Waħda mill-aktar kelmiet importanti f’ħajjitna hi, mingħajr dubju, il-ħsibijiet. Jaħseb kulħadd. U allaħares le! Għax jekk bniedem ma jaħsibx kif jista’ jittrażmetti lil ħaddieħor, u fuq kollox lilu nnifsu, id-dinjità tiegħu stess ta’ bniedem?
Ħsibijiet ikollu kulħadd. Irridu naħsbu. Inkella kif isiru l-affarijiet. Żgur li mhux ħa jaqgħu mis-sema! Għalhekk, kif anki jgħallimna l-mibki Prof. Edward de Bono, irridu nkunu intelliġenti biżżejjed biex kull idea li għandna nippruvaw noħorġuha minn ġo fina. L-għaliex jekk ħa tibqa’ magħluqa u midfuna ġewwa fina jiġrilha li tmut. Idea li tibqa’ biss fl-arja m’għandhiex valur. U, biex tieħu l-ħajja, jinħtieġilha tissarraf f’azzjoni. Għax, l-azzjoni, jew aħjar il-prattiċità tal-ħajja, tpoġġi lil idea fi prova ħa tara jekk hix valida jew le. Jekk hijiex prattikabbli inkella għandhiex tiġi skartata minħabba li frott ma tagħtix.
Tajjeb ngħidu wkoll li ħadd m’għandu l-monopolju tal-ideat. L-ideat jiġu lil kulħadd. L-ewwel nett għax il-Mulej ħanin u jaħseb f’kulħadd. U, it-tieni, tana moħħ biex inħaddmuh. U min jaf kemm bl-idea li ħareġ biha t-tali kemm oħrajn, f’imħuħhom, maħmu fuq li maħmu fuqha. Allura x’inhi d-differenza bejn dan u l-oħrajn? Għax il-ħabib tagħna kellu s-sabar li jintefa naqra fuq dak is-siġġu, joħroġ dik il-magħrufa karta mill-but, u jħażżeż dik l-idea fuqha. Issa jekk dik l-idea issarfitx fi ktieb, f’artiklu, f’biċċa xogħol ta’ arti jew f’xi kompożizzjoni mużikali dak hu diskors ieħor. L-importanti ħbieb hu li dik l-idea issarrfet. Ma baqgħetx iżjed fuq l-ixkaffa. F’kelma waħda, rabbiet is-saqajn!
Il-ħsibijiet huma mportanti l-għaliex jiftħuna għad-diskussjoni. Tiskanta kemm diskussjoni matura tħalli frott u frott kotran. Wara kollox, biex ngħixu ħajja tabilħaqq dinjituża aħna rridu niggranfaw mal-paradigma li l-ħajja katina. Waħda ma’ waħda u wieħed mal-ieħor. Għax jekk f’dan kollu kull persuna hi mportanti anki r-riżultat tal-moħħ ta’ kull persuna, li hu l-ħsieb, hu fil-fatt essenzjali biex ngħixu flimkien bħall-aħwa fil-paċi. Ħafna jiżbaljaw li, f’dan il-proċess għat-tfittxija tal-verità sħiħa u ħelliesa fis-sitwazzjoni li tkun, jissottovalutaw l-ideat ta’ ċertu persuni. Bħalma ħażin jagħmlu dawk li għax it-tali ħareġ b’dik l-idea allura din għandek il-jedd kollu li tisparalha, toqtolha u tarmieha. Għax li joħroġ mit-tali la hu u lanqas qatt jista’ ikun tajjeb! Kemm sejrin ħażin dawn l-aħwa li jaħsbu hekk!
Ibda’ biex, idea turi l-qawwa tagħha meta tikkuntrasta ruħha ma’ idea oħra. Għax anki jekk idea tkun żbaljata almenu qed issaħħaħ il-verità li hemm fl-idea l-oħra filwaqt li hi nnifisha qed tagħmel il-wisa’ għall-verità leqqiena li tinstab fl-idea ta’ qabilha. Barra minhekk, kull idea għandha l-importanza tagħha l-għaliex taf tkun qed turi l-mixja tad-diskussjoni fi stadji aktar avvanzati tagħha. Ma ninsewx li l-ideat huma bħal biċċiet li bihom jifforma l-mużajk. Waħda issaħħaħ u tagħti sens mhux għaliha innifisha u mingħajr l-ebda riferiment għall-oħra imma proprju f’rabta sħiħa mal-idea l-oħra. Għalhekk, meta jkun hemm il-ġbir tal-ideat fl-eżerċizzju hekk imsejjaħ brainstorming hu tabilħaqq importanti li jinstemgħu l-qniepen kollha.
Ovvjament, l-intonazzjoni ta’ dawn il-qniepen issir fil-proċess tad-dixxerniment. Hemm bżonn li, bit-talb, bl-istudju u bir-riflessjoni fil-qafas tad-diskussjoni, wieħed jirranġa dawn l-ideat fil-kampnar tat-tempju tal-ħajja. Kos hux meta dan il-proċess iwassal għall-intonazzjoni tal-ideat! U jekk fuq il-karta dawn l-ideat jidhru tant sbieħ u perfetti aħseb u ara mela meta jiġu attwati fil-prattika xi frott se jħallu!
Il-ħsibijiet, sakemm ma jkunux prinċipji, hemm marbuta magħhom data ta’ skadenza wkoll. Hawn ċertu ħsibijiet li illum jgħoddu u għada le. Inkella, hemm ċertu ideat li għallum proprju ma jagħmlux sens filwaqt li fil-futur se jagħmlu sens u bihom il-Mulej għad jagħmel ħafna ġid. Għalhekk, kull idea, għandha tingħarbel ħalli, meta jasal il-waqt tagħha, hi wkoll tissarraf fil-prattika.
Imma kull idea tista’ tissarraf fil-prattika? Hemm ċertu ideat li wieħed ma jistax jarahom bl-għajnejn tal-ġisem imma xorta waħda jgħixhom. Eżempju klassiku ta’ idea ta’ dan it-tip hi, ċertament, dik ta’ Alla. Kif jgħidilna tant tajjeb il-prologu tal-vanġelu ta’ San Ġwann: lil Alla għadu ħadd ma rah (Ġw 1:18). Madankollu, għalkemm lil Alla għadu ħadd ma rah ma jfissirx li ma jeżiżtix. Lir-riħ nista’ narah? Naf x’lewn hu? Tgħid hu oħxon jew irqiq? Għalkemm din l-informazzjoni ma nafhiex iżda jien naf sewwa l-effetti tar-riħ. Tant hu hekk li meta jkun riħ qawwi noqgħod b’seba’ mitt għajn ħalli ma noħroġx mill-kunvent u, minflok, noqgħod għall-irdoss tiegħu. Mela, mhux għax ħaġa ma narahiex allura din ma teżiżtix. L-effetti tal-ħaġa jagħmluha viżibbli mhux għax narawha kif inhi imma l-għaliex inħossu l-qawwa tal-effetti tagħha. Huwa f’dan is-sens li Alla jeżiżti u kif! Imma aħna naraw l-effetti tiegħu!
Interessanti li t-tieni biċċa tal-vers 18 dan juriehulna b’mod ċar ħafna meta jissokta jgħidilna: Imma għarrafhulna l-Iben il-Waħdieni ta’ Alla, li hu fi ħdan il-Missier (Ġw 1:18). L-Iben qed jgħarrafna min hu l-Missier għax qiegħed fi ħdanu! L-istess mela bħal prattiċità jew l-inizjattiva li qiegħdha fi ħdan tal-idea. Għalhekk, meta idea issir inizjattiva konkreta kemm tkun qed turi l-qawwa u s-sbuħija tal-idea li ma tidhirx!
U dan iwassalni għall-konklużjoni importanti fuq il-ħsibijiet: ħa niktbuhom ħsibijietna! Ħa nesprimuhom! Għax meta jien qed nikteb idea li tani l-Mulej u naqsamha ma’ ħaddieħor, jiena, mingħajr ma naf, inkun qed nagħti leħen lil min jixtieq jesprimi dik l-idea iżda qatt ma kellu l-grazzja jew inkella sab ma’ min joħroġha.
U int min qallek li meta idea tissarraf f’azzjoni ma tagħtix hi wkoll lok għal ideat oħra li joħorġu mill-istess idea? Kos hux kemm idea tista’ tkun omm ta’ għadd infinit ta’ ulied!…
Patri Mario Attard OFM Cap