Ikolli xi ngħid ma’ ħafna! Mhux huma? Jiena kwiet u kwieta nkun. Safejn naf jien għall-affari tiegħi nkun għaddej u għaddejja! Imma mbagħad joħorġuli wrong side! U hemm nibdew il-problemi! U ngħaxxqu l-bużillis!
Affarih jekk jgħid li qed jgħid! Aħjar għalih! Minn qallu jagħmel aktar milli hemm fuq il-karta! Mhux hu qed iġibha l-għejja b’idejh? U hi? Aħjar għaliha! Mhux hi tgħid IVA lil kulħadd! Imbagħad tiġi teqred għax daħku biha! Ittradewha! Jekk hi beċċun? U mela jien se nkun daqshekk iblaħ u belha li noqogħdilhom tapit? Jew kif ngħidilhom jien inkella xejn! Lili x’ħasbuni dawk! Għadhom ma jafux ma’ min qed jagħmluha! U jdendlu kushom! Ara veru imsieken ta!
Imbagħad jiġi jgħid għax iħossu hekk! Ilni ngħidlu! Kiltu ilsieni! Kien imissu sema’ minni! Wara kollox jien għall-ġid għedtlu. Mhu ħa ndaħħal xejn fil-but! Imbagħad tiġi hi tilgħabha tal-qaddisa! Ara jien ma nafx ta! Agħar minn dawn li jilgħabuha tal-qaddisin m’hawnx fuq wiċċ id-dinja! Lanqas b’nemmes ma rrid narahom! Aħjar tidher ħażin u tkun tajjeb milli tidher tajjeb u tkun ħażin!…
Insomma, l-istorja tikber u titwal kemm tridha. L-oħrajn għandhom it-tort! Għax l-oħrajn ma jifhmux. Ma jafux x’ħa jaqbdu jagħmlu b’ħajjithom. Tant li jitfixklu saħansitra fiż-żarbuna tagħhom stess! Għax paroli għandhom! Biex imbagħad lanqas l-ilma li jixorbu ma jiswew. U le! Ara min irid jitkellem? U mhux għalhekk ninħaraq jien! Jekk jgħidilhom xi ħaġa t-tali jibilgħuha! U għax ngħid l-istess ħaġa jien ma jagħtux kasha! Huma għandhom it-tort! Mhux jien! Huma jaħtu! Għax kliemi xeħtuh wara daharhom u tawh fuq li tawh bis-sieq! Biex, iddur iddur, fi kliemi ġew!
Kemm weġgħat hux minn dawk li jgħidu li huma biss għandhom raġun! Ma nafx l-għaliex nagħmlu plejtu sħiħ meta niltaqgħu ma’ dawn in-nies li jdejqu lil kulħadd meta, u fir-rejaltà, kulma dawn il-povri jkunu qed jgħidulna, hi ħaġa waħda biss: ismagħni ftit! Ħalli niżvoga dak li hemm fija! Mill-esperjenza tiegħi ta’ dawn l-aħwa din sibt li għandhom tabilħaqq bżonn. U nifhimha! M’hemmx bżonn li taqbel magħhom bilfors! Anzi! Mill-esperjenza tiegħi, aktar ngħidlek li għandek tkun sod fil-konvinzjonijiet tiegħek. Għax aktar int tkun int u huma jkunu aktar huma. Madankollu, agħtihom ċans joħorġu l-weġgħat tagħhom. Għax b’hekk jistgħu jibdew il-proċess ta’ fejqan.
Xi trid biex bniedem turih ftit tar-rispett? Trid xi għalqa? Imma ħej, għal uħud, kemm hi diffiċli li dan ir-rispett juruh! Sewwa! Mela lil ta’ ġewwa naqilgħulhom ruħhom għax, minħabba s-suppervja u r-ras iebsa tagħna, qatt u qatt ma naċċattew li jistgħu joħorġu b’xi ideja sabiħa u tħalli l-frott. U mbagħad, meta jitfaċċa fuq ix-xefaq l-‘espert’ u l-‘esperta,’ il-kelma tiegħu u tagħha aqta’ kif niggranfaw magħha! Eh ħija! Għax dak l-espert! U dik l-esperta! Ħallieha jekk l-espert u l-esperta jafu idaħħluna f’nasba u f’xibka esperta ta’ esperti li huma! U li, ta’ esperti li huma, aqta’ kemm jkunu jafu jaslu idejhom bħal Pilatu għax jaħsluhom bil-pulit!
Kemm iġib weġgħat bejnietna hux l-għeluq! U kemm idennu u jiffjammaw il-ġrieħi li nġorru ħtija tal-preġudizzji li għandna kontra xulxin! Jien, ħaġa li għadni ma nistax nifhem hi li, xi nies, għalkemm studjaw fuq li studjaw, xorta waħda baqgħu basal u injoranti! U dan l-għaliex baqgħu qalbhom iebsa, ħadra u lesta li tivvendika! Xi ħadd mhux Malti dan l-aħħar irrimarkali li, f’pajjiżna, fost id-dnubiet li għandna hi l-qalb vendikattiva. Kemm hawn min hu vendikattiv! Ma jfissirx li popli oħra m’għandhomx min hu vendikattiv u aħdar tafux! Ħarsa lejn l-istorja malajr iġġibna f’tagħna f’dan is-suġġett. Imma l-qalb vendikattiva f’dan il-pajjiż donnha li, aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed tikber fostna!
Għalhekk jien, umilment, nistaqsi: Għaliex? Għaliex din il-ħdura bejnietna? Ejjew il-farming inħalluh għall-ħut u mhux biex nikkultivaw qlub ħodor u vendikattivi! U, għall-mistoqsija: l-għaliex hawn daqshekk qlub ħodor u vendikattivi? it-tweġiba li l-Mulej jagħtini hi din: jekk ma nitolbux dinożawri se niġu! Jekk ma nersqux lejn il-qrar, il-quddies, ir-Rużarju u nipprattikaw il-ħniena ma’ xulxin se nibqgħu nibbuljaw wieħed lill-ieħor bla ħniena ta’ xejn!
Darba, persuna esperta fil-qasam tas-saħħa, qaltli hekk: Kemm hawn bżonn li xi nies iqattgħu ftit jiem fl-isptar ħa jaraw il-verità tal-ħajja x’inhi! Uħud jaħsbu li għax ħajjithom hi ward u żahar allura qatt mhu ħa jiġrilhom xejn. U se jibqgħu għaddejjin fuq ir-rubini. Kulma jmissu jsir deheb. U għalhekk, li jgħidu huma, tajjeb u ħażin, dritt u imgħawweġ, hu l-verità. U allura hekk għandu jsir. Issa dawn in-nies, li ssibhom ma’ kullimkien, ħa jifhmu li meta nintlaqat mis-saram aqta’ kemm l-affarijiet nibda’ narahom xorta oħra! Meta nibda’ naqla’ mill-ħajja, aktar u aktar meta nibda’ induq il-mard, kemm nibda’ nintebaħ li kont żbaljat u żbaljata! Għax min jimxi dejjem fuq it-takkuna qatt ma jkun jaf it-temperatura tal-art li fuqha miexi! Jekk hiex is-sħana jew il-bard, jekk hiex xotta ikella tiżloq! Imma ħej, meta jinża u tinża’ dik it-takkuna, kemm l-affarijiet ikunu xorta oħra! Għax l-esperjenza tkun tar-rejaltà diretta u salvaġġa tal-ħajja!
Fil-ħajja kulħadd għandu tort u raġun. Fil-ħajja kulħadd jitgħallem mingħand kulħadd. Ejjew nisimgħu lil xulxin! Mhux biex nagħmlu bħal xulxin imma, almenu, dak li jkun iħossu u jħossha stmat u stmata. Bħala persuna umana. B’dinjità. Għaliha nnifisha. Għax semgħuh! U semgħuha! U mhux biex ħaddieħor forsi jibda’ jirrispettaha jew għandu u għandha tappartjeni għal xi klikka inkella għandu jew għandha tiġi midħuna minn xogħol iebes! Mentri ħaddieħor ipappi kien u ipappi baqa’!
Huwa meta nħobbu lil xulxin għax nagħtu spazzju lil xulxin ħa nikbru flimkien li d-diska li tbikkik u tbikkini ta’: Kulħadd għandu tort! Barra … jien! tibda’, bil-mod il-mod, tinbidel, għax issir: Kulħadd kif jaħsibha. Imma ejjew naraw fejn nistgħu naqblu bejnietna! U meta tirraġunali b’ħajtek u b’azzjunitek u mhux bi kliemek fiergħha, lili tkun qed tgħidli biex nurik fiduċja! U b’hekk se tirbaħni! Għax kellek il-gazz li twarrab lill-klikka u, għal darba, fakkartni li aħna tassew familja!
Patri Mario Attard OFM Cap