Kif ir-Rivoluzzjoni Franciża kkundizzjunat lill-Knisja Kattolika


Fl-istorja tagħha, il-Knisja Kattolika għaddiet minn żminijiet li ħallew il-ġrieħi tagħhom. Tassew li l-maltemp u l-bnazzi t-tnejn jgħaddu, imma l-marka li jħallu ġrajjiet kbar tibqa’ hemm għas-sekli ta’ wara. Jiġi f’moħħna l-effett li ħalliet ir-Rivoluzzjoni Fraċiża fuq ir-relazzjoni bejn il-Knisja u l-Istat. Kienet ġrajja li għaġnet il-kultura tal-pajjiż kif ukoll dik ‘lil hemm minnu.

Ir-Rivoluzzjoni Fran1iża hi meqjusa bħala l-‘omm tar-Rivoluzzjonijiet’, mhux għax kienet l-ewwel waħda fuq firxa kbira ta’ fatturi, ta’ filosofija, liberaliżmu, nazzjonaliżmu, ġlieda tal-klassi għal-libertà, imma wkoll minħabba minħabba l-impatt li għamlet fuq il-bqija tad-dinja. Qailha diġà kien hemm il-ġamar lest biex jaqbad, bħal il-ktieb ta’ Adam Smith: L-‘Indaġni fuq ir-rikkezza tal-pajjiżi’, fl-1776, li witta t-triq għar-Rivoluzzjoni Amerikana.

Ir-Rivoluzzjoni

Sal-aħħar tas-seklu 18, fi Franza kien hemm ir-‘Reġim il-Qadim’ (l-Ancienne Regime), sistema fewdali bażata fuq is-servizz taż-żgħir lejn is-sinjur u lejn in-nies fil-poter. Ir-‘Reġim’ kien fuq tliet livelli: (i) il-kleru; (ii) in-nobbli; (ii) il-bqija tal-poplu. Il-Knisja fi Franza kie.net pilastru ewlieni fir-‘Reġim il-Qadim’.

Il-familja rjali

Fit-tieni nofs tas-seklu 18 il-finanzi ta’ Franza kienu fi stat ħażin minħabba l-għajnuna li Franza tat għar-Rivoluzzjoni Amerikana. Kien hemm ġuħ u nuqqas ta’ xogħol. Għalkemm ir-Re Lwiġi XVI beda jerħi xi ftit, l-iżbalji tiegħu żiedu biex tissaħħan il-qiegħa. Ma niżlitx tajjeb meta neħħa ministru popolari. Il-poplu ngħaqad kontra r-reġim; ġie attakkat il-ħabs ta’ Bastilja u għalkemm kienu xi erba’ biss li nħelsu, l-attakk kien simbolu ta’ rivolta. L-għajta kienet: “Libertà”, “Uugwaljanza”, “Fraternità”. Bdiet tmexxi l-pajjiż l-Assemblea Nazzjonali, li qalbet il-folja tal-politika tal-pajjiż..

Meta spiċċa r-‘Regim il-Qadim’ (l-Ancienne Regime), għall-bidu l-Knisja Franċiża ma kinitx kuntrarja għar-riformi, filwaqt li l-Istati Ġenerali ma kinux ostili lejha, minkejja l-preżenza ta’ xi deputati antiklerikali. Ħafna li kienu sehem mill-Assemblea kienu nies kredenti sinċieri, li kienu jipprattikaw regolarment il-fidi tagħhom. Oħrajn kienu Kattoliċi għal xejn ħlief biex ikunu konformi mal-bqija. Relattivament ftit kienu antireliġjużi jew ostili u saħansitra kienu jżommu li r-reliġjon hi neċessarja u li hemm bżonn li jibqgħu ir-rwoli soċjali u edukattivi tal-Knisja Kattolika. Wara kollox l-Assemblea Nazzjonali kellha bżonn aġenti lokali bħall-Kappillani biex tispjega d-digrieti tagħha lill-poplu u tgħallem lil dawk ta’ bla skola dewar id-doveri politiċi tagħhom.

Fil-bidu ta’ Novembru 1789, fit-tentattiv biex Franza ssolvi l-kriżi finanzjarja tagħha, il-propjetajiet ekkleżjastiċi kollha ġew imqiegħda “għad-dispożizzjoni tan-nazzjon, u l-istat kien inkarigat li jieħu ħsieb l-ispejjeż raġunevoli tal-kult, is-sosteniment tas-saċerdoti u l-assistenza lill-foqra.” Din in-nazzjonalizzazzjoni tal-beni tal-Knisja ġabet magħha ir-riorganizzazzjoni tal-amministrazzjoni ekkleżjastika, billi issa l-Istat kellu jpprovdi s-sosteniment finanzjarju tal-Knisja, għat-tagħlim, għall-assistenza lill-morda u lill-foqra.

Il-‘Kostituzzjoni Ċivili tal-Kleru’

Il-‘Kostituzzjoni Ċivili tal-Kleru’, approvata fit-12 ta’ Lulju 1790, bla dubju ddegretat ħafna riformi neċessarji. Id-djoċesijiet ġew riorganizzati b’mod li t-territorji tagħhom qablu mad-dipartimenti ċivili, id-djoċesijiet żejda tneħħew, anke l-Parroċċi ġew organizzati b’mod iktar loġiku filwaqt li ġew aboliti l-kapitli tal-Kanonċi u l-benefiċċji fejn mhemmx kura tal-erwieħ. Il-Kurati kellhom jiġu nominati mill-Parroċċi, imma dawn tal-aħħar u l-Isqfijiet kellhom jiġu eletti; id-dħul tal-isqfijiet u s-Saċerdoti kellhom ikunu gradwati skont il-bażi tar-responsabbiltà pastorali u stabbiliti b’mod ċar. L-Isqfijiet kellhom joqogħdu fid-djocesi tagħhom u s-Saċerdoti setgħu jkunu mneħħija mill-inkarigu tagħhom jekk ikunu qed jitbiegħdu mis-sede tagħhom jew jekk jassumu impieg li jfixkel id-doveri pastorali tagħhom.

L-Assemblea Nazzjonali

L-Isqfijiet ma setgħux  jaġixxu b’mod indipendenti mill-Vigarji tagħhom u kellhom isegwu r-rakkomandazzjonijiet tal-pariri li d-deċiżjonijiet kienu jgħaddu permezz tagħhom. Ir-rikorsi tal-Isqfijiet kellhom jiġu preżentati lill-Arċisqfijiet metropolitani jew lill-kunsill tagħhom u mhux lill-awtortajiet tal-Vatikan. L-isqfijiet il-ġodda kellhom ikunu f’komunjoni mal-Papa, imma mingħajr ma jitolbu l-konferma tiegħu għan-nomina tagħhom.

Fil-qosor il-‘Kostituzzjoni Ċivili tal-Kleru qiegħdet fil-prattika xi prinċipji l-iktar estremi tal-Gallikaniżmu (i) u tar-’Richerismu’ (ii). Il-Kostituzzjoni ġiet imposta mill-awtoritajiet ċivili għax kienet tittatta mid-dixxiplina u mill-organizzazzzjoni tal-kleru, imma mhux mit-tagħlim dommatiku u dottrinali tal-Knisja. Il-Kostituzzjoni rrikoxxiet il-primat ta’ unur tal-Papa – mhux ta’ awtorità jew ġurisdizzjoni – imma “mingħajr preġudizzju għall-unità tal-fidi li trid tinżamm mal-kap viżibbli tal-Knisja universali.

Kontroll mill-Istat

Il-biċċa l-kbira tal-Isqfijiet u tas-Saċerdoti Franċiżi kienu favorevoli biex jinstabu modi li jagħmlu l-Kostituzzjoni aċċettabbli, anke jekk kien hemm diffikultajiet ovvji. Il-Kostituzzjoni aboliet ħafna Parroċċi fir-rħula. Is-sistema elettorali implikat li n-nomini tal-ekkleżjastiċi jkunu f’idejn grupp ta’ votanti li minnhom ma kien hemm l-ebda rappreżentant ta’ isqfijiet jew ta’ Saċerdoti, imma kienu jinkludi atej u eretiċi, nies antiklerikali u anke midinbin pubbliċi.

Il-kleru Franċiż, indifferenti għax-xorti tal-ordnijiet reliġjużi jew għall-privileġġi tal-awtoritajiet tal-Vatikan, ma riedux jissagrifikaw il-libertà reliġjuża tagħhom għall-Istat, filwaqt li l-Isqfijiet m’għoġobhomx li jkunu mposti fuqhom restrizzjonijiet ġodda. F’Mejju tal-1790 l-Arċisqof ta’ Aix en Province, Jean de Dieu-Rayond de Bosgelin de Cucé, ried li jpoġġi l-kwestjoni lil sinodu episkopali, jew kunsill nazzjonali jew xi alernattiva approvata mill-Papa. Imma dawk tal-Assemblea Nazzjonali ma ridux li jinżamm Sinodu jew Konċilju li setgħu jġibu propaganda kontro-rivoluzzjonarja u għalhekk ma kienux interessati fl-opinjoni tal-Papa.

Dan kien żmien ta’ tensjoni għall-Knisja Kattolika fi Franza. Għalkemm il-kleru u l-Isqfijiet urew li ma kienx aċċettabbli li jsiru riformi li jaffettwaw lill-Knisja mingħajr l-approvazzjoni tal-Papa, ir-riformi saru u l-konsegwenzi tagħhom baqgħu sal-lum fil-kultura tal-pajjiż.

_____

(i) ‘Gallikaniżmu’ – Twemmin li l-awtorità tal-monarki u tal-gvernijiet hi daqs dik tal-Papa.

(ii) ‘Richeriżmu’ – Kurrent teoloġiku-politiku qrib tal-Gallikaniżmu, mill-isem tat-teologiu Franċiż Edmond Richer (1559-1631)

Joe Galea