Home > Minn Fr Mario Attard OFM Cap, Ġenerali > Il-kura tal-anzjani

Il-kura tal-anzjani


Patri Mario Attard OFM Cap

Din ix-xitwa kiddet ħafna nies. Fosthom lil ħutna l-anzjani. Mill-esperjenza tiegħi fl-isptar iltqajt ma biżibilju anzjani li ġew rikoverati fl-isptar. Min irnexxielu, bil-grazzja ta’ Alla, jgħix. U min mar in-naħa l-oħra u issa qed jitlob għalina.

Il-kwistjoni tal-kura tal-anzjani toħloq diskussjoni wiesa’ u kumplikata. L-aktar fil-familja tal-anzjan u tal-anzjana. Kulħadd jifhem il-fatt li l-anzjani tagħna jistħoqqilhom l-aqwa kura. Irrispettivament mil-kura li joffri l-istat jew il-Knisja l-aqwa kura għall-anzjan u l-anzjana dejjem tinstab fil-familja tagħhom stess. Mela wieħed jifhem dik il-ħarsa, li ġġiblek ħniena, tal-anzjan u l-anzjana, li tkun trid tibqa’ f’daru u f’darha. Għal dik id-dar, mimlija b’tant tifkiriet, dak l-anzjan u dik l-anzjana taw ħajjithom. Ħallsu sal-inqas sold fil-but. U għamlu sagrifiċċji kbar.

Għalhekk, li wieħed jieħu ħsieb l-anzjani tagħna, aktar u aktar fil-familja, hija xi ħaġa mill-aktar nobbli. U, fuq kollox, qaddisa. Il-kmandament stess li tana l-Mulej fil-ktieb tal-Eżodu huwa ċar kristall: “Weġġaħ lil missierek u lil ommok, sabiex jitkattru jiemek fuq l-art li l-Mulej, Alla tiegħek, jagħtik” (Eż 20:12). Ma ninsewx li, fil-mentalità Ġudajka, il-ġenituri huma rappreżentanti primi tal-preżenza ta’ Alla fil-familja. Mela, min jieħu ħsiebhom qed jieħu ħsieb lill-Mulej innifsu. Fil-ktieb ta’ Bin Sirak hemm litanija ta’ tħeġġiġ dwar l-importanza li nieħu ħsieb lill-ġenituri tiegħi. Anki Ġesù jafferma l-importanza li nieħdu ħsieb lil dawk li jkunu ġabuna fid-dinja. Liż-żgħażugħ għani jgħidlu li biex wieħed jidħol fil-ħajja jrid iħares il-kmandamenti (ara Mt 19:17). Fosthom hemm dak li jgħid, mingħajr tlaqliq, “weġġaħ lil missierek u ‘l ommok” (Mt 19:19).

Anki t-tradizzjoni Nisranija, kif mfissra u miġbura fil-Katekiżmu tal-Knisja Kattolika, turina l-importanza li lill-ġenituri tagħna nieħdu ħsiebhom.

“Alla l-Missier hu l-bidu tal-paternità tal-bniedem (ara Ef 3,14): minn dan jiġi l-ġieħ li għandu jingħata lill-ġenituri. Ir-rispett tat-tfal, taż-żgħar jew tal-kbar għall-missier u l-omm (ara Prov. 1,8; Tob 4,3-4) jieħu l-ħajja mill-imħabba naturali li tiġi mir-rabta li tgħaqqadhom bejniethom. Dan jitolbu l-kmandament ta’ Alla (ara Eż 20,12). Ir-rispett għall-ġenituri (pietas filialis) mhux ħlief il-ħajr lil dawk li, bl-għoti tad-don tal-ħajja, b’imħabbithom u xogħolhom, ġiebu ’l uliedhom fid-dinja u ħallewhom jikbru fit-tul, fl-għerf u fil-grazzja. ‘Agħti ġieħ lil missierek b’qalbek kollha, u tinsiex uġigħ il-ħlas ta’ ommok. Ftakar li kienu huma li ġibuk fid-dinja; biex se tħallashom għal dak li tawk?’ (Sir 7, 27-28).

Ir-rispett ta’ l-ulied jidher meta tassew joqogħdu għall-ġenituri tagħhom u jobduhom ‘Ħares, ibni, l-ordnijiet ta’ missierek, u twarrbux it-tagħlim ta’ ommok. Huma jmexxuk fil-mixi tiegħek, iħarsuk meta tkun rieqed, ikellmuk meta tqum’ (Prov. 6,20-22). ‘Iben bil-għaqal jisma’ t-tagħlim ta’ missieru, imma l-insolenti ma joqgħodx għaċ-ċanfir’ (Prov 13,1). Tul iż-żmien kollu li l-iben ikun jgħix f’dar il-ġenituri tiegħu, għandu jobdihom f’kull ma jgħidulu għall-ġid tiegħu u tal-familja. ‘Intom, tfal, isimgħu mill-ġenituri tagħkom f’kollox, għax dan hu li jogħġob lill-Mulej’ (Kol 3,20; ara Ef 6,1). L-ulied għandhom ukoll jobdu dak li b’mod raġunevoli jgħidulhom l-edukaturi tagħhom u dawk kollha li lilhom ġew fdati mill-ġenituri tagħhom. Iżda jekk tifel hu konvint, fil-kuxjenza tiegħu, li hu moralment ħażin tobdi xi ordni li jingħatalu, ma għandux jagħmlu.

Meta jikbru, l-ulied għandhom ikomplu jirrispettaw lill-ġenituri tagħhom. Jikkuntentawhom f’xewqathom qabel stess jgħidulhom bihom, ifittxu bil-qalb il-pariri tagħhom, u jilqgħu t-twissijiet ġustifikati tagħhom. L-ubbidjenza lejn il-ġenituri tispiċċa malli l-ulied jieħdu l-istat tagħhom, imma mhux ir-rispett li għandu jibqa’ għal dejjem. Dan ir-rispett għandu l-għeruq tiegħu fil-biża’ ta’ Alla, wieħed mid-doni ta’ l-Ispirtu s-Santu. Ir-raba’ kmandament ifakkar lil ulied, meta jkunu kibru, fir-responsabbiltajiet li għandhom lejn il-ġenituri tagħhom. Sa fejn jistgħu, għandhom igħinuhom materjalment u moralment, fi xjuħithom, meta jkunu morda, meta jkunu waħedhom jew imdejqin. Ġesù jfakkar dan id-dmir ta’ ħajr (ara Mk 7,10-12):

Il-Mulej għolla l-missier fuq it-tfal, u saħħaħ id-dritt ta’ l-omm fuq l-ulied. Min jibża’ minn missieru jagħmel tajjeb għal dnubietu, u min iweġġaħ lil ommu qisu qed jiġma’ f’teżor. Min jibża’ minn missieru jifraħ b’uliedu u meta jitlob ikun mismugħ. Min iweġġaħ ’il missieru jkollu għomor twil, u min iserraħ lil ommu jkun qed jisma’ mill-Mulej (Sir 3,2-6). Ibni, ieqaf ma’ missierek fi xjuħitu, u ma’ tul ħajtu tweġġagħlux qalbu. Ukoll jekk moħħu jħallih, għadru, u tonqsux mill-ġieħ meta għadek mimli bis-saħħa … Daqs midgħi min jitlaq lil missieru waħdu, u misħut mill-Mulej min jgħaddab lil ommu (Sir 3,12.16).

Ir-rispett ta’ l-ulied iġib l-armonija fil-ħajja kollha tal-familja u dan jgħodd ukoll għar-relazzjonijiet bejn l-aħwa. Ir-rispett għall-ġenituri jdawwal l-ambjent kollu tal-familja. ‘Ulied l-ulied huma l-ġieħ tax-xjuħ’ (Prov. 17,6). ‘Bl-umiltà kollha, bil-ħlewwa u bis-sabar aħmlu u ħobbu ’l xulxin’ (Ef 4,2). L-insara għandhom juru gratitudni speċjali lil dawk li minn għandhom irċevew id-don tal-fidi, il-grazzja tal-Magħmudija u l-ħajja fil-Knisja. Dawn jistgħu jkunu l-ġenituri jew xi qraba oħra, in-nanniet, ir-ragħajja ta’ l-erwieħ, il-katekisti, għalliema oħra jew xi ħbieb. “Niftakar fil-fidi vera tiegħek, fidi li l-ewwel kienet ta’ nanntek Lojd, imbagħad ta’ ommok Ewniki u li ma għandi ebda dubju li hi fik ukoll” (2 Tim 1,5)” (nri 2214-2220).

B’daqshekk imma ma jfissirx li xi ħadd mill-ulied, meta l-ġenituri jkunu rikoverati fid-djar tal-anzjani jew fl-isptar jispiċċa l-ħaruf tas-sagrifiċċju. Kulħadd jgħabbilu x-xogħol. Basta huma jfarfru u m’għandhom x’jaqsmu ma xejn. L-aktar jekk l-iben u l-bint ikollhom il-familja tagħhom. Kif jista’ ikun wieħed ikisser il-familja tiegħu biex joqgħod erba’ u għoxrin siegħa ma’ ommu u ma’ missieru? Għandni niftakar qisu issa l-każ ta’ persuna barranija li għadha irrabjatha għal ommha sallum l-għaliex, meta kienet qed tikber, abbandunata biex tmur tgħin lil oħtha li kienet marida. L-omm stess tirrikonoxxi f’qalbha kemm weġġgħet lil bintha bl-aġir tagħha.

Anki min hu ġuvni jew xebba għandu ħajtu x’jgħix. L-aktar jekk għandu x-xogħol jew il-vokazzjoni tiegħu. Ejjew ma nistennewx minn dawn ħutna li jitilqu ix-xogħol biex iqattgħu erba’ u għoxrin siegħa mal-ġenituri tagħhom. Jekk din jagħmluha l-għaliex iħossu fil-kuxjenza tagħhom mod. Imma jekk isir paroli żejjed bejn l-aħwa sakemm joħolqulhom pressjoni u jġibuhom f’pożizzjoni li jkollhom jagħmlu hekk dan huwa att orribbli li qatt m’għandu jkun. Trid titneħħa l-ideja li min hu ġuvni jew xebba iridu jgħabbulu t-tagħbija fuq dahru u fuq dahraha bil-fors. U ħaddieħor jibqa’ gallarija. Jaf ġuvni u xebba jkollhom responsabbiltajiet fil-ħajja daqs mingħandu familja. U jekk mhux aktar ukoll.

Ħaġa oħra hija li bejn l-aħwa, f’sitwazzjonijiet fejn il-ġenituri huma morda, ejjew nevitaw kliem li jweġġa’. Ejjew nieqfu inferu qlub xulxin u nagħmlu pressjoni fuq xulxin fuq min għandu jieħu ħsieb ‘il min. L-idejali hu li l-ġenituri nħalluhom f’darhom. Imma jekk dan mhux possibbli nsibu toroq oħra. U, sakemm kulħadd qed jagħti sehmu mill-aħjar li jista’, ejjew ma nippretendux l-impossibbli mingħand xulxin.

Fl-aħħar nett, aħna l-ġenituri anzjani ejjew napprezzaw dak li jagħmlu magħna uliedna. Anki jekk f’għajnejna hu ftit wisq. Iż-żminijiet inbiddlu. Il-ħajja għandha l-piżijiet tagħha. Jekk napprezzaw lil uliedna, anki bil-ftit li jagħmlu magħna minn qalbhom u b’tant sagrifiċċju, inkunu qegħdin tassew nieħdu ħsieb il-familja tagħna, u nħobbuha u nipproteġuha sal-aħħar ta’ ħajjitna.

Ejjew ma ninsewx it-terminu legali Latin: Ad impossibilia nemo tenetur. Jiġifieri, ħadd m’hu obbligat li jwettaq dak li hu impossibbli.

  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: