokazzjonali u missjunarju profond, għajn ta’ stil imġedded fir-relazzjonijiet ekkleżjali, ta’ dinamiċi ġodda parteċipattivi u ta’ dixxerniment ekkleżjali, u ta’ kultura tal-valutazzjoni, li ma jistax ikollna mingħajr l-akkumpanjament ta’ proċessi formattivi ffukati. Il-formazzjoni għall-istil sinodali tal-Knisja tippromovi l-għarfien li d-doni li rċivejna fil-Magħmudija huma talenti li għandna nagħmlu frott minnhom għall-ġid ta’ kulħadd: ma jistgħux ikunu moħbija jew jibqgħu ma jitħaddmux.

142. Il-formazzjoni tad-dixxipli missjunarji tibda bl-Inizjazzjoni Nisranija u tniżżel għeruqha fiha. Fl-istorja ta’ kull wieħed u waħda hemm il-laqgħa ma’ ħafna persuni u gruppi jew komunitajiet ċkejkna li kkontribwew biex jintroduċuna fir-relazzjoni mal-Mulej u fil-komunjoni tal-Knisja: ġenituri u familjari, parrini, katekisti u edukaturi, animaturi tal-liturġija u operaturi fil-qasam tal-karità, djakni, presbiteri u l-istess Isqof. Xi drabi, meta tkun intemmet il-mixja tal-Inizjazzjoni, ir-rabta mal-komunità tiddgħajjef u l-formazzjoni tiġi ttraskurata. Imma li nsiru dixxipli missjunarji tal-Mulej mhijiex mira li tintlaħaq darba għal dejjem. Dan jitlob konverżjoni kontinwa, maturazzjoni fl-imħabba “sakemm isseħħ il-milja ta’ Kristu” (Efes 4:13) u li ninfetħu għad-doni tal-Ispirtu biex noffru xhieda ħajja u hienja tal-fidi. Għalhekk huwa importanti li niskopru mill-ġdid kif iċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija tal-Ħadd issawwar lill-Insara: “Il-milja tal-formazzjoni tagħna hija l-konfermazzjoni fi Kristu […]: dan mhuwiex proċess mentali, astratt, imma jfisser li ninbidlu fih” (DD 41). Għal ħafna fidili, l-Ewkaristija tal-Ħadd hija l-uniku kuntatt mal-Knisja: li nikkuraw iċ-ċelebrazzjoni tagħha bl-aħjar mod, b’attenzjoni partikulari għall-omelija u għall-“parteċipazzjoni attiva” (SC 14) ta’ kulħadd, hu deċiżiv għas-sinodalità. Fil-fatt, fil-quddiesa dan iseħħ bħala grazzja mogħtija mill-għoli, qabel ma hu l-frott tal-isforzi tagħna: taħt il-presidenza ta’ wieħed u grazzi għall-ministeru ta’ xi wħud, kulħadd jista’ jkollu sehem fil-mejda doppja tal-Kelma u tal-Ħobż. Id-don tal-komunjoni, missjoni u parteċipazzjoni – it-tliet fwies importanti tas-sinodalità – iseħħ u jiġġedded f’kull Ewkaristija.

143. Waħda mit-talbiet li ħarġu b’qawwa kbira u minn kull naħa matul il-proċess sinodali hi li l-formazzjoni tkun integrali, kontinwa u għal kulħadd flimkien. L-għan tagħha mhuwiex biss il-kisba ta’ għarfien teoriku, imma l-promozzjoni ta’ ħiliet ta’ ftuħ u laqgħa, ta’ qsim flimkien u kollaborazzjoni, ta’ riflessjoni u dixxerniment komuni, ta’ qari teoloġiku tal-esperjenzi konkreti. Għalhekk dan għandu jmiss lid-dimensjonijiet kollha tal-persuna (intellettwali, affettiva, relazzjonali u spiritwali) u jiġbor esperjenzi konkreti akkumpanjati kif imiss. Spikkat daqstant ieħor l-insistenza fuq il-ħtieġa ta’ formazzjoni li fiha jieħdu sehem flimkien irġiel u nisa, lajċi, ikkonsagrati, ministri ordnati u kandidati għall-ministeru ordnat, biex hekk jistgħu jikbru fl-għarfien u l-istima reċiproka u fil-ħila tal-kollaborazzjoni. Dan jitlob il-preżenza ta’ formaturi idonji u kompetenti, li kapaċi jikkonfermaw bil-ħajja tagħhom dak li jittrasmettu bil-kelma: hekk biss il-formazzjoni tkun realment ġenerattiva u trasformattiva. Barra minn hekk, ma għandux jiġi ttraskurat il-kontribut li d-dixxiplini pedagoġiċi jistgħu jagħtu għall-predispożizzjoni ta’ mixjiet formattivi ffukati tajjeb, attenti għall-proċessi ta’ tagħlim fl-età adulta u għall-akkumpanjament tal-individwi u tal-komunitajiet. Mela jeħtieġ ninvestu fil-formazzjoni tal-formaturi.

144. Il-Knisja diġà għandha bosta postijiet u riżorsi għall-formazzjoni tad-dixxipli missjunarji: il-familji, il-komunitajiet iż-żgħar, il-parroċċi, l-għaqdiet ekkleżjali, is-seminarji, il-komunitajiet reliġjużi, l-istituzzjonijiet akkademiċi, imma anki l-postijiet tas-servizz u ta’ ħidma mal-emarġinati, l-esperjenzi missjunarji u ta’ volontarjat. F’dawn l-oqsma kollha l-komunità tesprimi l-ħila tagħha li teduka fid-dixxipulat u li takkumpanja fix-xhieda, f’laqgħa li spiss tintegra flimkien persuni ta’ ġenerazzjonijiet differenti, mill-iżgħar sal-ixjeħ. Fil-Knisja ħadd ma hu purament destinatarju tal-formazzjoni: ilkoll aħna suġġetti attivi u għandna xi ħaġa x’ngħaddu lill-oħrajn. Anki l-pjetà popolari hija teżor prezzjuż tal-Knisja, li tgħallem lill-Poplu kollu ta’ Alla li jinsab f’mixja.

145. Fost il-prattiċi ta’ formazzjoni li jistgħu jirċievu impuls ġdid mis-sinodalità, attenzjoni partikulari għandha tingħata lill-katekeżi biex, barra li tiġi espressa fil-mixjiet tal-Inizjazzjoni Nisranija, tkun dejjem iżjed waħda “li toħroġ” u estroversa. Komunità ta’ dixxipli missjunarji għandha tagħraf tipprattikaha f’isem il-ħniena u tqarribha lejn l-esperjenza ta’ kull persuna, u twassalha sal-periferiji eżistenzjali, mingħajr f’dan kollu ma twarrab ir-riferiment għall-Katekiżmu tal-Knisja Kattolika. Din tista’ ssir “laboratorju ta’ djalogu” man-nies ta’ żmienna (ara Kunsill Pontifiċju għall-Promozzjoni tal-Evanġelizzazzjoni Ġdida, Direttorju għall-katekeżi, 54), u ddawwal it-tiftix tagħhom għal sens fil-ħajja. F’ħafna Knejjes, il-katekisti huma r-riżorsa fundamentali għall-akkumpanjament u l-formazzjoni; f’oħrajn, is-servizz tagħhom għandu jiġi apprezzat aktar u mwieżen mill-komunità, billi toroġ minn loġika ta’ delega, li hi kontra s-sinodalità. Meta tqis l-importanza tal-fenomeni migratorji, importanti li l-katekeżi tippromovi l-għarfien reċiproku bejn il-Knejjes ta’ pajjiżi ta’ oriġni u ta’ akkoljenza.

146. Barra l-ambjenti u r-riżorsi speċifikament pastorali, il-komunità Nisranija hi preżenti f’għadd ta’ sitwazzjonijiet oħra ta’ formazzjoni bħall-iskola, il-formazzjoni professjonali, l-università, il-formazzjoni għall-impenn soċjali u politiku, id-dinja tal-isport, tal-mużika u tal-arti. Imqar fil-kuntesti kulturali differenti, li jiddeterminaw prattiċi u tradizzjonijiet ħafna differenti minn xulxin, l-istituzzjonijiet ta’ formazzjoni ta’ ispirazzjoni Kattolika spiss huma f’kuntatt mal-persuni li ma jiffrekwentawx ambjenti ekkleżjali oħra. Imnebbħa mill-prattiċi tas-sinodalità, jistgħu jsiru labaratorju ta’ relazzjonijiet bejn il-ħbieb u parteċipattivi, f’kuntest fejn ix-xhieda tal-ħajja, il-kompetenzi u l-organizzazzjoni edukattiva huma fuq kollox lajkali u jinvolvu bi prijorità lill-familji. B’mod partikulari, l-iskola u l-università ta’ ispirazzjoni Kattolika għandhom rwol importanti fid-djalogu bejn fidi u kultura u fl-edukazzjoni morali għall-valuri, billi joffru formazzjoni orjentata lejn Kristu, ikona tal-ħajja fil-milja tagħha. Meta jirnexxilhom jagħmlu dan, ikunu jistgħu jippromovu alternattiva għall-mudelli dominanti, spiss imnebbħin lejn l-individwaliżmu u l-kompetizzjoni, u hekk jassumu wkoll rwol profetiku. F’xi kuntesti, huma l-uniku ambjent li fih l-adolexxenti u ż-żgħażagħ jiġu f’kuntatt mal-Knisja. Meta tkun imnebbħa lejn id-djalogu interkulturali u interreliġjuż, l-azzjoni edukattiva tagħhom hi apprezzata wkoll minn persuni ta’ tradizzjonijiet reliġjużi oħra bħala għamla ta’ promozzjoni umana.

147. Il-formazzjoni sinodali għall-imgħammdin kollha hi x-xefaq li fih nistgħu nifhmu u nipprattikaw il-formazzjoni speċifika meħtieġa għall-ministeri partikulari u għad-diversi għamliet ta’ ħajja. Biex iseħħ dan, hemm bżonn li din issir bħala qsim ta’ doni bejn vokazzjonijiet differenti (komunjoni), fl-ottika ta’ servizz li wieħed jiżvolġi (missjoni) u fi stil ta’ involviment u ta’ edukazzjoni għall-korresponsabbiltà differenzjata (parteċipazzjoni). Din it-talba, li ħarġet b’qawwa mill-proċess sinodali, mhux darba u tnejn tesiġi bidla impenjattiva ta’ mentalità u impostazzjoni mġedda tal-ambjenti u tal-proċessi ta’ formazzjoni. Timplika fuq kollox id-disponibbiltà interjuri biex inħallu tagħnina l-laqgħa ma’ ħutna fil-fidi, u negħlbu preġudizzji u viżjonijiet parzjali. Id-dimensjoni ekumenika tal-formazzjoni ma tistax ma tiffavorix din il-bidla ta’ mentalità.

148. Matul il-proċess sinodali, ġiet espressa b’mod wiesa’ t-talba li l-mixjiet ta’ dixxerniment u formazzjoni tal-kandidati għall-ministeru ordnat jitfasslu fi stil sinodali. Dan ifisser li għandhom jipprevedu preżenza sinifikattiva ta’ figuri femminili, inseriment fil-ħajja ta’ kuljum tal-komunitajiet u l-edukazzjoni biex jikkollaboraw ma’ kulħadd fil-Knisja u biex jipprattikaw id-dixxerniment ekkleżjali. Dan jimplika investiment kuraġġuż ta’ enerġiji għat-tħejjija ta’ dawk responsabbli mill-formazzjoni. L-Assemblea titlob li ssir reviżjoni tar-Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis li tilqa’ fiha dak li kompla jimmatura fis-Sinodu, u li dan jiġi tradott f’indikazzjonijiet preċiżi għal formazzjoni għas-sinodalità. Il-mixjiet ta’ formazzjoni għandhom iħeġġu fil-kandidati l-passjoni għall-missjoni ad gentes. Mhux b’inqas meħtieġa hi l-formazzjoni tal-Isqfijiet, biex jistgħu jwettqu dejjem aħjar il-missjoni tagħhom li jiġbru f’għaqda waħda d-doni tal-Ispirtu u jħaddmu fi stil sinodali l-awtorità mogħtija lilhom. L-istil sinodali tal-formazzjoni jimplika li d-dimensjoni ekumenika tkun preżenti fl-aspetti kollha tal-mixjiet lejn il-ministeru ordnat.

149. Fil-formazzjoni tal-Poplu ta’ Alla lejn is-sinodalità jeħtieġ nagħtu kas ukoll ta’ xi oqsma speċifiċi, li dwarhom il-proċess sinodali b’insistenza ġibed l-attenzjoni. L-ewwel wieħed hu l-impatt tal-ambjent diġitali fuq il-proċessi ta’ tagħlim, il-kapaċità ta’ konċentrazzjoni, il-perċezzjoni li wieħed ikollu tiegħu nnifsu u tad-dinja, il-bini tar-relazzjonijiet interpersonali. Il-kultura diġitali hija dimensjoni kruċjali tax-xhieda tal-Knisja fil-kultura tal-lum, kif ukoll kamp missjunarju li qed jikseb dejjem aktar importanza. Għalhekk jeħtieġ li naraw li l-messaġġ Nisrani jkun preżenti fuq l-internet b’modi affidabbli, li ma jgħawġux il-kontenut tiegħu b’mod ideoloġiku. Imqar jekk id-diġitali għandu potenzjal kbir biex itejjeb il-ħajja tagħna, jista’ anki jikkawża ħsarat u ġrieħi, bil-bulliżmu, diżinformazzjoni, sfruttament sesswali u dipendenzi. Importanti li l-istituzzjonijiet edukattivi tal-Knisja jgħinu lil adolexxenti u adulti jiżviluppaw kompetenzi kritiċi biex jistgħu jużaw l-internet b’mod sigur.

150. Qasam ieħor ta’ importanza kbira hu dak tal-promozzjoni fl-ambjenti ekkleżjali kollha ta’ kultura ta’ ħarsien (safeguarding), biex nagħmlu mill-komunitajiet postijiet dejjem iżjed siguri għall-minuri u l-persuni vulnerabbli. Diġà bdiet il-ħidma biex l-istrutturi tal-Knisja jkollhom regolamenti u proċeduri ġuridiċi li jgħinu aktar fil-prevenzjoni tal-abbużi u tweġibiet immedjati għal imġibiet mhux xierqa. Dan l-impenn għandu jkompli, waqt li noffru formazzjoni speċifika u kontinwa xierqa lil dawk li jaħdmu f’kuntatt mal-minuri u mal-adulti l-aktar dgħajfa, biex jaġixxu b’kompetenza u jagħrfu jaqraw is-sinjali, spiss siekta, ta’ min għaddej minn traġedja u jeħtieġ l-għajnuna. L-akkoljenza u s-sostenn tal-vittmi huma ħidma delikata u indispensabbli, li titlob umanità kbira u għandha tkompli bl-għajnuna ta’ persuni kwalifikati. Ilkoll għandna nħallu tqanqalna t-tbatija tagħhom u nipprattikaw dik il-qrubija li, permezz ta’ għażliet konkreti, terfagħhom, tgħinhom u tħejji futur differenti għal kulħadd. Il-proċessi ta’ safeguarding għandhom ikunu kontinwament mgħassa u vvalutati. Il-vittmi u dawk li ġarrbu abbuż għandhom ikunu milqugħa u mwieżna b’sensibbiltà kbira.

151. Anki t-temi tad-duttrina soċjali tal-Knisja, tal-impenn b’risq il-paċi u l-ġustizzja, tal-għożża tad-dar komuni u tad-djalogu interkulturali u interreliġjuż għandhom ikunu aktar imxerrda fil-Poplu ta’ Alla, biex l-azzjoni tad-dixxipli missjunarji tħalli effett fuq il-bini ta’ dinja iktar ġusta u fraterna. L-impenn b’risq il-ħarsien tal-ħajja u tad-drittijiet tal-persuna, l-ordinament ġust tas-soċjetà, id-dinjità tax-xogħol, ekonomija iżjed ekwa u solidali, u l-ekoloġija integrali jagħmel parti mill-missjoni evanġelizzatriċi li l-Knisja hi msejħa tgħix u tinkarna fl-istorja.

Konklużjoni

Ikla għall-ġnus kollha

Kif niżlu l-art, raw li kien hemm xi faħam jaqbad, bil-ħut fuqu, u xi ftit ħobż. […] Qalilhom Ġesù: “Ejjew, kulu”. Imma ħadd mid-dixxipli ma ssogra jistaqsih, ‘Int min int?’, għax kienu jafu li kien il-Mulej. Ġesù resaq, qabad il-ħobż u newwilhulhom; u hekk ukoll għamel bil-ħut. (Ġw 21:9,12,13)

152. Ir-rakkont tas-sajda mirakoluża jagħlaq b’ikla. L-Irxoxt talab lid-dixxipli joqogħdu għall-kelma tiegħu, jixħtu x-xbieki u jtellgħuhom max-xatt; imma huwa hu li jħejji l-mejda u jistieden għall-ikel. Hemm ħobż u ħut għal kulħadd, bħal meta kien kattarhom għall-folla mġewħa. Fuq kollox hemm l-istagħġib u s-seħer tal-preżenza tiegħu, hekk ċara u mdawla li ma tħallix lok għal dubji. Meta jiekol mad-dixxipli tiegħu, wara li huma kienu abbandunawh u ċaħduh, l-Irxoxt jiftaħ mill-ġdid l-ispazju tal-komunjoni u jistampa għal dejjem fid-dixxipli l-marka ta’ ħniena li tiftaħ beraħ il-bibien għall-ġejjieni. Għalhekk, ix-xhieda tal-Għid jingħarfu b’dan il-mod: “Lilna, li miegħu kilna u xrobna wara l-qawmien tiegħu mill-imwiet” (Atti 10:41).

153. Fl-ikliet li l-Irxoxt jagħmel mad-dixxipli ssib il-milja tagħha x-xbieha tal-ikla ta’ festa fil-profeta Iżaija li nebbħet il-ħidma tal-Assemblea sinodali: mejda mfawra bil-ġid u mill-aktar bnina mħejjija mill-Mulej fuq il-quċċata tal-għolja, simbolu tal-konvivjalità u tal-komunjoni, iddestinata għall-popli kollha (ara Iż 25:6-8). Il-mejda li l-Mulej iħejji għad-dixxipli tiegħu wara l-Għid hija s-sinjal li l-festa eskatoloġika diġà bdiet. Imqar jekk huwa biss fis-sema li tilħaq il-milja tagħha, il-mejda tal-grazzja u tal-ħniena diġà hi mifruxa għal kulħadd u l-Knisja għandha l-missjoni li twassal din l-aħbar tassew sabiħa f’dinja li qed tinbidel. Waqt li titmantna fl-Ewkaristija mill-Ġisem u d-Demm tal-Mulej, taf li ma tistax tinsa lill-foqra, lil dawk fl-aħħar post, lill-imwarrba, lil dawk li ma jafux x’inhi l-imħabba u huma mċaħħda mit-tama, u lanqas lil dawk li ma jemmnux f’Alla jew ma jaraw lilhom infushom fl-ebda reliġjon istitwita. Hi twassalhom għand il-Mulej fit-talb biex imbagħad toħroġ tiltaqa’ magħhom, bil-kreattività u l-qlubija li l-Ispirtu jnebbaħ. Hekk is-sinodalità tal-Knisja ssir profezija soċjali, tnebbaħ mixjiet ġodda anki għall-politika u għall-ekonomija, tikkollabora ma’ dawk kollha li jemmnu fil-fraternità u fil-paċi, fi qsim ta’ doni mad-dinja.

154. Matul dan il-proċess sinodali li għexna ksibna għarfien ġdid li s-salvazzjoni li rridu nirċievu u nħabbru tgħaddi minn ġor-relazzjonijiet. Hemm ngħixu u hemm nagħtu xhieda flimkien. L-istorja tidher quddiemna mmarkata traġikament mill-gwerra, mir-rivalità minħabba l-poter, minn elf inġustizzja u abbuż. Imma aħna nafu li l-Ispirtu qiegħed fil-qalb ta’ kull bniedem ix-xewqa għal relazzjonijiet awtentiċi u rabtiet veri. L-istess ħolqien ikellimna fuq għaqda u qsim, fuq varjetà u nisġa bejn id-diversi xejriet ta’ ħajja. Kollox ġej mill-armonija u miexi lejn l-armonija, anki meta jġarrab il-ġerħa qerrieda tal-ħażen. It-tifsira aħħarija tas-sinodalità hija x-xhieda li l-Knisja hi msejħa tagħti ta’ Alla, Missier u Iben u Spirtu s-Santu, Armonija ta’ mħabba li tissawwab ’il barra minnha nfisha biex tingħata lid-dinja. Meta nimxu fi stil sinodali, fin-nisġa tal-vokazzjonijiet, kariżmi u ministeri tagħna, u meta noħorġu niltaqgħu ma’ kulħadd biex inwasslu l-ferħ tal-Vanġelu, nistgħu ngħixu l-komunjoni li ssalva: ma’ Alla, mal-umanità sħiħa u mal-ħolqien kollu. B’dan il-mod, grazzi għall-qsim flimkien, nibdew diġà minn issa nduqu l-ikla tal-ħajja li Alla joffri lill-ġnus kollha.

155. Lill-Verġni Marija, li ġġorr it-titlu mill-isbaħ ta’ Odigitria, Dik li turi u tiggwida l-mixja, nafdaw il-frott ta’ dan is-Sinodu. Hi, Omm il-Knisja, li fiċ-Ċenaklu għenet lill-komunità għadha titwieled biex tinfetaħ għall-ġdid ta’ Għid il-Ħamsin, tgħallimna nkunu Poplu ta’ dixxipli missjunarji li jimxu flimkien: Knisja sinodali.

Mill-Vatikan, 26 ta’ Ottubru 2024
Franġisku

Appendiċi

It-testi tal-Papa li nsibu fl-Appendiċi huma mit-Tieni Sessjoni tas-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet (2-27 ta’ Ottubru 2024).

L-Ewwel Kongregazzjoni Ġenerali

Diskors inawgurali

Awla Pawlu VI, l-Erbgħa 2 ta’ Ottubru 2024

Għeżież ħuti,

Sa minn meta l-Knisja ta’ Alla ġiet “miġmugħa f’Sinodu”, f’Ottubru 2021, imxejna flimkien parti mit-triq twila li sa minn dejjem Alla l-Missier isejjaħ għaliha lill-Poplu tiegħu, u jibagħtu qalb il-ġnus kollha biex iwassal l-aħbar it-tajba li Ġesù Kristu hu s-sliem tagħna (ara Efes 2:14) u jikkonfermah fil-missjoni bl-Ispirtu s-Santu.

Din l-Assemblea, immexxija mill-Ispirtu s-Santu, li “jrattab fina l-ebusija, jagħti lill-berdin bżulija, jgħin fit-triq lil min beżgħan” (Sekwenza ta’ Għid il-Ħamsin), għandha toffri l-kontribut tagħha biex ikollna Knisja sinodali f’missjoni, li tagħraf toħroġ minnha nfisha u tgħix fil-periferiji ġeografiċi u eżistenzjali waqt li tistabbilixxi rabtiet ma’ kulħadd fi Kristu Ħuna u Sidna.

Hemm test ta’ awtur spiritwali tas-seklu IV li jista’ jiġbor fih dak li jseħħ meta lill-Ispirtu s-Santu nħalluh jaħdem, ibda mill-Magħmudija li tnissel lil kulħadd f’dinjità ndaqs (ara Makarju ta’ Lixandra, Om. 18,7-11: PG 34, 639-642). L-esperjenzi li jiddeskrivi jgħinuna nagħrfu dak li seħħ f’dawn it-tliet snin u x’għad irid iseħħ.

Ir-riflessjoni ta’ dan l-awtur spiritwali tgħinna nifhmu li l-Ispirtu s-Santu hu gwida żgura, u l-ewwel ħidma tagħna hi li nitgħallmu nagħrfu l-leħen tiegħu, għax hu jitkellem f’kull ħaġa. Dan il-proċess sinodali dewwaqna l-esperjenza ta’ dan.

L-Ispirtu s-Santu jimxi dejjem magħna. Hu faraġ fin-niket u fid-dmugħ, fuq kollox meta – proprju għall-imħabba li għandna għall-umanità – insibu ruħna quddiem il-ħwejjeġ li mhumiex sejrin tajjeb, l-inġustizzji li jerfgħu rashom, l-ebusija li biha nirreżistu li nwieġbu bit-tajjeb quddiem il-ħażin, id-diffikultà biex naħfru, in-nuqqas ta’ kuraġġ li nfittxu l-paċi. F’dawn is-sitwazzjonijiet ninqabdu fl-iskumdità, jidhrilna li ma baqgħalna xejn x’nistgħu nagħmlu, u nintelqu għad-disperazzjoni. Hekk kif it-tama hija l-aktar virtù umli imma b’saħħitha, id-disperazzjoni hi l-agħar waħda.

L-Ispirtu s-Santu jixxotta d-dmugħ u jfarraġ għax hu jagħti t-tama ta’ Alla. Alla ma jegħjiex, għax imħabbtu ma tehdiex.

L-Ispirtu s-Santu jinfed f’dik il-parti tagħna li spiss tant tixbah lill-awli tat-tribunali, fejn inqiegħdu lill-imputati taħt inkjesta u nifformulaw il-ġudizzji tagħna, spiss ta’ kundanna. Proprju Makarju, fl-omelija tiegħu, jgħidilna li l-Ispirtu s-Santu jkebbes nar f’dawk li jirċevuh, in-“nar ta’ tant ferħ u mħabba, illi li kien possibbli kien jirċevih fil-qalb tiegħu kulħadd, tajbin u ħżiena, bla ebda distinzjoni”. Dan għaliex Alla jilqa’ lil kulħadd, dejjem, ma ninsewhx dan: lil kulħadd, kulħadd, kulħadd u dejjem, u lil kulħadd joffri possibbiltajiet ġodda ta’ ħajja, sal-aħħar mument. Huwa għalhekk li aħna għandna naħfru lil kulħadd u dejjem, fl-għarfien li d-dispożizzjoni li wieħed jaħfer titwieled mill-esperjenza li hu ġie maħfur. Wieħed biss hu li ma jistax jaħfer: dak li ma ġiex maħfur.

Ilbieraħ, waqt il-velja penitenzjali għamilna din l-esperjenza. Tlabna maħfra, għarafna li aħna midinba. Warrabna l-kburija, tbegħidna mill-preżunzjoni li nħossuna aħjar mill-oħrajn. Sirna iktar umli?

Anki l-umiltà hija don tal-Ispirtu s-Santu: jeħtieġ nitolbuha. L-umiltà, kif tgħid l-etimoloġija tal-kelma, troddna lill-art, lill-humus, u tfakkarna fl-oriġni, fejn mingħajr in-nifs tal-Ħallieq konna nibqgħu bla ħajja. L-umiltà tippermettilna nħarsu lejn id-dinja u nagħrfu li m’aħniex aħjar minn ħaddieħor. Kif jgħid San Pawl: “Tagħmluhiex ta’ għorrief” (Rum 12:16). U ma nistgħux inkunu umli mingħajr imħabba. L-Insara għandhom ikunu bħal dawk in-nisa mfissra minn Dante Alighieri f’sunett tiegħu, nisa li huma qalbhom sewda għat-telfa ta’ missier il-ħabiba tagħhom Beatrice: “Intom li d-dehra tagħkom hi umli, b’ħarsitkom ’l isfel, u turu diqa” (Vita Nuova, XXII, 9). Din hi l-umiltà solidali u kompassjonevoli, ta’ min iħossu li hu ħu u oħt kulħadd, u jġarrab l-istess tbatija u jagħraf fil-ġrieħi u l-pjagi ta’ kull persuna l-ġrieħi u l-pjagi ta’ Sidna.

Nistedinkom timmeditaw fit-talb tagħkom dan it-test spiritwali sabiħ u tagħrfu li l-Knisja – semper riformanda – ma tistax timxi u tiġġedded mingħajr l-Ispirtu s-Santu u s-sorpriżi tiegħu; mingħajr ma tħalli jsawruha l-idejn ta’ Alla ħallieq, tal-Iben, Ġesù Kristu, u tal-Ispirtu s-Santu, kif jgħallimna Sant’Irinew ta’ Lyon (ara Kontra l-ereżiji, IV, 20, 1).

Fil-fatt, sa minn meta, fil-bidu, Alla ħalaq mill-art lir-raġel u l-mara; sa minn meta Alla sejjaħ lil Abraham biex ikun barka għall-ġnus kollha tal-art u sejjaħ lil Mosè biex jgħaddi mid-deżert poplu meħlus mill-jasar; sa minn meta l-Verġni Marija laqgħet il-Kelma li għamlitha Omm l-Iben ta’ Alla skont il-ġisem u Omm ta’ kull dixxiplu ta’ Binha; sa minn meta l-Mulej Ġesù, mislub u rxuxtat, sawwab l-Ispirtu Qaddis tiegħu f’Għid il-Ħamsin: sa minn dakinhar ninsabu mexjin, bħala “dawk li magħhom intweriet ħniena”, lejn il-milja sħiħa u dejjiema tal-imħabba tal-Missier. U ma ninsewhiex dik il-kelma: magħna ntweriet ħniena.

Nafu l-ġmiel u t-taħbit tal-mixja x’inhuma. Nimxuha flimkien, bħala poplu li, anki f’dan iż-żmien, hu sinjal u strument tal-għaqda intima ma’ Alla u tal-għaqda tal-bnedmin kollha flimkien (ara LG 1). Nimxuha ma’ u għal kull bniedem ta’ rieda tajba, fejn f’kull wieħed u waħda taħdem b’mod li ma jidhirx il-Grazzja (ara GS 22). Nimxuha konvinti mill-essenza relazzjonali tal-Knisja, attenti li r-relazzjonijiet li huma mogħtija lilna u li huma fdati lir-responsabbiltà tagħna u lill-kreattività tagħna jkunu dejjem manifestazzjoni tal-għotja b’xejn tal-ħniena. Nisrani li jħossu intitolat u ma jidħolx fil-loġika tal-gratwità u fil-ħniena ta’ Alla hu sempliċiment ateu mlibbes ta’ Nisrani. Il-ħniena ta’ Alla tagħmel minna nies affidabbli u responsabbli.

Ħuti, ejjew nimxu din il-mixja bl-għarfien li aħna msejħin nirriflettu d-dawl tax-xemx tagħna, li hu Kristu, bħal qamar mitfi li bil-fedeltà u l-ferħ kollu jassumi l-missjoni li jkun għad-dinja sagrament ta’ dak id-dawl, li ma jibbrillax minna nfusna.

Ix-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet, li issa daħlet fit-Tieni Sessjoni tagħha, qed tirrappreżenta b’mod oriġinali din il-“mixja flimkien” tal-Poplu ta’ Alla.

L-ispirazzjoni li kellu l-Papa San Pawlu VI, meta fl-1965 waqqaf is-Sinodu tal-Isqfijiet, uriet kemm hi għammiela. Fis-sittin sena minn dakinhar sal-lum tgħallimna nirrikonixxu fis-Sinodu tal-Isqfijiet suġġett plurali u sinfoniku li kapaċi jwieżen il-mixja u l-missjoni tal-Knisja Kattolika, u jgħin b’mod effikaċi lill-Isqof ta’ Ruma fis-servizz tiegħu lill-komunjoni tal-Knejjes kollha u tal-Knisja kollha.

San Pawlu VI kien jaf tajjeb li “dan is-Sinodu […], bħal kull istituzzjoni umana, mal-medda taż-żmien jista’ jiġi pperfezzjonat aktar” (Apostolica sollicitudo). Il-Kostituzzjoni appostolika Episcopalis communio riedet tagħmel teżor mill-esperjenza tad-diversi Assemblej sinodali (ordinarji, straordinarji, speċjali), u ssawwar b’mod espliċitu l-Assemblea sinodali bħala proċess u mhux biss bħala ġrajja.

Il-proċess sinodali huwa wkoll proċess ta’ għarfien, li matulu l-Knisja titgħallem tagħraf aħjar lilha nfisha u tindividwa x-xejriet ta’ azzjoni pastorali l-aktar adegwati għall-missjoni li l-Mulej tagħha jafdalha. Dan il-proċess ta’ għarfien jinvolvi wkoll ix-xejriet ta’ tħaddim tal-ministeru tar-ragħajja, b’mod partikulari tal-Isqfijiet.

Meta ddeċidejt li nsejjaħ bħala membri ta’ din is-XVI-il Assemblea wkoll għadd sinifikattiv ta’ Lajċi u Kkonsagrati (irġiel u nisa), Djakni u Presbiteri, fi żvilupp ta’ dak li diġà parzjalment kien previst għall-Assemblej ta’ qabel, dan għamiltu f’koerenza mal-għarfien tat-tħaddim tal-ministeru episkopali espress mill-Konċilju Ekumeniku Vatikan II: l-Isqof, prinċipju u fundament viżibbli ta’ għaqda tal-Knisja partikulari, ma jistax jgħix is-servizz tiegħu jekk mhux fi ħdan il-Poplu ta’ Alla, mal-Poplu ta’ Alla, u joqgħod quddiem, f’nofs u wara l-porzjon tal-Poplu ta’ Alla fdata lilu. Dan l-għarfien inklużiv tal-ministeru episkopali jitlob li jkun viżibbli u rikonoxxibbli waqt li jiġu evitati żewġ perikli: l-ewwel, l-astrattezza li tinsa l-konkretezza għammiela tal-postijiet u tar-relazzjonijiet, u l-valur ta’ kull persuna; it-tieni periklu hu dak li nkissru l-komunjoni billi nqiegħdu kontra xulxin ġerarkija u fidili lajċi. Żgur li m’aħniex ngħidu li npoġġu waħda flok l-oħra, eċċitati bl-għajta: “issa lilna jmiss!”. Le, dan mhuwiex sew: “issa jmiss lilna l-lajċi”, “issa jmiss lilna l-qassisin”, le, dan mhux sew. Anzi, minna hu mitlub li nitħarrġu flimkien f’arti sinfonika, f’tifsila li torbot lil kulħadd flimkien fis-servizz lill-ħniena ta’ Alla, skont il-ministeri u kariżmi differenti li l-Isqof għandu d-dmir li jirrikonoxxi u jippromovi.

Li nimxu flimkien, ilkoll, ilkoll, ilkoll, dan hu proċess li fih il-Knisja, doċli għall-azzjoni tal-Ispirtu s-Santu, sensibbli biex taqra s-sinjali taż-żminijiet (ara GS 4), tiġġedded kontinwament u tipperfezzjona s-sagramentalità tagħha, biex tkun xhud kredibbli tal-missjoni li għaliha hi msejħa, biex tiġbor lill-popli kollha tal-art f’Poplu wieħed li hu mistenni fl-aħħar, meta Alla nnifsu jpoġġina bilqiegħda mal-mejda mħejjija minnu (ara Iż 25:6-10).

Għaldaqstant, il-mod kif inhi mfassla din is-XVI-il Assemblea huwa aktar minn fatt kontinġenti. Din tesprimi mod ta’ taħriġ tal-ministeru episkopali li jaqbel mat-Tradizzjoni ħajja tal-Knejjes u mat-tagħlim tal-Konċilju Vatikan II: l-Isqof, bħal kull Nisrani ieħor, ma għandu qatt jara lilu nnifsu “mingħajr l-ieħor”. Kif ħadd ma jsalva waħdu, it-tħabbira tas-salvazzjoni għandha bżonn ta’ kulħadd, u li kulħadd ikun mismugħ.

Il-preżenza fl-Assemblea tas-Sinodu tal-Isqfijiet ta’ membri li ma humiex Isqfijiet ma tnaqqasx mid-dimensjoni “episkopali” tal-Assemblea. U dan qed ngħidu minħabba tempesta ta’ seksik li tfaċċat minn hawn u minn hemm. Wisq inqas tpoġġi xi limitu jew deroga lill-awtorità proprja tal-Isqof waħdu u tal-Kulleġġ episkopali. Pjuttost timmarka l-bixra ta’ tħaddim tal-awtorità episkopali li hu msejjaħ jassumi fi Knisja li taf li hi kostituttivament relazzjonali u għalhekk sinodali. Ir-relazzjoni ma’ Kristu u bejn kulħadd fi Kristu – dawk li jinsabu fiha u dawk li għadhom mhumiex imma li huma mistennija mill-Missier – twettaq is-sustanza u tagħġen f’kull żmien il-bixra li tieħu l-Knisja.

Għandhom jiġu individwati, fiż-żminijiet it-tajba, diversi għamliet ta’ tħaddim “kolleġġjali” u “sinodali” tal-ministeru episkopali (fil-Knejjes partikulari, fil-gruppi tal-Knejjes flimkien, fil-Knisja kollha), dejjem fir-rispett tad-depożitu tal-fidi u t-Tradizzjoni ħajja, dejjem fi tweġiba għal dak li l-Ispirtu qed jitlob mill-Knejjes f’dan iż-żmien partikulari u fid-diversi kuntesti li fihom jgħixu. U ma ninsewx li l-Ispirtu hu l-armonija. Ejjew naħsbu f’dik l-għodwa ta’ Għid il-Ħamsin: kien hemm diżordni tremend, imma hu niseġ l-armonija, qalb dak id-diżordni. Ma ninsewx li huwa sewwasew l-armonija: mhux armonija sofistikata jew intellettwali; hu kollox, hu armonija eżistenzjali.

Huwa l-Ispirtu s-Santu li jagħmel li l-Knisja tkun dejjem fidila għall-mandat ta’ Sidna Ġesù Kristu u dejjem fis-smigħ tal-Kelma tiegħu. L-Ispirtu jmexxi lid-dixxipli għall-verità kollha u sħiħa (ara Ġw 16:13). Qed imexxi lilna wkoll, miġbura fl-Ispirtu s-Santu f’din l-Assemblea, biex nagħtu tweġiba, wara tliet snin ta’ mixja, għall-mistoqsija ta’ kif għandna nkunu Knisja sinodali missjunarja. U jiena nżid, ħanina.

B’qalbi mimlija tama u gratitudni, fl-għarfien tad-dmir impenjattiv li hu fdat f’idejkom (u li hu fdata f’idejna), nawgura lilkom ilkoll li tinfetħu b’disponibbiltà għall-azzjoni tal-Ispirtu s-Santu, il-gwida żgura tagħna, il-faraġ tagħna. Grazzi.

Is-17-il Kongregazzjoni Ġenerali
Tislima finali

Awla Pawlu VI, is-Sibt 26 ta’ Ottubru 2024

Għeżież ħuti,

Bid-Dokument finali ġbarna l-frott ta’ snin, mill-inqas tlieta, li fihom tajna widen lill-Poplu ta’ Alla biex stajna nifhmu aħjar kif inkunu “Knisja sinodali” – huwa s-smigħ tal-Ispirtu s-Santu – f’dan iż-żmien. Ir-riferimenti bibliċi li jiftħu kull kapitlu jagħtuna d-dispożizzjoni għall-messaġġ waqt li jżewġuh mal-ġesti u l-kliem ta’ Kristu Rxoxt li jsejħilna biex inkunu xhieda tal-Vanġelu tiegħu, bil-ħajja tagħna qabel ma bil-kliem.

Id-Dokument li fuqu esprimejna l-vot tagħna huwa don tripliku.

1. Don qabelxejn għalija, Isqof ta’ Ruma. Meta sejjaħt lill-Knisja ta’ Alla f’Sinodu kont naf li għandi bżonn tagħkom, Isqfijiet u xhieda tal-mixja sinodali. Grazzi!

Anki l-Isqof ta’ Ruma, dan infakkru lili nnifsi, ta’ spiss, u lilkom, għandu bżonn iħaddem is-smigħ, anzi għandu jħaddem is-smigħ, biex jista’ jwieġeb għall-Kelma li ta’ kuljum ittennilu: “Wettaq lil ħutek” u “Irgħa n-nagħaġ tiegħi”.

Dmiri, tafuh tajjeb dan, hu li nħares u nippromovi – kif jgħallimna San Bażilju – l-armonija li l-Ispirtu jissokta jqassam fil-Knisja ta’ Alla, fir-relazzjonijiet bejn il-Knejjes, minkejja t-taħbit kollu, it-tensjonijiet, il-firdiet li jimmarkaw il-mixja tagħha lejn il-manifestazzjoni sħiħa tas-Saltna ta’ Alla, li l-viżjoni tal-Profeta Iżaija tistedinna nistħajlu qisha ikla ta’ festa mħejjija minn Alla għall-ġnus kollha. Ilkoll kemm aħna, bit-tama li ma jonqos ħadd. Ilkoll, ilkoll, ikoll! Ħadd barra, ħadd. U l-kelma-muftieħ hija din: l-armonija. Dak li jagħmel l-Ispirtu, l-ewwel manifestazzjoni qawwija, fl-għodwa ta’ Għid il-Ħamsin, hu li jqiegħed f’armonija dawk id-differenzi kollha, dawk l-ilsna kollha… Armonija. Huwa dak li l-Konċilju Vatikan II jgħallem meta jgħid li l-Knisja hi “bħal sagrament”: hija sinjal u strument tal-istennija ta’ Alla: għal kulħadd huwa ħejja l-mejda u lil kulħadd huwa jistenna. Il-Grazzja tiegħu, permezz tal-Ispirtu tiegħu, tlissen minn taħt l-ilsien fil-qalb ta’ kulħadd kelmiet ta’ mħabba. Aħna għandna d-dmir li ngħollu l-leħen ta’ dik it-tpespisa mingħajr ma nxekkluh, li niftħu l-bibien mingħajr ma ntellgħu ħitan. Kemm ħsara jagħmlu n-nisa u l-irġiel tal-Knisja meta jtellgħu ħitan, kemm deni! Ilkoll, ilkoll, ilkoll! Ma għandniex inġibu ruħna qisna “dawk li jqassmu l-Grazzja” u li jagħmlu tagħhom it-teżor billi jorbtu jdejn Alla l-ħanin. Ftakru li bdejna din l-Assemblea sinodali nitolbu maħfra, inħossuna mriegħxa, nagħrfu li magħna lkoll intweriet il-ħniena.

Hemm poeżija ta’ Madeleine Delbrêl, il-mistika tal-periferiji, li kienet tgħid: “Fuq kollox, tkunx riġidu” – ir-riġidità hija dnub, hija dnub li xi drabi jidħol fil-kjeriċi, fl-ikkonsagrati –. Ħa naqralkom xi versi minn Madeleine Delbrêl, li huma talba. Hi tgħid hekk:

Dawn il-versi jistgħu jsiru mużika fl-isfond li biha nilqgħu d-Dokument finali. U issa, fid-dawl ta’ dak li ħareġ mill-mixja sinodali, hemm u se jkun hemm deċiżjonijiet x’nieħdu.

F’dan iż-żmien ta’ gwerer irridu nkunu xhieda tal-paċi, billi nitgħallmu wkoll nagħtu bixra vera lill-konvivjalità tad-differenzi.

Għal din ir-raġuni m’iniex se nippubblika “eżortazzjoni appostolika”, għax hu biżżejjed dak li approvajna. Fid-Dokument diġà hemm indikazzjonijiet konkreti ħafna li jistgħu jkunu gwida għall-missjoni tal-Knejjes, fid-diversi kontinenti, fid-diversi kuntesti: għalhekk qed inqiegħdu minnufih għad-dispożizzjoni ta’ kulħadd, għalhekk għidt li jista’ jiġi ppubblikat. B’dan il-mod, nixtieq nagħraf il-valur tal-mixja sinodali li saret, li permezz ta’ dan id-Dokument qed noffri lill-Poplu qaddis u fidil ta’ Alla.

Fuq xi aspetti tal-ħajja tal-Knisja murija f’dan id-Dokument, kif ukoll fuq it-temi fdati lill-għaxar “Gruppi ta’ Studju”, li għandhom jaħdmu b’libertà, biex joffruli proposti, hemm bżonn taż-żmien, biex naslu għal għażliet li jinvolvu lill-Knisja kollha. Għalhekk, jiena se nkompli nisma’ lill-Isqfijiet u lill-Knejjes fdati lilhom.

Dan mhuwiex il-mod klassiku kif nipposponu għal dejjem id-deċiżjonijiet. Hu dak li jikkorrispondi mal-istil sinodali li bih anki l-ministeru Petrin jiġi mħaddem: nisimgħu, insejħu u nlaqqgħu, niddixxernu, niddeċiedu u nivvalutaw. U f’dawn il-passi huma meħtieġa l-pawżi, is-silenzji, it-talb. Huwa stil li qed nagħrfu flimkien, ftit ftit kull darba. L-Ispirtu s-Santu jsejħilna u jweżinna f’dan l-għarfien, li jeħtieġ nifhmuh bħala proċess ta’ konverżjoni.

Is-Segreterija Ġenerali tas-Sinodu u d-Dikasteri kollha tal-Kurja jgħinuni f’din il-ħidma.

2. Id-Dokument huwa don lill-Poplu kollu fidil ta’ Alla, fil-firxa wiesgħa ta’ espressjonijiet tiegħu. Huwa ovvju li mhux kulħadd ħa joqgħod jaqrah: tridu tkunu fuq kollox intom, flimkien ma’ tant oħrajn, li tagħmlu l-kontenut tiegħu aċċessibbli fil-Knejjes lokali. It-test, mingħajr ix-xhieda tal-esperjenza mwettqa, jitlef ħafna mill-valur tiegħu.

3. Għeżież ħuti, dak li għexna huwa don li ma nistgħux inżommuh għalina nfusna. It-tħeġġiġa li toħroġ minn din l-esperjenza, li tagħha hu mera d-Dokument, tagħtina l-kuraġġ li nagħtu xhieda li possibbli nimxu flimkien qalb id-differenzi, mingħajr ma nikkundannaw lil xulxin.

Ġejjin mill-irkejjen kollha tad-dinja, immarkati mill-vjolenza, mill-faqar, mill-indifferenza. Flimkien, bit-tama li ma tqarraqx, magħqudin fl-imħabba ta’ Alla msawba fi qlubna, nistgħu mhux biss noħolmu l-paċi imma nħabirku bis-saħħa kollha tagħna biex, forsi mingħajr ma nitkellmu ħafna fuq sinodalità, il-paċi sseħħ permezz ta’ proċessi ta’ smigħ, djalogu jew rikonċiljazzjoni. Il-Knisja sinodali għall-missjoni, issa, għandha bżonn li l-kliem li qsamna jiġi msieħeb mill-fatti. U din hija l-mixja.

Dan kollu huwa don tal-Ispirtu s-Santu: hu li jagħmel l-armonija, hu l-armonija. San Bażilju għandu teoloġija sabiħa ħafna dwar hekk; jekk tistgħu, aqraw it-trattat ta’ San Bażilju fuq l-Ispirtu s-Santu. Hu l-armonija. Ħuti, jalla l-armonija tkompli wkoll billi toħroġ minn din l-awla u n-Nifs tal-Irxoxt jgħinna naqsmu flimkien id-doni li rċivejna.

U ftakru – mill-ġdid dan hu kliem Madeleine Delbrêl – li “hemm postijiet fejn jonfoħ l-Ispirtu, imma hemm Spirtu wieħed li jonfoħ kullimkien”.

Nixtieq nirringrazzja lilkom ilkoll, u nirringrazzjaw lil xulxin. Grazzi lill-Kardinal Grech u l-Kardinal Hollerich tal-ħidma li għamlu, liż-żewġ Sotto-Segretarji, Swor Becquart u Mons. Marín de San Martín – ħdimtu tajjeb! –, lil Dun Battocchio u Patri Costa li għenuna tant! Insellem lil dawn kollha li ħadmu minn wara l-kwinti u li mingħajrhom ma konniex inkunu nistgħu nagħmlu dan kollu. Grazzi ħafna! Il-Mulej iberikkom. Nitolbu għal xulxin. Grazzi!

Werrej

* Id-Dokument finali tas-XVI-il Assemblea Ġenerali Ordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet ġie approvat waqt is-17-il Kongregazzjoni Ġenerali, fis-26 ta’ Ottubru 2024, bil-vot favorevoli ta’ iktar minn żewġ terzi tal-Membri tal-Assemblea preżenti għall-votazzjoni. Ir-riżultati tal-vot jistgħu jiġu kkonsultati fuq is-sit http://www.vatican.va. Il-verżjoni uffiċjali tat-test hi dik bil-lingwa Taljana. Fid-dawl tal-pubblikazzjoni, saru xi interventi redazzjonali biex jiżguraw il-korrettezza u l-fluwidità lingwistika, barra l-preċiżjoni tal-kwotazzjonijiet.

Miġjub mit-Taljan għall-Malti minn Francesco Pio Attard

---